Honkongo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Hongkongo)
Salti al navigilo Salti al serĉilo


Koordinatoj: 22° 16′ 42″ N 114° 09′ 32″ O / 22.27833 °N, 114.15889 °O / 22.27833; 114.15889 (mapo)
Honkongo
ĉine 香港, pinjine: Xiānggǎng, angle Hong Kong
Speciala Administra Regiono de Hongkongo
angle Hong Kong Special Administrative Region of the People's Republic of China
Hong Kong Skyline Restitch - Dec 2007.jpg
Vido al nokta Honkongo el Monteto Victoria
Flag of Hong Kong.svg
Regional Emblem of Hong Kong.svg
Blazono
Oficiala nomo: 中華人民共和國香港特別行政區
Deveno de nomo: 香 xiāng – bonodora
港 gǎng – haveno
Lando Ĉina Popola Respubliko Ĉinio
Historiaj regionoj
Parto(j) Honkonga Insulo
Urbo Kaŭluno
Maro Sudĉina Maro
Situo Honkongo
 - koordinatoj 22° 16′ 42″ N 114° 09′ 32″ O / 22.27833 °N, 114.15889 °O / 22.27833; 114.15889 (mapo)
Ĉefurbo Viktorio (laŭfakta)
Areo 1 104,0 km² (110 400 ha)
 - akvo 50 km² (5 000 ha)
Loĝantaro 7 061 200 (2010)
Denseco 6 396,01 loĝ./km²
Estiĝo 29-a de aŭgusto 1842
 - japana okupado 25-a de decembro 194115-a de aŭgusto 1945
 - suvereneco 1-a de julio 1997
Urbestro Carrie Lam
Horzono HKT (UTC+8)
Poŝtkodo
Telefona antaŭkodo +852
IHD 0.898 — tre alta
Landokodo HK
ISO 3166-2 CN-91
Interreta domajno .hk
Etnoj ĉinoj (ne specifita)– 95 %
filipinoj – 1,6 %
indonezoj – 1,3 %
eŭropanoj – 0,5 %
aliaj etnoj–1,6 %
Monunuo Honkonga dolaro
MEP US$ 325,755 miliardoj
Lingvoj kantona, angla
Situo enkadre de Ĉinio
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Ĉinio
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Hong Kong
Retpaĝo: www.gov.hk
Honkongaj nubskrapuloj

HonkongoHongkongo (ĉine: 香港; kantona jutpinga: Hoeng1gong2; hanju-pinjine: Xiānggǎng; angle: Hong Kong) estas aŭtonoma teritorio, kaj kun Makao unu el la du specialaj administraj regionoj (speco de provinc-nivela divido) de la Ĉina Popola Respubliko. Kiel Makao, ĝi situas ĉe la suda marbordo de Ĉinio ĉe la Perlorivera delto kaj limas al Kantonio kaj la Sudĉina Maro.[1] Honkongo estas konata pro sia urba konturpejzaĝo kaj profunda natura haveno.[2] Ĝi havas terareon de 1104 km2 kaj kunhavas sian nordan limon kun Gŭangdonga Provinco de Kontinenta Ĉinio. Kun ĉirkaŭ 7.2 milionoj da loĝantoj de variaj ŝtatanecoj, Honkongo estas unu el la plej dense loĝataj metropoloj. La identeco de Honkonganoj povas esti de ajna nacieco, Ĉinoj, Britoj, aŭ aliaj. Persono kiu ne estas de ĉina nacieco kaj estas enirinta en Honkongon kun valida veturdokumento, kaj ordinare estas loĝinta en Honkongo dum kontinua periodo de ne malpli ol 7 jaroj kaj prenis Honkongon kiel sian lokon de permanenta loĝado estas laŭleĝe agnoskita kiel Honkongano. [3]

Honkongo estas ekskolonio de Britio, sub kies regado ĝi estis de 1841 ĝis 1997, kiam ĝi transdoniĝis al Ĉinio. La interkonsento de la transdono kondiĉis, ke Honkongo daŭre havu aŭtonomecon pri internaj aferoj intertempe. Dum la brita periodo Honkongo fariĝis, kaj restis, unu el la plej gravaj financaj centroj en la mondo.

