Eŭropa Unio
| Eŭropa Unio | ||
|
Nomo en oficialaj lingvoj
|
||
| politika komunumo | ||
|
Mapo de membroj de Eŭropa Unio
|
||
|
||
| Moto: Unuiĝintaj en diverseco | ||
| Himno: Odo al Ĝojo | ||
|
|
||
| Membraj ŝtatoj | ||
|---|---|---|
| Politikaj centroj | Bruselo, Luksemburgo, Strasburgo | |
| Areo | 4 324 782 km² (432 478 200 ha) | |
| Loĝantaro | 502 486 499 (2011) | |
| Prezidento de la konsilio | Herman Van Rompuy | |
| Kreita | 23-a de julio 1952 | |
| Oficialaj lingvoj | ||
| Retpaĝo: europa.eu | ||
Eŭropa Unio (EU) estas jura politika komunumo konstituita kiel internacia organizo sui generis, estigita por la eŭropa integriĝo kaj komuna regado de la popoloj kaj ŝtatoj de Eŭropo. Ĝi konsistas el 27 eŭropaj ŝtatoj, kaj estis establita per la vigligo de la Traktato de la Eŭropa Unio, la 1-an de novembro 1993.
Se komence la suprastrukturo "Eŭropa Unio" fondiĝis surbaze de la tri Eŭropaj Komunumoj jam ekzistantaj (EKKŜ, Euratom kaj EEK) sub la kompleksa sistemo konata kiel "la tri pilieroj" (la komunumoj antaŭe menciitaj kune kun la komuna ekstera politiko kaj la jura kaj polica kunlaboro), kun la ekvigligo la 1-an de decembro 2009, de la Traktato de Lisbono, Eŭropa Unio tute sukcedis la eŭropajn komunumojn (kvankam kun certaj specifaĵoj) kaj akceptis per tio juran instancon el internacia juro.[1]
Eŭropa Unio disvolvigis juran kaj politikan sistemon, la eŭropa komunumismo, unika en la mondo, kiu funkcias per internaj kaj kompleksaj meĥanismoj kaj proceduroj, kiuj ampleksiĝis kaj evoluis laŭlonge de ĝia historio ĝis la nuna kreado de hibrida transnacia registaro malfacile egalebla kiu kombinas elementojn de la multflanka kunlaborado, sed forte strukturita kaj instituciigita, kun aliaj organoj supranaciaj, ambaŭ regataj de dinamiko el regiona integriĝo.
La Eŭropa Unio, kaj antaŭe la Komunumoj, promocias la kontinentan integriĝon pere de komunaj politikoj kiuj ampleksiĝas sur malsamaj medioj, specife en ĝia ekonomia origino kaj progresive etenditaj al politikaj medioj.[2] Por atingi la komunajn celojn, la eŭropuniaj ŝtatoj donas al ĝi certajn rajtojn, kreante suverenecon kiu povas esti komuna aŭ kundividita.
Je 12-a oktobro 2012, la Eŭropa Unio ricevis la Nobel-premion pri paco ĉar "ĝi helpis transformi Eŭropon de kontinento de milito al kontinento de paco."[3]
Enhavo |
[redakti] Historio
Post la du mondmilitoj, en Eŭropo ekestis granda sento pri la bezono rekonstrui kaj kunigi la kontinenton por malhelpi estontajn konfliktojn inter eŭropaj landoj. Kadre de tiu pensa sinteno, en 1951 Okcidenta Germanio, Francio, Italio, Belgio, Luksemburgo kaj Nederlando konsentis pri la ekestigo de la Eŭropa Komunumo pri Karbo kaj Ŝtalo (EKKŜ), kiu estiĝis en 1952.
En 1957 la ses fondintaj landoj subskribis la Traktaton pri la fondo de la Eŭropa Komunumo, kiu pliprofundigis la interlandan kunlaboradon estigitan de EKKŜ; la landoj samtempe fondis la Eŭropan Komunumon pri Atomenergio (EKA). Ambaŭ traktatoj ekvalidiĝis en 1958.
