Lisbono

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Lisbono
portugale: Lisboa
urbo
Flag of Lisboa.svg
Crest of Lisboa.svg
Blazono
Oficiala nomo: Concelho de Lisboa
Deveno de nomo: Lisboa, portugale derivita de la fenicia Allis Ubbo por savu havenon, latine Ulyssippo antaŭ Ulysses kaj/aŭ Romana Olissipona, por la nomo de rivero Taĵo
Lando Flago de Portugalio  Portugalio
Duoninsulo Iberio
Regiono Regiono Lisbono
Subregiono Granda Lisbono
Distrikto Distrikto Lisbono
Municipo Lisbono
Civilaj paroĥoj
Rivero Taĵo
Situo Lisbono
 - alteco m s. m.
 - koordinatoj 38°42′25″N 9°8′8″U  /  38.70694°N, 9.13556°U / 38.70694; -9.13556 (Lisbono)
Plej malalta punkto Marsurfaco
 - situo Atlantiko
 - alteco m s. m.
Areo 84,8 km² (8 480 ha)
 - de aglomeraĵo 84,8 km² (8 480 ha)
 - de metropolo 2 957,4 km² (295 740 ha)
Loĝantaro 564 657 (2004)
 - de aglomeraĵo 2 385 000–2 435 837
 - de metropolo 2 830 867
Denseco 5 659 loĝ./km²
Setlejo fl.719
 - Urbo ĉ.1256
LAU Concelho/Câmara Municipal
 - situo Praça do Município, Lisbono
 - leviĝo 33 m
 - koordinatoj 38°42′29″N 9°8′18″U  /  38.70806°N, 9.13833°U / 38.70806; -9.13833 (Lisbono)
Municipal Chair Maria Simonetta Bianchi Aires de Carvalho Luz Afonso (PS)
Horzono OET (UTC0)
 - somera tempo OEST (UTC+1)
Poŝtkodo 1149-014 Lisboa
Area kodo & Prefikso (+351) 21 XXX-XXXX
ISO 3166-2 kodo PT
Demonimo Lisboeta
Patrono Saint Santo António
Municipa adreso Praça do Município, 1º
1149-014 Lisboa
Situo de Lisbono enkadre de Portugalio
ButtonRed.svg
Situo de Lisbono enkadre de Portugalio
Situo enkadre de Eŭropo
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Eŭropo
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Lisbon
Retpaĝo: www.cm-lisboa.pt
Placo Praça do Império kun Monaĥejo de la hieronimanoj de Belém en la fono la paroĥo sankta Maria de Belem (Monda heredaĵo de Unesko)
Ponto Vasco da Gama

Lisbono (portugale Lisboa) estas la ĉefurbo de Portugalio. Ĝi situas en okcidenta Portugalio ĉe la enfluejo de rivero Taĵo en la Atlantikon.

En Lisbono loĝas 564.657 personoj (censo de 2001).

La urbo estis fondita de fenicojhelenoj. La nomo devenas de greka Olissipo, el Uliso. Tiu nomo poste ŝanĝiĝis al "Lissapona" kaj fine al la moderna Lisboa.

Ĝi estis romia kolonio de la regiono Lusitania. Post diversaj konkeroj, de 1260 ĝi estas la ĉefurbo de Portugalio.

Lisbono fariĝis tre prospera dum la Portugala Imperio, kiam ĝi estis la ĉefa haveno kien alvenis la riĉaĵoj el Brazilo kaj la afrikaj kaj aziaj kolonioj.

Kelkiam estis en Lisbono grandaj tertremoj, la plej granda kaj fama je la 1-a de novembro 1755, kiu mortigis ĉirkaŭ centmil personojn. Vidu Lisbona tertremo en 1755.

La plej konata kvartalo estas Alfama.

Lisbono estis la centro de la respublika revolucio de la 4-a kaj 5-a de oktobro de 1910 kiu forigis reĝon Manuel la 2-a kaj de la Revolucio de la Diantoj (25-a de aprilo de 1974), kiu faligis la diktaturon de Marcello Caetano, la sekvanto de Salazaro.

Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

Lisbono kaj Esperanto[redakti | redakti fonton]

En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome Poemo de Utnoa okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo anoŭdo. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Lisbonon:

Nun al Lisbono flugas la vojaĝantoj Ibere.
Ĝiaj bulvardoj, placoj kun skulptoj lukse patosaj
mirigas Uttu Noan. -Jen la Palaco Somera
de Keluz, ekstermure, kun ruĝeblanka fasado,
kaj ĉe l'haveno vasta, la Monumento Naviga.[1]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Abel Montagut, Poemo de Utnoa. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 119.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Parta vido al olda kvartalo de Lisbono
Magnify-clip.png
Parta vido al olda kvartalo de Lisbono
Mapo de Portugalio Distriktoj kaj aŭtonomaj regionoj de Portugalio Flago de Portugalio
Distriktoj: Aveiro | Beja | Braga | Bragança | Castelo Branco | Koimbro | Évora | Faro | Guarda | Leiria | Lisbono | Portalegre | Porto | Santarém | Setúbal | Viana do Castelo | Vila Real | Viseu
Aŭtonomaj regionoj: Acoroj | Madejro