Monda Organizaĵo pri Sano

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el World Health Organization)
Saltu al: navigado, serĉo
flago de MOS

La Monda Organizaĵo pri Sano (ankaŭ Monda Organizo pri SanoMOS (konata plej ofte sub la angla nomo WHO (World Health Organization) aŭ la franca OMS (Organisation Mondiale de la Santé)) estas la branĉo de UN, kiu zorgas pri sano.

Ĝi estis fondita la 7-an de aprilo 1948: tial okazas ĉiujare je tiu tago la Monda SanTago. Ĝia ĉefa sidejo troviĝas en Ĝenevo (Svislando).

La deveno de MOS troviĝas en la militoj dum la fino de la 19-a jarcento (en Meksiko, en Krimeo). Post la Unua mondmilito, la epidemio de "hispana gripo" en la jaroj 19181919, kiu kaŭzis pli ol 20 milionojn da mortoj dum ses monatoj, trudpelis la Ligon de Nacioj estigi sian sankomitaton, kiu estis embrio de MOS. Laŭ sia konstitucio, MOS celas kreskigi kiel eble plej alten la nivelon de la sanstato por ĉiuj popoloj. En la konstitucia dokumento, la sano estas definita kiel stato de kompleta bonfarto fizika, mensa kaj sociala kaj ĝi do ne konsistas nur el foresto de malsaneco aŭ malfirmeco.

Organizaĵo malcentrigita[redakti | redakti fonton]

Monda Organizaĵo pri Sano, Ĝenevo
  • La centra organizaĵo: MOS estas estrata de siaj 192 membro-ŝtatoj, kuniĝantaj en la Monda Asembleo por la Sano. Tiu asembleo, kiu konsistas el delegitoj reprezentantaj la membro-ŝtatojn, rolas ĉefe por aprobi la programon kaj la buĝeton de ĉiudujara administrado. Ĝi ankaŭ decidas pri la grandaj politikaj orientadoj de MOS.

...

  • La regionaj organizaĵoj: Ili celas pripensi la san-problemojn proprajn al iuj regionoj de la mondo. Ili situas:

La agadkampegoj de MOS[redakti | redakti fonton]

  • Harmoniigo, kodado: terminaro de ĉiuj malsanoj.
  • Sanitaraj aranĝadoj: antaŭrimedi por haltigi epidemion; fari sanitarajn disponojn okaze de internaciaj vojaĝoj (kiel vakcinadoj).
  • Asistado al la "Malpli Evoluintaj Landoj": vakcinado kontraŭ la grandaj kontaĝaj malsanoj; provizado de trinkebla akvo; eliminado de ruboj; protektado de la patrino kaj elradikigo de certaj malsanoj.
  • Esplorfako: CIRC (Centre International de Recherche sur le Cancer) [Centro Internacia por esplorado pri la kancero] en Liono / Lyon (Francio); kaj programo lanĉita en 1987 kontraŭ aidoso kun buĝeto propra po pli ol 120 milionoj eŭroj jare.

Post jaroj de lukto kontraŭ la variolo, la Monda Asembleo pri la Sano de MOS deklaris tiun malsanon elradikigita, en majo 1980, laŭ rekomendo de komisiono eksperta en decembro 1979. La disvolviĝo de imunigaĵoj kontraŭ la malario kaj la skistosomozo alproksimiĝas al sukcesoj, kaj al la elradikigo de la poliomjelito en la proksimaj jaroj estas strebata.

Agadaj Tagoj[redakti | redakti fonton]

Multnombraj aliaj Mondaj Tagoj pri tiu aŭ alia sanitara temo ekestis intertempe :

Financado kaj ... anekdoto[redakti | redakti fonton]

La projektoj de MOS povas esti parte financataj de diversaj partneroj :

  • Monda Alianco por Vakcinaĵoj kaj Imunigado (GAVI) estas 75%-e financita de la "Bill and Melinda Gates Foundation".
  • Monda Alianco por plibonigata nutrado (GAIN)

Jen anekdoto legebla en la libreto de Claude Piron (1992) "Communication linguistique, A la recherche d'une dimension mondiale" (Paris : SAT-Amikaro), sur paĝo 8 :

Iun tagon, la Monda Asembleo de la MOS atribuis 5 milionojn da dolaroj kiel tiujara krommono al siaj lingvaj servoj por tradukado aŭ interpretado. Dum la sama tago kaj dum la sama sesio, ili eksigis -- pro manko de mono! -- aron da konkretaj projektoj bone trastuditaj por plibonigi la sanstaton en Subsahara Afriko, kies realigado postulis nur 4,2 milionojn da dolaroj. (28-a MOS-Asembleo, dokumento A28/50 kaj Oficialaj Aktoj, n-ro 223, Ap. 5)

La Ĝeneralaj Direktoroj de MOS[redakti | redakti fonton]

Nomo de la estro: Lando: Daŭro de la estrado:
Brock Chisholm Kanado 19481953
Marcolino Gomes Candau Brazilo 19531973
Halfdan T. Mahler Danio 19731988
Hiroshi Nakajima Japanio 19881998
Gro Harlem Brundtland Norvegio 19982003
Jong-Wook Lee Sud-Koreio 20032006
Anders Nordström Svedio 2006
Margaret Chan Ĉinio/Honkongo 2007

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]