Iliado

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo

Iliado estas – kun Odiseado – atribuata al la praa Greka poeto Homero. Ĝi konsistas el dudek kvar libroj aŭ kantoj. Kompleksa kaj enciklopedia verko, ĝi estas konsiderata ĉefelemento de la Greka literaturo. Ĝi rakontas la eventojn de mallonga epizodo de la Troja milito: tiu pri la kolero de Aĥilo.

Strukturo[redakti | redakti fonton]

Patroklo kaj Aĥilo. Aĥilo bandaĝas la brakon de sia amiko.

La poemo rakontas militon inter Grekoj kaj Trojanoj, kiu daŭris dek jarojn, kaj originis el la forrabo de Helena, edzino de Menelao, reĝo de Sparto kaj frato de Agamemno, fare de Pariso, filo de Priamo, reĝo de Trojo. La Iliado disvolviĝas tamen en kvindek unu tagoj en la naŭa milita jaro. Homero kantas la eventon ekirante de la priskribo de la kolero de Aĥilo, la plej forta el la Aĥajaj herooj: li rifuzas batali plu, ĉar Agamenono, reĝo de Mikeno kaj ĉefo de la Aĥaja armearo, forprenis de li lian sklavinon Brizeida. En la sekva batalo la Grekoj suferas gravajn malvenkojn kaj la Troja heroo Hektoro mortigas Patroklon, la amikon de Aĥilo. La dua parto de la poemo pivotas ĉirkaŭ la violenta venĝo de Aĥilo, kiu mortigas Hektoron kaj trenas lian al ĉaro ligitan kadavron ĉirkaŭ la muregoj de Trojo: la Iliado finiĝas per la funebrado pri Hektoro kaj ne pritraktas la finon de la milito kiun venkas la Grekoj danke al la fama ruzaĵo de Odiseo pere de la ligna ĉevalo. Al la Troja milito estas ligitaj multnombraj mitoj de la klasika antikveco.

En la latina ekzistas eta epopeo Iliado Latina el la tempo de Nerono en kiu oni resumis la Grekan Iliadon. Danke al tiu Latina versio, Mezepoko konis la miton.

Enhavo[redakti | redakti fonton]

La Iliado konsistas el 15.693 heksametraj versoj kaj estas disdividita en 24 kantojn.

