Respubliko Kipro

El Vikipedio

Geografio > Azio > Kipro

---

La Respubliko Kipro (greke Κύπρος, do "Kipros", turke Kıbrıs) estas lando sur la insulo Kipro en la orienta Mediteraneo, 113 km sude de Turkio. Teorie la ŝtato kovras preskaŭ la tuton de la insula teritorio de 9.251 km², fakte tamen nur la pli grandan sudan parton de 5.895 5.8 km². Kvankam geografie la insulo apartenas al la kontinento Azio, la plej multaj insulanoj sentas sin eŭropanoj. Ekde la 1-a de majo 2004 la Respubliko Kipro apartenas al la Eŭropa Unio. La 1-an de januaro 2007 la nacia valuto kipra pundo anstataŭiĝas per la komuna eŭropa valuto Eŭro, kaj en la Eŭrozono cirkulos ankaŭ kipraj eŭro-moneroj.

• Landkodo: CY.
• E-nomo: [a] Cipro, Respubliko Kipro; [o] Kipra Respubliko.
• Nacia nomo: Κύπρος, do Kipros (greke), Kıbrıs (turke); Kypriake Dimukratia (greke), Kibris Cumhuriyeti (turke).
• Etimologio: la landnomo devenas de latina formo de la vorto "kupro" – cuprum; de antikveco la lando estis riĉa de kupraj krudaĵoj.
• Areo: 9251 km², inter ili 37 % estas okupitaj de Turkio.
• Politika sistemo: dividita demokratia respubliko (greka kaj turka zonoj).
• Ŝtatestro: prezidento Tassos Papadopoulos en la greka zono kaj prezidento Mehmet Ali Talat en la turka zono.
• Ĉefurbo: Nikozio (162 mil, dividita en du partojn).
• Urboj: Limassol (107 mil), Larnaca (21 mil).
• Loĝantaro: 734 mil (1995), nur en la greka areo. De la tuta loĝantaro grekoj 78 % kaj turkoj 18 % jare 1974. En la jaro 2004 proksimume grekoj 70% kaj turkoj 30%.
• Ŝtatlingvo: greka kaj turka.
• Kredantoj: ortodoksuloj kaj islamanoj.
• Eksporto: vestaĵoj, ŝuoj, vino, terpomoj, citrusaj fruktoj.
• Organizoj: UNO (1960), EU (2004)
• Prahistorio: Nekropolo de Amantuso ĉe Limasol
• Historio: en 1963 reakciaj fortoj incitis militan kontraŭstaron inter greka kaj turkaj loĝantoj. En 1974 en la norda parto de la insulo turkoj alterigis siajn militfortojn kaj okupis ĝin. Pli poste ĉi tie estis deklarita (1983) "Turka Respubliko de Norda Kipro". Tio estis reago kontraŭ tiuj fortoj, kiuj penis unuigi Kipron kun Grekio.
• Heredaĵo: Pafoso, monumentoj de Troodosa montaro.