La nuntempa Eŭropa Unio oficiale estiĝis per la Traktato de Mastriĥto, la 1-an de novembro 1993. La plej grava okazaĵo en la sekva historio de la Unio estis, en 2002, la enkonduko de eŭro-moneroj kaj monbiletoj.
| Eŭropa Unio | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1951 | 1957 | 1965 | 1986 | 1992 | 1997 | 2001 | 2007 ** |
| Eŭropa Komunumaro (EK *) | E Ŭ R O P A U N I O ( E U ) | ||||||
| Eŭropa Komunumo por Karbo kaj Ŝtalo (EKKŜ) | (valida ĝis 2002 → EK) | ||||||
| Eŭropa Ekonomia Komunumo (EEK) | Eŭropa Komunumo (EK) | ||||||
| * EK: EKKŜ, EEK (EK ekde 1993), Euratom | polica kaj jura eŭropa interŝtata kunlaboro (PJK) | civila jura kunlaboro kaj flankaj agoj por libera persona trafiko → EK) | |||||
| punleĝara polica kaj jura kunlaboro (PJK) | |||||||
| Eŭropa Politika Kunlaboro (EPK) | Komuna ekstera kaj sekureca politiko (KESP) | ||||||
| Eŭropa Komunumo pri Atomenergio | |||||||
|
|
|
|
|
Mastriĥto |
Amsterdamo |
Nico |
Lisbono (valida de la 1a de decembro 2009) |
|
„tri kolonoj de la EU“ – EK (EKKŜ, EEK / EK, Euratomo), KESP, PJK |
|||||||
[redakti] Geografio
Eŭropa Unio havas areon da 4 326 253 km², kio igus ĝin la sepa plej granda lando sur Tero, se konsideri ĝin kiel unuaĵo. La plej alta pinto estas la Blanka Monto, ĉe la limo inter Italio kaj Francio, kiu altas 4810 metrojn super marnivelo; la plej malalta pinto estas Zuidplaspolder, en Nederlando, 7 metrojn sub marnivelo. Post Kanado, Eŭropa Unio havas la duan plej longan marbordon: preskaŭ 66 mil kilometroj.
Eŭropa Unio havas limojn al 19 landoj: Norvegio, norde; Rusio, Belarusio, Ukrainio, Moldavio kaj Turkio laŭ la dekstra landlimo; Svisio kaj Liĥtenŝtejno, en la mezo; Kroatio, Serbio, Makedonio kaj Albanio, en la Balkanoj; Maroko, sude (danke al eksterteritoriaĵoj de Hispanio kiuj havas rektan landlimon al tiu lando). Ankaŭ la etlandoj Andoro, Monako, San-Marino kaj Vatikano estas ekstereŭropuniaĵoj kun rekta limo al Eŭropa Unio. Fine, Franca Gujano estas teritorio de Eŭropa Unio en Sudameriko, kaj havas limojn al Surinamo kaj Brazilo. Krome, Gvadalupo - ankaŭ eŭropunia teritorio - havas limon al Nederlandaj antiloj.
[redakti] Loĝantaro
Jam tri kvaronoj de la eŭropunia loĝantaro loĝas en urboj, kaj onitakse la procentaĵon atingos 90% en sep landoj en la jaro 2020.
Laŭ informo de Demographia, en 2011 en Eŭropunio estis 11 urbaj regionoj kun pli ol tri milionoj da loĝantoj: Parizo (10,76 milionoj), Londono (8,59 milionoj), la Ruhr-regiono (7,30 milionoj), Madrido (5,43 milionoj), Milano (5,23 milionoj), Barcelono (4,22 milionoj), Romo (3,80 milionoj), Napolo (3,73 milionoj), Berlino (3,45 milionoj), Ateno (3,27 milionoj) kaj Lisbono (3,05 milionoj).
[redakti] Membroj
La 27 nuntempaj membroj de Eŭropa Unio estas la plej diversaj laŭ areo kaj loĝantaro. La plej loĝata lando estas Germanio, kun 82,062,249 loĝantoj, dum la malplej loĝata estas Malto, kun 412,614 loĝantoj. Se paroli pri areo, la plej granda lando estas Francio, kiu atingas entutan areon de 643,427 km², dum la malplej granda estas refoje Malto, kun 316 km².