Zeŭso ludas gravan rolon en la intrigo.
  • Unua kanto: Ekesto de la kolero de Aĥilo
    Apolono sendas peston sur la greka armeo, ĉar Agamemno, la estro de la grekaj batalantoj, estis ofendinta la Apolonan pastron, Krizeson.
    Aĥilo vokas la grekan armeon al kunsido kaj ekkverelas kun Agamemno, kiu intencas forpreni de li lian trofeon, la virgulinon Brizeidan. Aĥilo, la plej forta greka batalanto, ekkoleras kaj ne plu pretas partopreni la militon.
    Tetisa, la patrino de Aĥilo, iras al Zeŭso kaj petas, ke pro puno li lasu la Grekojn malvenki kontraŭ la Trojanoj.
  • Dua kanto: Preparo de la batalo
    Zeŭso sendas al Aĥilo sonĝon, kiu profetas lian baldaŭan morton.
    Por testi la batalemon de sia armeo, Agamemno trompe proponas ĉesi la militon kaj hejmenveturi. Sed Odieseo kontraŭas kaj kapablas reentuziasmigi la batalantojn. Nestor memorigas la antaŭsignojn kaj ĵurojn el la komenco de la milito. La Greka kaj Troja armeoj preparas por batalo.
  • Tria kanto: Duelo inter Pariso kaj Menelao
    Pariso proponas duelon al Menelao. Pariso estas venkita en tiu-ĉi duelo kaj Afrodito translokigas lin al Trojo en la ĉambron de Heleno.
  • Kvara kanto: Komenco de la unua ĝenerala batalo
    Zeŭso kunvokas la diojn kaj sendas Atenon al la Trojano Pandaros, por ke ŝi instigu lin, pafi al Menelao. Menelao nur malgrave vundiĝas, sed tamen tiu okazaĵo kaŭzas la unuan ĝeneralan batalon.
  • Kvina kanto: La heroaĵoj de Diomedeso
    Diomedeso estas vundita de Pandaro, sed Ateno refortigas lin, do ke sekve li mortigas Pandaron. Li ankaŭ trafas Eneon, kiu estas nur savita per la helpo de Afrodito. Diomedes vundas Afroditon kaj Areson.
Hera, edzino de Zeŭso ludas kiel kontraŭanto de sia edzo en la verko.
  • Sesa kanto: Hektoro preparas sin por partopreni en la batalo
    Laŭ la konsilo de la viziulo Helenŭso, Hektoro iras al Trojo kaj petas sian patrinon Hekubo oferi al Ateno.
    Hektoro adiaŭas sian edzinon Andromaka kun sia filo Astianakso sub la Pordoj Skeoj de la urbo.
    En la batalkampo Diomedeso renkontas sian sampopolanon Glaŭkon kaj kiel signo de amikeco ili interŝanĝas siajn armilojn.
    Ĉe la ĉefa pordego de Trojo, Hektoro renkontas sian edzinon Andromakon, kiu vizie antaŭdiras lian baldaŭan morton.
  • Sepa kanto: Duelo inter Hektoro kaj Ajakso
    Hektoro ofertas dueli kontraŭ iu el la Grekoj. Ajakso akceptas tiun defion kaj ambaŭ interbatalas sendecide ĝis la nokto.
    Konsilio en Troja petas Parison redoni Helenon al la Grekoj, sed Pariso rifuzas.
    Nokte la Grekoj pro timo konstruas fortresan muron ĉirkau ilia ŝiparo.
  • Oka kanto: La dua tago de la batalo
    Zeŭso malpermesas al la dioj interveni en la milito, kies dua tago alportas senbridan bataladon. Spite al tiu malpermeso Hero kaj Ateno provas helpi la Grekojn sed estas revokita de Iriso.
    Je la fino de la tago la Grekoj estas grave batitaj kaj la Trojanoj sentime pasigas la nokton en la malferma kampo.
  • Naŭa kanto: Agamemno ofertas al Aĥilo repacigon. Aĥilo rifuzas
    Dume la Grekoj estas senesperaj. Agamemno rekonas sian eraron, kaj sendas ambasadoraron komponita el Odiseo, Ajakso, Fenikso, kaj du anoncistoj por proponi kaj Brizeon kaj grandajn donacojn al Aĥilo, kiu estis kampadita ĉe siaj ŝipoj, se li volus reveni al milito. Aĥilo kaj sia kompano Patroklo bone ricevas la ambasadoraron, sed Aĥilo akre malakceptas la proponon de Agamemno, kaj deklaras ke li revenos al batalo nur se la Trojanoj atingos liajn ŝipojn kaj minacos ili per fajro. La ambasadoraro revenas manmalplene.
  • Deka kanto: Odiseo kaj Diomedeso penetras Trojon kaj rabas la ĉevalojn de Resoso
    Poste tiunokte, Odiseo kaj Diomedes forventuras al la Trojanaj linioj, kaj mortigas la Trojanan Dolon kaj okazigas ĥaoson en la kampadejo de kelkaj Trakaj aliancanoj de Trojo.
  • Dekunua kanto: La tria tago de la batalo; Nestoro petas Aĥilon pri helpo
    Matene, la batalo ardas kaj Agamemno, Diomedes, kaj Odiseo estas ĉiuj vunditaj. Aĥilo sendas Patroklon el sia kampadejo por informiĝis pri la grekaj malfacilaĵoj, kaj tie Patroklo estas kortuŝita pro parolado de Nestoro.
  • Dekdua kanto: Hektoro konkeras la grekan fortresan muron
    La Trojanoj atakas la muron de la Grekoj. Hektoro, ignorante averton, estras la teruran batalon. La Grekoj estas survoje venkitaj, la murega pordo estas rompita, kaj Hektoro atakas.
  • Dektria kanto: La batalo pri la grekaj ŝipoj
    Multaj perdoj ambaŭflanke. La Trojana divenisto Polidamo instigas Hektoron reveni kaj avertas lin pri Aĥilo, sed oni ignoris lin.
  • Dekkvara kanto: Plua batalado; Pozidono plifortigas la Grekojn
    Hero seksallogas Zeŭson kaj dormigas lin, permesante Pozidonon helpi la Grekojn, kaj la Trojanoj retiriĝas reen al la ebenaĵo.
