Fikcio

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
La "Ĉapelisto", rolulo en fikcia romano, La Aventuroj de Alico en Mirlando.
En la sama verko de Lewis Carroll la ĉefrolulo de fikcia Alico eĉ se bazita sur reala knabino, ludanta tute fantasta matĉo de kroketo.

Fikcio estas imagema formo de ajntipa rakonto kreita de la imagopovo,[1][2] nome unu el la kvar sistemoj de diskurso. Kvankam la vorto fikcio estas derivita de la latina fingo, fingere, finxi, fictum "formi, krei", verkoj de fikcio ne devas esti tute imagaj kaj povas inkluzivi ankaŭ realajn homojn, ejojn, detalojn kaj eventojn. Fikcio povas esti skribita literaturo en noveloromano kaj similaj. Ĝi ankaŭ eblas esti parola, prezentita kiel filmo, teatraĵo, vivoteatraĵoj, radiodramo, televidprogramo, komputilaj ludoj, rolludoj, kaj ankaŭ vida, kiaj ĉe pentrarto, ornamarto ktp. Kvankam fikciaĵoj ne ĉiuj estas artemaj, ĝi ĝenerale estas konsiderata kiel formo de amuzaĵoartaĵo. Ĉiuokaze ĝenerale la termino fikcio estas uzata ĝenerale por aludi al la fikcia literaturo,[3] kio inkludas romanojn, novelojn, rakontojn, kaj teatraĵojn. Fikcio konstituas ago de kreiva inventado, tiele ke fideleco al la realo tipe ne estas konsiderata;[4] alivorte, fikcio supozeble ne prezentas nur rolulojn kiuj estas realaj personoj aŭ priskribojn kiuj estas fakte veraj. La kunteksto de fikcio estas ĝenerale malferma al la interpretado, pro la libero de la fikcio el ajna necesa inkrustado en realo;[5] tamen, kelkaj fikciaj verkoj estas postulitaj, aŭ eĉ etikeditaj, kiel historie aŭ laŭfakte akurataj, malfaciligante la tradician distingon inter fikcio kaj nefikcio.[6] Fikcio estas klasigo aŭ kategorio, pli ol specifa literatura maniero aŭ ĝenro, se ne uzata en pli mallarĝa senco kiel sinonimo por partikulara literatura fikcia formo.[7]

Fikcio estas komparata al nefikcio, prezento de temo kiu estas verŝajne konsiderata kiel fakto.[8] Fikcio kun elementoj de nefikcio estas ankoraŭ ofte konsiderata kiel fikcio.

Realo kaj fikcio[redakti | redakti fonton]

Fikcio estas ofte subdividita en vario de subtipoj, aŭ ĝenroj, el kiuj ĉiuj tipe estas difinitaj de rakontaj teknikoj, tonoj, enhavoj aŭ aliaj populare difinitaj kriterioj. Sciencfikcio ofte antaŭdiras aŭ supozas teknologiojn kiuj estas ne realaĵoj en la tempo de la verkokreado. Por ekzemplo, la romano de Jules Verne nome De la Terre à la Lune (El la Tero al la Luno) estis publikigita en 1865 kaj en 1969 la kosmonaŭto Neil Armstrong surluniĝis. La historia fikcio lokigas imagitajn rolulojn en realajn historiajn eventojn. En la frua historia romano Waverley de Walter Scott la fikcia rolulo Edward Waverley renkontiĝas kun la historia figuro de Bonnie Princo Karĉjo kaj partoprenas en la Batalo de Prestonpans.

Nerealisma fikcio tipe inkludas historion kies okazaĵoj ne povas okazi en la reala vivo, ĉar ili okazas en alternativa universo, en alternativa historio de la mondo diferenca el iu nuntempe subkomprenita kiel vera, aŭ en iu alia neekzistanta loko, aŭ ĉar ili postulas maleblan teknologion (tempomaŝinojn) aŭ devojiĝon el la nuntempe subkomprenitaj leĝoj de scienco. Fikciaj verkoj kiuj eksplicite postulas supernaturajn, magiajn aŭ logike maleblajn elementojn estas ofte klasitaj ene de la ĝenro de fantasto, kiaj la verkoj de Lewis Carroll nome Alico en Mirlando, de J. K. Rowling nome Harry Potter, kaj de J. R. R. Tolkien nome The Lord of the Rings. Fikciaj verkistoj kaj kreantoj laŭlonge de la hsitorio ofte uzas kaj uzis imagajn estaĵojn kiaj drakoj kaj fe(in)oj en fikciaj verkoj.[9]

Kelkaj verkoj de fikcio estas bazataj sur vera historio, fikciigita rakonto aŭ rekonstruita biografio.[10] Ofte, eĉ kiam la aŭtoro plendas ke la historio estas vera, povas esti gravajn aldonaĵojn kaj subtrahaĵojn el la vera historio faritaj por igi la rakonton pli interesa. Alia tia ekzemplo estus la verko de Tim O'Brien nome The Things They Carried (La aĵoj kiujn ili kunportis), nome serio de noveloj de historia fikcio pri la Vjetnama milito.