Signifo de la nomo[redakti | redakti fonton]

La ĉina 香港 (Hoeng1gong2) signifas laŭvorte "bonodora haveno".

Situo[redakti | redakti fonton]

Honkongo konsistas el la malgranda duoninsulo Kaŭluno kaj 236 insuloj en la Sudĉina Maro; inter tiuj estas la Honkonga Insulo. Ĉi tiu insulo donis la precipan nomon al la teritorio kaj estas ĝia politika kaj ekonomia centro. Ĉar Ĉinio koncedis al Honkongo, laŭ la devizo "unu lando, du sistemoj", grandpartan administran kaj ekonomian liberon, Honkongo posedas, ekzemple, proprajn valuton kaj interretan domajnon.

Historio[redakti | redakti fonton]

Arkeologiaj esploroj suĝestas homan instaladon ĉe Hongkongo inter 50.000 kaj 30.000 a.K. Militaj kaj fiŝkaptaj iloj el bronzepoko estis retrovitaj en la Hongkongaj insuloj Lantao kaj Lamma.
La dinastio Qin konkeris kaj enĉinigis unuafoje la landon en 214 a.K. Post la disfalo de la Qin-aŭtoritatoj, ĝi estis submetita de la pra-nord-Vjetnama reĝlando Nanjueo, sed reiris al Ĉinio pro la konkeroj de Han en 111 a.K.
La unua eŭropa alveninto estis la portugala Jorge Alvares en 1513. Portugalanoj kreis faktorion sed estis forpelitaj post militaj interbataloj dum la 1520-aj jaroj.

Honkonga Insulo estis cedita unue al Britio en la Traktato de Nankino, kiu finis la opian militon en 1842. Ĉe la fino de la dua opia milito la duoninsulo de Kaŭluno ankaŭ estis cedita en konstanteco al Britio. En 1898, kongreso kunvenis en Pekino kaj interkonsentis luigi la ceteran aktualan Honkongon al Britio por 99 jaroj (sekve la transdono de la kolonio en 1997). La Honkonga universitato estis fondita en 1991, kaj estis la unua institucio de supera edukado. Flughaveno Kai Tak ekfunkciis en 1924, kaj la kolonio evitis daŭran ekonomian malkreskon post la striko de Kantono-Hongkong de 1925-26. En la komenco de la dua Ĉina-Japana Milito en 1937, guberniestro Geoffry Northcote deklaris Hongkongon neŭtrala zono por gardi sian statuson kiel libera haveno. La kolonia registaro preparis por ebla atako, evakuante ĉiujn britajn virinojn kaj infanojn en 1940. La imperia Japana armeo atakis Hongkongon la 8an de decembro 1941, la saman matenon kiel ĝia atako sur Pearl Harbor Hongkongo estis okupita de Japanio dum preskaŭ kvar jaroj antaŭ ol Britio restarigis kontrolon la 30an de aŭgusto 1945.