[redakti] Listo de la membroj
| Lando | Kodo | Aliĝdato | Monunuo |
| AT | 1995 | Eŭro (ekde 2002) | |
| BE | 1957 (fondinta lando) | Eŭro (ekde 2002) | |
| BG | 2007 | Bulgara levo | |
| CZ | 2004 | Ĉeĥa krono | |
| DK | 1973 | Dana krono | |
| EE | 2004 | Eŭro (ekde 2011) | |
| FI | 1995 | Eŭro (ekde 2002) | |
| FR | 1957 (fondinta lando) | Eŭro (ekde 2002) | |
| DE | 1957 (fondinta lando)[4] | Eŭro (ekde 2002) | |
| GR | 1981 | Eŭro (ekde 2002) | |
| ES | 1986 | Eŭro (ekde 2002) | |
| HU | 2004 | Hungara forinto | |
| IE | 1973 | Eŭro (ekde 2002) | |
| IT | 1957 (fondinta lando) | Eŭro (ekde 2002) | |
| CY | 2004 | Eŭro (ekde 2008) | |
| LV | 2004 | Latva lato | |
| LT | 2004 | Litova lido | |
| LU | 1957 (fondinta lando) | Eŭro (ekde 2002) | |
| MT | 2004 | Eŭro (ekde 2008) | |
| NL | 1957 (fondinta lando) | Eŭro (ekde 2002) | |
| PL | 2004 | Pola zloto | |
| PT | 1986 | Eŭro (ekde 2002) | |
| RO | 2007 | Rumana leŭo | |
| SK | 2004 | Eŭro (ekde 2009) | |
| SI | 2004 | Eŭro (ekde 2007) | |
| SE | 1995 | Sveda krono | |
| UK | 1973 | Brita pundo |
[redakti] Venontaj aliĝoj
Por ke kroma lando povu aliĝi al Eŭropa Unio, ĝi devas respekti aron da ekonomiaj kaj politikaj kondiĉoj, konataj kiel la kriterioj de Kopenhago. Laŭ tiu kriteriaro, la kandidatiĝantaj landoj devas situi en Eŭropo (laŭ pure geografia vidpunkto); devas havi stabilajn instituciojn, kiuj garantias demokratecon, leĝrespekton, homajn rajtojn kaj malplimulto-respekton; devas havi funkciantan merkatan ekonomion, kaj havi la kapablon alfronti konkurencon de la aliaj uniaj landoj; devas povi respekti la devojn ligitajn al aliĝo, inkluzive de politika, ekonomia kaj mona unuiĝo.
La jenaj landoj jam kandidatiĝis por aliĝo en Eŭropa Unio, kaj ilia demando estis akceptita pro tio, ke ili respektas la kriteriojn de Kopenhago:
Turkio (kandidatiĝis la 12-an de decembro 1999)
Makedonio (kandidatiĝis la 11-an de decembro 2005)
Islando (kandidatiĝis la 17-an de junio 2010)
Montenegro (kandidatiĝis la 17-an de decembro 2010)
Serbio (kandidatiĝis la 1-an de marto 2012)
[redakti] Lingvoj
[redakti] Oficialaj lingvojLa lingvoj oficialaj de la institucioj de la Eŭropa Unio estas 23, nome: [redakti] Kromaj lingvoj uzataj traktateLa hispana registaro atingis en 2005 la ekuzon de la kataluna, eŭska kaj galega lingvoj kiel duonoficialaj lingvoj. Same ekde 2008 la skotgaela kaj la kimra estas duonoficialaj lingvoj sekve de peto de Britio. La koncernaj ŝtatoj pagas la aldonajn kostojn, ekzemple por la tradukado de oficialaj EU-dokumentoj kiel leĝoj k.s. [redakti] Esperanto en EUEsperanto estas helpa, neŭtra lingvo, do ne estas la lingvo de superrega ŝtato. Ĝi estas tiam tre bona aliancano de la egaleco de la eŭropaj lingvoj kaj ŝtatanoj. Pensfluo ekzistas (Piron 1994, Flochon 2000, Grin 2004) kiu konsideras, ke Esperanto povas esti laborlingvo kun aliaj lingvoj en la eŭropaj institucioj kaj poste lingvo internacia helpa inter la civitanoj. Tiu pensfluo nuntempe ne estas tre grava. La Grin informo komparas plurajn lingvmodaloj kaj konkludas, ke la adopto de Esperanto estas la plej bona solvo, kiu estas neŭtrala kaj ekonomia vidpunkto ( 25 miliardoj € / jaro en ŝparado, 17 % de jara buĝeto).