Kontinento

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

Kontinento estas granda masivo de la tera ŝelo, kiun la oceanoj disigas de aliaj kontinentoj kaj kiun oni povas trapasi, ne transirante maron. Rimarko: la termino “Kontinento” devenas de “Terre Continente”, t.e. seninterrompa tero. Ne ekzistas oficiala decido pri kiom granda devas esti insulo por esti rigardata "kontinento", kaj inverse; sed ĝenerale, oni taksas Groenlandon (2.175.600 km2) la plej granda insulo kaj Aŭstralion (7.686.589 km2) la plej malgranda kontinento.

Kontinentoj grandparte altiĝas super la marnivelo, dume periferioj (kontinentbretoj) troviĝas sur ĝi. Kontinentojn karakterizas t.n. kontinenta tipo de terkrustaranĝo je profundo de 35-70 km kun granito-metamorfa tavolo.

En nuntempa geologia epoko ekzistas kontinentoj:

  1. Eŭrazio (aŭ Eŭropo kaj Azio)
  2. Ameriko (aŭ Nord-Ameriko kaj Sud-Ameriko)
  3. Afriko
  4. Aŭstralio
  5. Antarkto

Malgraŭ la ĝusta difino de la termino “kontinento”, en multaj landoj oni konsideras ilian nombron diverse: 5, 6, 7. Iuj pensas, ke Eŭropo kaj Azio estas apartaj kontinentoj, kaj iuj du aliajn kontinentojn Nord-Ameriko kaj Sud-Ameriko traktas kiel unu kontinenton. Kutime, tion kaŭzis konfuzo inter la du vortoj "kontinento" kaj "mondoparto": Dum Aŭstralio estas kontinento, Oceanio estas la mondoparto, en kiu troviĝas kaj Aŭstralio, kaj insulego Nov-Gvineo, kaj insularoj Melanezio, Mikronezio kaj Polinezio.

Jen komparaj ampleksoj de ĉiuj mondopartoj laŭ la surfaco (mln kv. km):

Mondparto Surfaco
mln kv.km
Av. alteco
m
Maks. alteco
m
Eŭrazio 54,6 840 8848
Azio 44,4 950 8848
Eŭropo 10,2 300 4807
Ameriko 42,5 650 6960
Nord-Ameriko 24,2 - 6193
Sud-Ameriko 18,3 - 6960
Afriko 29,9 750 5895
Antarkto 13,9 2200 5140
Oceanio 8,9 340 5029

Nombro de kontinentoj[redakti | redakti fonton]

En diversaj lokoj de la mondo, homoj lernas malsame pri la nombro da kontinentoj. En Nord-Ameriko homoj pensas, ke ekzistas 7 kontinentoj: Nord-Ameriko, Sud-Ameriko, Afriko, Eŭropo, Azio, Aŭstralio kaj Antarkto. En Sud-Ameriko kaj Eŭropo ili pensas, ke ekzistas 6 kontinentoj: Nord-Ameriko kaj Sud-Ameriko estas nur unu (Ameriko). En Azio ili pensas, ke ekzistas 5: ili ne konsideras, ke Antarkto estas kontinento.

Homa ŝanĝo de kontinentoj[redakti | redakti fonton]

Laŭ la ĉi-supra difino, antaŭ du jarcentoj ekzistis teorie nur 4 kontinentoj: Ameriko, Aŭstralio, Antarkto kaj Afrik-Eŭrazio. Ĉar antaŭ la fosado de la Sueza kanalo (preta en 1869) kaj la Panama kanalo (preta en 1914), ja eblis sekŝue piediri de Afriko al Azio, kaj de Norda al Suda Amerikoj. Tiel, oni ne malpravas asertante, ke ĝis 1869 ekzistis 4 kontinentoj, 1869–1914 kvin, kaj ke homoj pli efike ol geologio ŝanĝis la aspekton de la mondo.

Vidu ankaŭ Nomoj de Kontinentoj, La limo inter Eŭropo kaj Azio, Malnova Mondo, Nova Mondo


Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]