Monda Organizaĵo pri Sano

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el World Health Organization)
Saltu al: navigado, serĉo
flago de MOS

La Monda Organizaĵo pri Sano (ankaŭ Monda Organizo pri SanoMOS (konata plej ofte sub la angla nomo WHO (World Health Organization) aŭ la franca OMS (Organisation Mondiale de la Santé)) estas la branĉo de UN, kiu zorgas pri sano.

Ĝi estis fondita la 7-an de aprilo 1948: tial okazas ĉiujare je tiu tago la Monda San-Tago. Ĝia ĉefa sidejo troviĝas en Ĝenevo (Svislando).

La deveno de MOS troviĝas en la militoj dum la fino de la 19-a jarcento (en Meksiko, en Krimeo). Post la Unua mondmilito, la epidemio de la tiam nomita "hispana gripo" en la jaroj 19181919, kiu kaŭzis pli ol 20 milionojn da mortoj dum ses monatoj, trudpelis la tiaman Ligon de Nacioj estigi sian sankomitaton, kiu estis embrio de MOS. Laŭ sia konstitucio, MOS celas kreskigi kiel eble plej alten la nivelon de la sanstato por ĉiuj popoloj. En la konstitucia dokumento, la sano estas difinita kiel stato de kompleta bonfarto fizika, mensa kaj socia, kaj ĝi do ne konsistas nur el foresto de malsaneco aŭ malfirmeco.

Organizaĵo malcentrigita[redakti | redakti fonton]

Monda Organizaĵo pri Sano, Ĝenevo
  • La centra organizaĵo: MOS estas estrata de siaj 192 membro-ŝtatoj, kuniĝantaj en la Monda Asembleo por la Sano. Tiu asembleo, kiu konsistas el delegitoj reprezentantaj la membro-ŝtatojn, rolas ĉefe por aprobi la programon kaj la buĝeton de ĉiudujara administrado. Ĝi ankaŭ decidas pri la grandaj politikaj orientadoj de MOS.

La agadkampegoj de MOS[redakti | redakti fonton]

Tri iamaj direktoroj de la Tutmonda Programo por Nuligo de la Variolo legas novaĵojn ke variolo estis tutmonde elradikigita, 1980

Post jaroj de lukto kontraŭ la variolo, la Monda Asembleo pri la Sano de MOS deklaris tiun malsanon elradikigita, en majo 1980, laŭ rekomendo de komisiono eksperta en decembro 1979. La disvolviĝo de imunigaĵoj kontraŭ la malario kaj la skistosomozo alproksimiĝas al sukcesoj, kaj al la elradikigo de la poliomjelito en la proksimaj jaroj estas strebata.

Agadaj Tagoj[redakti | redakti fonton]

Multnombraj aliaj Mondaj Tagoj pri tiu aŭ alia sanitara temo ekestis intertempe :

Financado kaj ... anekdoto pri lingva problemo[redakti | redakti fonton]

La projektoj de MOS povas esti parte financataj de diversaj partneroj :

  • Monda Alianco por Vakcinaĵoj kaj Imunigado (GAVI) estas 75%-e financita de la "Bill and Melinda Gates Foundation".
  • Monda Alianco por plibonigata nutrado (GAIN)

Jen anekdoto legebla en la libreto de Claude Piron (1992) "Communication linguistique, A la recherche d'une dimension mondiale" (Paris : SAT-Amikaro), sur paĝo 8 :

Iun tagon, la Monda Asembleo de la MOS atribuis 5 milionojn da dolaroj kiel tiujara krommono al siaj lingvaj servoj por tradukado aŭ interpretado. Dum la sama tago kaj dum la sama sesio, ili eksigis—pro manko de mono! -- aron da konkretaj projektoj bone trastuditaj por plibonigi la sanstaton en Subsahara Afriko, kies realigado postulis nur 4,2 milionojn da dolaroj. (28-a MOS-Asembleo, dokumento A28/50 kaj Oficialaj Aktoj, n-ro 223, Ap. 5)

La Ĝeneralaj Direktoroj de MOS[redakti | redakti fonton]

Nomo de la estro: Lando: Daŭro de la estrado:
Brock Chisholm Kanado 19481953
Marcolino Gomes Candau Brazilo 19531973
Halfdan T. Mahler Danio 19731988
Hiroshi Nakajima Japanio 19881998
Gro Harlem Brundtland Norvegio 19982003
Jong-Wook Lee Sud-Koreio 20032006
Anders Nordström Svedio 2006
Margaret Chan Ĉinio/Honkongo 2007

Tutmonda sidejo[redakti | redakti fonton]

La sidejo de la organizaĵo estas en Ĝenevo, Svisio. Ĝi estis inaŭgurita kaj malfermita en 1966.