  • Dekkvina kanto: Plua batalado; Apolo plifortigas la Trojanojn
    Zeŭso vekiĝas kaj koleriĝas pro la intervenon de Pozidono. Kontraŭ la pliiĝanta malkontento de la Grek-eltenaj dioj, Zeŭso sendas Apolon helpi la Trojanojn, kiuj iam denove rompas la muregon, kaj la batalo atingas la ŝipojn.
  • Deksesa kanto: Patroklo eniras la batalon kaj estas mortigita de Hektoro
    Patroklo ne eltenas nur rigardi plue, kaj petas Aĥilon permeson por defendi la ŝipojn. Aĥilo mildiĝas, kaj pruntas al Patroklo sian kirason, sed forsendas lin kun klara averto ne persekuti la Trojanojn. Patroklo estras la Mirmidonojn al la batalo kaj alvenas kiam la Trojanoj ekbruligas la unuajn ŝipojn. La Trojanoj foriras pro la subita atako, kaj Patroklo ekatakas mortigante la Trojanan heroon Sarpedon. Patroklo, ignorante la ordonon de Aĥilo, persekutas kaj atingas la pordegojn de Trojo, kie Apolo mem haltigas lin. Patroklo estas atakata de Apolo kaj Eŭforbo, kaj estas finfine mortigita de Hektoro.
  • Deksepa kanto: Batalo pri la kadavro de Patroklo
    Hektoro prenas la kirason de Ahilo el la falinta Patroklo, sed oni aranĝas luktadon ĉirkaŭ la korpo de Patroklo.
  • Dekoka kanto: Aĥilo ekscias pri la morto de sia kamarado Patroklo kaj decidas puni Hektoron
    Aĥilo freneziĝas pro doloro kiam li ekscias pri la morto de Patroklo, kaj ĵuras venĝon kontraŭ Hektoro; ankaŭ lia patrino Tetiso doloriĝas konante ke Aĥilo estas destinita al juna mortiĝi se li mortigas Hektoron. Aĥilo urĝas helpi rekuperi la korpon de Patroklo, sed tiu ne havas kirason. Aĥilo koleriĝas antaŭ la Greka murego. La Trojanoj estas timigitaj pro lia aspekto kaj la Grekoj sukcesas forporti la korpon de Patroklo. Denove Polidamo urĝas Hektoron retiriĝi en la urbon, denove Hektoro malakceptas, kaj la Trojanoj kampadiĝas en la ebenaĵo je la noktiĝo. Patroklo estas funebrata, kaj dume, je peto de Tetizo, Hefesto fabrikas novan serion de armiloj por Aĥilo, inter kiuj estas rimarkinde forĝita ŝildo.
  • Deknaŭa kanto: Repaciĝo inter Aĥilo kaj Agamemno
    MAtene, Agamemno donas al Aĥilo la promesitajn donacojn, inklude Brizeon, sed li estas indiferenta el ili. Aĥilo fastas dum la Grekoj manĝas, zonligas sian novan kirason, kaj prenas sian grandan glavon. Lia ĉevalo Ksantos profetas al Aĥilo lian morton. Aĥilo ŝoforas sian ĉaron al la batalo.
  • Dudeka kanto: Aĥilo eniras la batalon
    Zeŭso nuligas la malpermeson pri la interveno de dioj, kaj tiuj libere ekintervenas ambaŭflanke. La atako de Aĥilo, arda je kolero kaj doloro, estas terura, kaj li mortigas multajn.
  • Dudekunua kanto: Kverelo inter la dioj kiuj parte favoras Trojon parte la Grekojn
    Fuĝiginte la Trojanojn antaŭ li, Aĥilo duonigas ilin ĵetante ilin al la rivero Skamandro, mortigas ilin kaj plenigas la riveron je mortintoj. La rivero, kolera pro la mortigado, frontas Aĥilon, sed ĝi estas venkita per ŝtormo de Hefesto. La dioj mem luktas inter si mem. La grandaj pordegoj de la urbo estas malfermaj por akcepti la retiriĝintajn Trojanojn, kaj Apolo forigas Aĥilon for el la urbo ŝajnigante sin Trojano.
  • Dudekdua kanto: Aĥilo mortigas Hektoron
    Kiam Apolo montriĝas sin mem al Aĥilo, la Trojanoj jam estis retiriĝintaj sendanĝere en la urbon, ĉiuj escepte Hektoro, kiu, dufoje ignorinta la konsilojn de Polidamo, sentas honton de fuĝo kaj decidas fronti Aĥilon, spite la plendojn de Priamo kaj Hekabo, siaj gepatroj. Kiam Aĥilo alproksimiĝas, la elano de Hektoro malsukcesas, kaj li estis kaptita ĉe la urbo fare de Aĥilo. Finfine, Ateno haltigas lin, kaj li turniĝas por fronti sian malamikon. Post mallonga lukto, Aĥilo frapas Hektoron ĉe la kolo. Antaŭ mortiĝi, Hektoro rememorigas al Aĥilo ke ankaŭ li estas destinita mortiĝi en la milito. Aĥilo prenas la korpon de Hektoro kaj malhonorigas ĝin.
  • Dudektria kanto: Funebra ceremonio honore al Patroklo
    La fantomo de Patroklo venas al Aĥilo en sonĝo kaj urĝas la funebron de sia korpo. La Grekoj faras tagon de funebraj ludoj, kaj Aĥilo disdonas premiojn.
Morta korpo de Hektoro estas reportata en sieĝata Trojo - sceno el roma sarkofago el la jaroj 180 - 200.
  • Dudekkvara kanto: Aĥilo transdonas la senhonorigitan kadavron de Hektoro al ties patro Priamo
    Trista pro la plua misuzado fare de Aĥilo de la korpo de Hektoro, Zeŭso decidas, ke ĝi estu redonita al Priamo. Kondukita de Hermes, Priamo eliras el Trojo, tra la ebenaĵoj, kaj eniras en la kampadejo de la Grekoj nenotite. Li kaptas Aĥilon je la genuoj kaj reklamas la korpon de sia filo. Aĥilo estas kortuŝita, kaj ambaŭ bedaŭras la perdojn pro la milito. Post manĝo, Priamo portas la korpon de Hektoro reen en Trojon. Hektoro estas entombigita, kaj la urbo funebras.

Roluloj[redakti | redakti fonton]

Analizo[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]