Ĝia loĝantaro repliiĝis rapide post la milito, ĉar lertaj ĉinaj migrantoj fuĝis de la Ĉina enlanda milito, kaj pli da rifuĝintoj transiris la limon kiam la Komunista Partio ekregis kontinentan Ĉinion en 1949. Honkongo fariĝis la unua el la ekonomioj de la kvar aziaj tigroj, kiu industriiĝis dum la 1950-aj jaroj. Kun rapide kreskanta loĝantaro, la kolonia registaro komencis reformojn por plibonigi infrastrukturojn kaj publikajn servojn. La programo pri publika loĝejo, la sendependa komisiono kontraŭ korupto (angle ICAC), kaj la Mass Transit Railway fervoja reto estis ĉiuj starigitaj dum la postmilitaj jardekoj por provizi pli sekuran loĝadon, honestecon en la civila servo kaj pli fidindan transportadon. Kvankam la konkurebleco de la teritorio por fabrikado iom post iom malpliiĝis pro kreskantaj laboraj kaj posedaĵaj kostoj, ĝi transiris al serv-bazita ekonomio. Jam de la fruaj 1990-aj jaroj, Honkongo establis sin kiel tutmonda financa centro kaj kargada centrejo. La kolonio alfrontis necertan estontecon kiam finiĝis la lukontrakto de Novaj Teritorioj, kaj guberniestro Murray MacLehose elvokis la statuso de Hongkongo kun Deng Xiaoping en 1979. Diplomatiaj intertraktadoj kun Ĉinio rezultigis la Ĉina-Britan Komunan Deklaron de 1984, en kiu Britio konsentis transdoni la kolonion en 1997 kaj Ĉinio garantios la ekonomian kaj politikan sistemojn de Hongkongo dum 50 jaroj post la transdono. La tuja transdono ekigis ondon de amasa elmigrado, ĉar loĝantoj timis malboniĝon de civilajn rajtojn, ŝtatregadon kaj vivokvaliton. Pli ol duonmiliono da homoj forlasis la teritorion dum la kulmina puntko de migran periodon, de 1987 ĝis 1996. Honkongo estis transdonita al Ĉinio la 1-an de julio 1997, post 156 jaroj da brita regado.

Ankaŭ post la transdono de Britio al Ĉinio, Honkongo restis grava financa centro. Ĝia interrilato kun Kontinenta Ĉinio estas bona, kvankam necertecoj restas pri la estonteca financa rolo de la teritorio en la nova financa dinamikeco de kapitalismiĝanta Ĉinio. En 2003, Honkongo severe suferis la efikojn de epidemio de neantaŭvidita spira malsano, Severa Akuta Spira Sindromo (Sasoso).

La politikaj debatoj post la transdono de suvereneco centriĝis ĉirkaŭ la demokratia disvolviĝo de la regiono kaj la konformiĝo de la centra registaro al la principo "unu lando, du sistemoj". Post la transdono, kaj inversigo de la demokratiaj reformoj fare de la Leĝdona Konsilio dum la lasta kolonia epoko, la regiona registaro malsukcese provis leĝigi nacian sekurecan leĝaron laŭ Artikolo 23 de la Baza Leĝo. La decido de la centra registaro efektivigi antaŭekzamenojn de kandidatoj antaŭ ol permesi ĝeneralajn elektojn ekigis serion da protestoj en 2014, kiuj famiĝis kiel la revolucio de ombreloj (angle Umbrella Revolution). Malsimilecoj en la voĉdona registro kaj malkvalifiko de elektitaj leĝdonantoj post la elektado de la leĝdona konsilantaro en 2016 kaj aplikiĝo de nacia juro en la stacidomo de Okcidenta Kowloon kaŭzis pliajn zorgojn pri la aŭtonomeco de la regiono. En junio de 2019, grandaj protestoj denove okazis en respondo al proponita ekstradicia leĝpropono permesanta ekstradicion de fuĝintoj al kontinenta Ĉinio. La protestoj daŭriĝis en decembro, finfine iĝante la plej larĝskala politika protesta movado en Honkonga historio. Organizantoj asertis, ke ili altiris pli ol unu milionon da Honkongaj loĝantoj.

Post la protestoj de 2019-2020, Honkongo ankaŭ estas trafita de COVID-19.
En majo 2020, la ĉina registaro anoncis esti voĉdonigonta la ĉinan parlamenton (sed ne la honkongan) pri leĝo pri sekureco, tio kio reinstigis por-demokratiajn manifestaciojn, kiuj estis paŭzantaj pro la kronvirusa pandemio. La manifestaciantoj timas, ke ĉi-tiu leĝo senpere gvidu al la fino de la aŭtonomeco de Honkongo sen atendi 2047[4]. Lau Le Monde, la nova leĝo abrupte finas la demokratian escepton kaj limigas, ec nuligas la civilajn kaj politikajn rajtojn de iu ajn civitano malaprobanta la ĉinan sistemon aŭ la Pekinan registaron[5].