Komencaj vidoj[redakti | redakti fonton]

Vidoj de 2013[redakti | redakti fonton]

Konfliktoj[redakti | redakti fonton]

IAEA - Interkonsento MOS 12-40[redakti | redakti fonton]

Protesto pri la tago pro la Nuklea akcidento de Ĉernobilo ĉe MOS en Ĝenevo

En 1959, la MOS subskribis Interkonsenton MOS 12-40 kun la Internacia Atomenergia Organizo (IAEA). La interkonsento deklaras ke la MOS rekonas la IAEA kiel havanta de respondeco por paca atomenergio sen antaŭjuĝo al la roloj fare de la MOS pri kaŭzado de sano aŭ malsano. Tamen, la sekva paragrafo aldonas: "kiam ajn ĉiu organizo proponas iniciati programon aŭ agadon pri subjekto en kiu la alia organizo havas aŭ povas havi grandan intereson, la unua parto devas konsulti la alian kun projekcio al adaptado de la afero per reciproka interkonsento"..[1] La naturo de tiu deklaro igis kelkajn premgrupojn kaj aktivulojn (inkluzive de Women in Europe for a Common Future (Virinoj en Eŭropo por Komuna Futuro)) kredi ke la MOS estas malvastanima en ĝia kapablo esplori la efikojn al homa sano fare de atoma radiado kaŭzita de la uzado de nuklea energio kaj la daŭraj efikoj de atomkatastrofoj en Ĉernobilo kaj Fukuŝima. Ili kredas ke MOS devas reakiri kion ili vidas kiel "sendependeco".[2][3][4]

Romkatolika Eklezio kaj Aidoso[redakti | redakti fonton]

En 2003, la MOS kondamnis la opozicion de sansekcio de la Roma Kurio al la uzo de kondomoj, dirante: "Tiuj malĝustaj deklaroj pri kondomoj kaj HIV estas danĝeraj kiam ni renkontas tutmondan pandemion kiu jam mortigis pli ol 20 milionojn da homoj, kaj nuntempe tuŝas almenaŭ 42 milionojn."[5] En 2009, la Romkatolika Eklezio restis malfavora al pliigado de la uzo de koncipoprevento por kontraŭbatali HIV/aidoson..[6] Tiutempe, la Prezidanto de la Mondsana Asembleo, nome la sanministro de Gujano Leslie Ramsammy, kondamnis la opozicion de Papo Benedikto al koncipoprevento, dirante ke li provis "krei konfuzon" kaj "malhelpi" pruvitajn strategiojn en la batalo kontraŭ la malsano..[7]

Intermita profilakta terapio[redakti | redakti fonton]

La agresema subteno de la Bill & Melinda Gates Foundation (Fondaĵo Bill & Melinda Gates) por intermita profilakta terapio de malario ekigis noton de la antaŭa MOS-malaria ĉefo Akira Kochi.[8]

Dieto kaj sukerkonsumado[redakti | redakti fonton]

Ioma el la esplorado entreprenita aŭ apogita fare de MOS por determini kiel popolaj vivstiloj kaj medioj influas ĉu oni vivas en pli bona aŭ pli malbona sano povas esti kontestataj, kiel ilustrite fare de komuna raporto de 2003 fare de MOS/FAO- pri nutrado kaj la preventado de kronika ne-infekta malsano,[9] kiu rekomendis ke sukero devus formi ne pli ol 10% de sana dieto. Tiu raporto kondukis al lobiado de la sukerindustrio kontraŭ la rekomendo, al kiuj la MOS/FAO respondis per inkludo en la raporto de la jena deklaro- "La konsultantaro agnoskas ke celo por la loĝantaro por liberigo el sukero de malpli ol 10% de sumenergio estas kontestata", sed ankaŭ subtenis sian rekomendon bazitan sur sia propra analizo de sciencaj studoj.[10] En 2014, MOS reduktis rekomenditajn sukernivelojn je la duono, dirante ke sukero devus konsistigi neniom pli ol 5% de sana dieto.[11]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Agreements with Other Intergovernmental Organizations (PDF). Alirita 7a Majo 2012.
  2. Appeal by Health Professionals for Independence of the World Health Organization. Alirita 19a Aprilo 2011.
  3. Open letter on the WHO/IAEA Agreement of 1959. Alirita 19a Aprilo 2011.
  4. World Health Organization kaj Atomic Agency (3a Junio 2007). Alirita 27a Marto 2012.
  5. Vatican: condoms don't stop Aids (9a Oktobro 2003).
  6. Pope claims condoms could make African Aids crisis worse (17a Marto 2009). Alirita 31a Marto 2012.
  7. "World Health Assembly: Pope Benedict "wrong", Google News, 21a Marto 2009. Kontrolita 31a Marto 2012.
  8. (16a Februaro 2008)Gates Foundation's Influence Criticized. The New York Times. Alirita 9a Februaro 2012.
  9. Report of a Joint FAO/WHO Consultation. Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases. Geneva: World Health Organization; 2003 (WHO Technical Report Series 916).
  10. Mann, Jim (2003). "Sugar revisited – again", gazeto : Bulletin of the World Health Organization, volumo : 81 (pdf)
  11. BBC News: WHO: Daily sugar intake 'should be halved'.

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]