Laŭ terminoj de la tradicia separo inter fikcio kaj nefikcio, la linioj estas nuntempe ofte svagaj, montrante plie koincidon ol reciprokan ekskludon, speciale ĉar la realo povas esti prezentita pere de imagecaj kanaloj kaj konstruaĵoj, dum, samtempe, imago povas okazigi gravajn konkludojn pri realo kaj vero. Literaturkritikisto James Wood asertas ke "fikcio estas kaj artefariteco kaj verŝajneco," signige ke ĝi postulas kaj kreiva inventemo same kiel ioma akceptebla grado de kredebl(ec)o,[11] nome nocio ofte enkadrita en esprimo de la poeto Samuel Taylor Coleridge nome intenca suspendo de dubeco. Ankaŭ, senfinaj fikciaj ebloj markas la maleblon tute koni realon, provokeme demonstrante ke ne estas kriterio por mezuri konstruon de realo.[12]

Formoj de fikcio[redakti | redakti fonton]

Fikcio povas aperi en multaj formoj: kaj beletraj kaj spektaklaj. Tradicie, fikcio inkluzivas romanojn, novelojn, fabelojn, poezion, teatraĵojn, kaj epopeojn, tamen ĝi nun ankaŭ inkluzivas filmojn, komiksojn, videoludojn, kaj aliajn formojn.

Teknologiaj influoj de fikcio[redakti | redakti fonton]

Elektronika legilo

Moderne, teknologio grandparte influas la disvastigon kaj traktadon de fikcio. La vasta atingo de fikcio per retejoj kiel Projekto Gutenberg permesas atingon al multaj verkoj en Esperanto kaj multaj aliaj lingvoj. Kopirajto - la rajto por kopiado de verko - estas multe pli malfacila devigi. Per la uzo de komputilo eblas interaktiva fikcio. Per la Interreto, fervoloj kunlaboras fervorfikcion bazite de filmoj kaj aliaj fikciaj formoj. Fikcio ankaŭ estas kreita kunlabore per vikio.

Elementoj de fikcio[redakti | redakti fonton]

Literaturo estas arto pli ol scienco, do ĉiuj elementoj de fikcio ne nepre ekzistas en ĉiu verko.[13] Tamen, ofte fikcio traktas multojn el la jenaj elementoj por trakti ĝian temon. Temo mem ne estas elemento de fikcio, sed estas la rezulto de la aplikado de individuaj elementoj inter iliajn.

Intrigo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo intrigo.

Intrigo, aŭ rakontlinio, estas ofte listigita kiel unu el la fundamentaj elementoj de fikcio. Ĝi estas la formado kaj ordigo de la eventoj de rakonto. Je malgranda nivelo, intrigo konsistas de ago kaj reago, ankaŭ konata kiel stimulo kaj respondo. Je pli granda nivelo, intrigo havas komencon, mezon, kaj finaĵon. Intrigo estas ofte montrita kiel arko kun zigzaga linio montrata la altigo kaj malaltigo de agon. Intrigo estas komponita de unu aŭ pliaj scenoj, kiuj ankaŭ havas intrigan fluon.

Rolulo[redakti | redakti fonton]

Rolulo Xiren en la ĉinlingva romano Ruĝdoma sonĝo.
Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo rolulo.

Rolulo (aŭ pli specife fikciulo) estas iu estaĵo kiu havas iun ajn influon en la rakonto. Rolulo ne devas esti homo, ekzemple en Winnie-la-Pu la roluloj estas pluŝbestoj, aŭ la komputilo HAL en 2001: A Space Odyssey. Rolulo ankaŭ povas esti tute ekster la rakonto, ekz-e la rolulo Godot en Atendante Godot de Samuel Beckett. Roluloj povas esti bazitaj de realaj homoj, aŭ tute imagitaj de la verkisto.