[5] [redakti] Diversaj eblaj kategorioj de lingvojEŭropa Unio havas multajn diversajn kategoriojn de lingvoj. Aldone al oficialaj kaj laboraj lingvoj ekzistas proceduraj lingvoj de unuopaj institucioj, relajsaj lingvoj por interpretado, duonoficialaj lingvoj (ekz. la skotgaela), lingvoj de minoritatoj regionaj (ekz. la sarda) aŭ disaj en pluraj EU-landoj (ekz. la jida) kaj lingvoj de enmigrintoj (ekzemple la turka). Krom la multon postulanta ideo de oficialeco de Esperanto ekzistas la ideo havi por Esperanto statuson de oficiale rekonita lingvo de EU, kies evoluon EU sekvas, aŭ statuson similan al duonoficialeco. En duonoficiala lingvo oni rajtas komuniki kun instancoj de EU kaj ricevos respondon en tiu lingvo inkluzive de tradukoj de leĝaj aŭ similaj tekstoj. Tiun relative novan statuson havas ĝis nun kelkaj lingvoj de Hispanio kaj de Britio, kies ŝtatoj pagas la aldonajn kostojn. Ŝajnas, ke statuso simila al tiu de duonoficialeco, do de komunika lingvo kun la EU-instancoj, ne kreas multajn aldonajn kostojn, se oni ne tradukas leĝajn tekstojn; tradukado de ekzemple la slovaka al procedura lingvo de EU kaj reen supozeble kostas simile kiel tradukado de Esperanto al procedura lingvo kaj reen. [redakti] La Esperanto-propono laŭ la kompreno de EU-KomisionoLaŭ la kompreno de la EU-Komisiono la propono de Esperanto signifas havi ĝin kiel unusolan oficialan EU-lingvon. Ekzemple la Ĝenerala Direkcio por Tradukado skribis en oktobro 2008: «Esperanto, aŭ la latina, estas ofte proponata kiel la sola, tut-Eŭropa lingvo, kiun EU devus akcepti (…).[6]» La Esperanto-parolantoj tiurilate havas malsamajn poziciojn. Multaj ne deziras Esperanton kiel solan oficialan lingvon. Ili volas — almenaŭ en la venontaj jardekoj — konservi la uzadon de la oficialaj EU-lingvoj en la EU-institucioj kaj en kontakto kun la civitanoj. Plurfoje aperis tekstoj apogantaj la lingvan diversecon de EU. Aliflanke ofte Esperanto-parolantoj parolas pri la multekosta lingva servo de EU[7]. Tiujn kostojn redukti helpe de Esperanto eblas en la kadro de la EU-institucioj nur, se oni forigas la tradukadon de kaj al naciaj lingvoj. Krome la Esperanto-parolantoj multe aplaŭdis la raporton Grin, kie multpaĝe prezentiĝas modelo kun Esperanto kiel sola oficiala EU-lingvo; vidu sube. [redakti] Esperanto kiel sola oficiala lingvo en EUTiun eblecon sur multaj paĝoj diskutas Francois Grin en sia raporto «L’enseignement des langues étrangères comme politique publique» (Fremdlingvo-instruado kiel publika politiko). Laŭ li per tiu modelo la EU-landoj krom Britio povus ŝpari ĉ. 25 miliardojn da eŭroj jare; grandparte temas pri la pagoj por lingvolernaj restadoj en Britio. La eblecon de «sinarkia reĝimo» kun Esperanto kiel sola oficiala lingvo li studis jam en 2004 en Coûts et justice linguistique dans l’élargissement de l’Union européenne. La parlamentanino Margareta Handzlik, Renato Corsetti (UEA) kaj Seán Ó Riain (EEU) sendis en majo 2006 leteron al ĉiuj EU-parlamentanoj, en kiu ili citis la raporton de Grin. La teksto asertas: «Per pli justa sistemo EU ŝparus minimume € 25 miliardojn jare!» La letero ne entenas la proponon, ke Esperanto fariĝu sola oficiala lingvo de EU. Ĝi kontraste asertas, ke en sia raporto Grin «proponas komparon inter tri eblaj scenaroj:
Tio ne kongruas kun la raporto, kie Grin komparis kiel trian scenaron Esperanton, kiun ĉiu EU-civitano lernu kiel unuan fremdlingvon[8]. Ne estas klare laŭ la letero kaj la raporto de Grin, kiel eblus ŝpari sumon de 25 miliardoj en EU, se oni enkondukus Esperanton nur kiel internan lingvon; ja la EU-instancoj elspezas por lingvaj servoj nur ĉ. 1 miliardon da eŭroj. Johan Derks, eksa kasisto de EEU, kritikis la leteron en Libera Folio («Ŝoka misinformo»). [redakti] Opinio en Bruselo: « Esperantistoj estas fanatikuloj »Tiu supozata celo de Esperanto-parolantoj estas verŝajne parta kaŭzo, ke tre multaj EU-oficistoj kontraŭas Esperanton. Aldoniĝas la insistemo de kelkaj mesaĝoj al EU-instancoj. Áron Lukács raportas sur retpaĝo eldiron de EU-oficisto pri la ĉi-tema etoso en Bruselo: «Kiam Esperanto ekvenas en iu interparolo, eĉ la plej malfermaj kaj saĝaj homoj forturniĝas kaj fermas siajn orelojn… Tio estas pro la forumoj kaj aliaj tro fortaj, sencelaj (do, nur por-Esperantaj) agadoj. Ili pensas (kaj tio estas la ĝenerala sento) ke esperantistoj estas fanatikuloj… Ili neniam subtenos programon por Esperanto, ĉar lau ili tio ne estas grava aŭ esenca…»[9]. [redakti] MonunuoLa ĉefa monunuo estas la eŭro, kiu oficiale uzatas en 17 el la 27 membroŝtatoj de la Eŭropa Unio:
La aliaj 10 uniaj landoj daŭre uzas siajn historiajn monvalutojn. [redakti] Simboloj
[redakti] Eŭropunia juro[redakti] Konstitucio[redakti] Institucioj kaj organoj
[redakti] Ekonomia politikoLa 30-an de oktobro 2009 la Eŭropa Unio kaj Sud-Koreio subskribis komercan akordon, kiu forigus la plimulton de la komercaj tarifoj inter la du partneroj. La EU-Komisionestrino pri Komerco Catherine Ashton diris, ke ĝi estas «la unua akordo de la 21-a jarcento pri libera komerco por la EU» kaj «la plej grava akordo pri libera komerco iam ajn intertraktita kun tria lando». La interkonsento antaŭvidas la forigon de 1,6 miliardo da eŭroj de devoj por eksportantoj al Sud-Koreio. Oni asertas, ke la ĝi povus alporti ĝis 19 miliardojn da eŭroj al eŭropaj eksportantoj. Aparte gajnos firmaoj, kiuj laboras en sektoroj kiel telekomunikado, ekologio, financo kaj transportado, ĉar Sudkoreio faras «grandajn penojn» por liberaligi ĉi tiuj sektoroj. La interkonsento laŭatendate ekvalidiĝos en la dua duono 2010, post kiam ĝi estos ratifita de la Eŭropa Parlamento. En 2008 komerco inter la EU kaj Sud-Koreio atingis entutan valoron de proksimume 65 miliardoj da eŭroj.[10] [redakti] Enmigrado[redakti] Laŭleĝa enmigrado (2005)(Kiel enmigrintoj estas inkluditaj bulgaroj kaj rumanoj kiuj eniris en EU januare de 2007.)
[redakti] Eksterleĝa enmigradoLaŭ la Eŭropa Komisiono estas ĉirkaŭ 8,000,000 de senpaperuloj en la EU. Laŭ la landoj oni povas aresti ilin dum diversaj maksimaj tempoperiodoj jene:
[redakti] Programoj kaj politikoj
[redakti] Eksteraj ligiloj
[redakti] Notoj
[redakti] Vidu ankaŭ
|
||||||||||||||||