Specoj de roluloj

Medio[redakti | redakti fonton]

Medio donas fonon por la roluloj enagi. Fikcio povas havi du specojn de "medioj," fizika kaj kronologia. Fizika medio estas kie la rakonto okazas, kiu povas esti specifa aŭ ĝenerala. Kronologia medio estas kiam la scenoj okazas en tempo. Ankaŭ grava pri loko en fikcio estas aliaj aspektoj de la loko: la etoso de la rakonto, agoj de la roluloj, cirkonstancoj de la sceno, kaj aliaj. Medio povas rapide doni la leganton informon pri la fikcio. Ekzemple, Shichinin no samurai de Kurosawa Akira okazas en mezepoka Japanio, do la medio provizas multan informon por la rakonto. En 1960, la filmo estis rerakontis en la medio de frua Usono kiel The Magnificent Seven.

Konflikto[redakti | redakti fonton]

Konflikto estas ofta elemento de fikcio, kiu kontraŭigas la ĉefrolulon kontraŭ aliaj elementoj, kaj estas centra fokuso de la temo. La ĉefrolulo povas kontraŭigi aliajn rolulojn, aŭ medio. Oftaj konfliktoj estas "Rolulo kontraŭ li mem", "Rolulo kontraŭ rolulo," "rolulo kontraŭ societo," "rolulo kontraŭ naturo," "rolulo kontraŭ teknologio," kaj aliaj.

Simboligo[redakti | redakti fonton]

Simboligo estas la prezentado de simboloj en fikcio, prezentaĵoj kiuj kunportas aldonan signifon.

Perspektivo[redakti | redakti fonton]

Perspektivo traktas la rakontan vidpunkton de la fikcio, aŭ tiel ĝi estas rakontita. Variaj perspektivoj emfazas variajn vidpunktojn.

En unuapersona perspektivo, unu el la roluloj rakontas rekte. Se la rakontanto estas la ĉefrolulo, li estas unuapersona ĉefrolulo. La rakontanto rigardante la agojn de la ĉefrolulo, kiel D-ro Watson en la Sherlock Holmes serio, estas konsiderata kiel unuapersona rigardanto. Ĉi tiu perspektivo povas rekte montri la menso de unu el la roluloj.

En triapersona perspektivo, la rakontanto ne estas rekta parto de la fikcio. Se la rakontanto montras la menson de ĉiuj roluloj, ĝi estas triapersona ĉioscia perspektivo. Rakontanto montrante la fikcion kiel kamero, ĝi estas triapersona drameca perspektivo.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. "fiction." Merriam-Webster.com. Merriam-Webster, Incorporated. 2015.
  2. Sageng, Fossheim, & Larsen (eld.) (2012). The Philosophy of Computer Games. Springer Science & Business Media. pp. 186-187. [1] Alirita la 5an de Marto 2016.
  3. "Definition of 'fiction'." Oxford English Dictionaries (rete). Oxford University Press. 2015.
  4. FARNER, Geir. (2014) “Chapter 2: What is Literary Fiction?”, Literary Fiction: The Ways We Read Narrative Literature. Bloomsbury Publishing USA.
  5. CULLER, Jonathan. (2000) Literary Theory: A Very Short Introduction. Oxford University Press. “Non-fictional discourse is usually embedded in a context that tells you how to take it: an instruction manual, a newspaper report, a letter from a charity. The context of fiction, though, explicitly leaves open the question of what the fiction is really about. Reference to the world is not so much a property of literary [i.e. fictional] works as a function they are given by interpretation.”.
  6. Iftekharuddin, Frahat (eld.). (2003). The Postmodern Short Story: Forms and Issues. Greenwood Publishing Group. p. 23.
  7. M. H. Abrams, A Glossary of Literary Terms (7th edition). Fort Worth, TX: Harcourt Brace, 1999, p. 94.
  8. William Harmon kaj C. Hugh Holman A Handbook to Literature (7a eldono). New York: Prentice Hall, 1990, p. 212.
  9. William Harmon kaj C. Hugh Holman A Handbook to Literature (7a eldono). New York: Prentice Hall, 1990, p. 212.
  10. Whiteman, G.; Phillips, N. (13a de Decembro 2006). "The Role of Narrative Fiction and Semi-Fiction in Organizational Studies". ERIM Report Series Research in Management. ISSN 1566-5283. Alirita la 23an de oktobro 2009.
  11. Wood, James. 2008. How Fiction Works. New York. Farrar, Straus & Giroux. p. xiii.
  12. George W. Young: Subversive Symmetry. Exploring the Fantastic in Mark 6:45-56. Brill, Leiden 1999, p. 98, 106-109. ISBN 90-04-11428-9
  13. http://cstl-cla.semo.edu/hhecht/The%20Elements%20of%20Fiction.htm "The Elements of Fiction"

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Eco, Umberto 2009. On the ontology of fictional characters: A semiotic approach. Sign Systems Studies 37(1/2): 82–98.

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]