Ekonomio[redakti | redakti fonton]

Honkongo estas unu el la plej gravaj internaciaj centroj de financoj. Ĝi havas kapitalisman ekonomion, inter la plej liberaj en la mondo, kaj ĝia valuto, la Honkonga dolaro, estas la naŭa plej komercata valuto en la mondo. La borso kaj bankoj de Honkongo rangas alte, kaj multe okupiĝas pri la reeksportado aŭ distribuado de ĉinio-faritaj varoj tutmonde.

Kulturo[redakti | redakti fonton]

Kutimoj[redakti | redakti fonton]

Honkongo estas karakterizata kiel hibrido de Oriento kaj Okcidento. Tradiciaj ĉinaj valoroj emfazantaj familion kaj edukadon kombinas kun okcidentaj idealoj, inkluzive de ekonomia libereco kaj regado de la leĝo. Kvankam la granda plimulto de la loĝantaro estas etne ĉina, Honkongo disvolvis apartan identecon. La teritorio diverĝis de la kontinento pro sia longa periodo de kolonia administrado kaj malsama ritmo de ekonomia, socia kaj kultura disvolviĝo. La ĉeftendenca kulturo derivas de enmigrintoj devenantaj de diversaj partoj de Ĉinio. Ĉi tio estis influita de brit-stila edukado, aparta politika sistemo kaj la rapida evoluo de la teritorio dum la fino de la 20-a jarcento. La plej multaj migrantoj de tiu epoko fuĝis malriĉecon kaj militon, reflektita en la reganta sinteno rilate riĉecon; Honkonguloj emas ligi mem-bildon kaj decidiĝon al materiaj avantaĝoj. La sento de loka identeco de loĝantoj signife pliiĝis post transdono (de Britio al Ĉinio en 1997): 53% el la loĝantaro identiĝas kiel "hongkonganoj", dum 11% priskribas sin kiel "ĉinojn". La restanta loĝantaro rilatas al miksitaj identecoj, 23% kiel "hongkongano en Ĉinio" kaj 12 procentoj kiel "ĉinoj en Honkongo".

Tradiciaj ĉinaj familiaj valoroj, inkluzive de familia honoro, filia pieco, kaj prefero por filoj, estas ĝeneralaj. Nukleaj familioj estas la plej oftaj domanaroj, kvankam plur-generaciaj kaj etenditaj familioj ne estas nekutimaj. Spiritaj konceptoj kiel fengŝuo estas observataj; grandskalaj konstruaj projektoj ofte dungas konsultistojn por certigi taŭgan konstruadon kaj aranĝon. La grado de ĝia aliĝo al fengŝuo estas kredita determini la sukceson de komerco. Baguaj speguloj estas regule uzataj por protekti kontraŭ malbonajn spiritojn, kaj konstruaĵoj ofte malhavas etaĝajn numerojn enhavanta la cifero 4; la ciferon sonas simila al la vorto por "morti" en la kantona.

Lingvoj[redakti | redakti fonton]

Dulingvaj vojo-signoj en la angla kaj tradicia ĉina lingvoj en Honkongo.

Honkong havas du oficialajn lingvojn: la kantona kaj la angla.
La kantona estas uzata en ĉiuj aspektoj de la socia kaj familia vivo, ĝi estas parolata kaj instruata en lernejoj, kaj estas la denaska lingvo de granda plimulto de la loĝantaro. La angla estas sufiĉe disdirita. Ĝi estis la nura oficiala lingvo de 1883 ĝis 1974, kaj nuntempe estas parolata okaze de komercaj rilatoj kaj kun fremduloj. La honkonga registaro subtenas dulingvan politikon por la afiŝado (vojmontriloj, subtekstoj, ktp). Ĝi estas instruata en ĉiuj lernejoj ekde la antaŭlernejo, kaj estas uzata kiel instrueca lingvo en 21% de la lernejoj kaj 100% de la universitatoj. La frakcio de denaskaj angloparolantoj estas ege malgranda, sed oni taksas ke la triono de la loĝantaro sukcesas mastrumi la anglan kiel denaskulo[6].
Krome, la reveno de Honkongo al Ĉinio en 1997 estigis renovigitan intereson pri la mandarena lingvo. La mandarena ne estas parolata de ĉiuj hongkongaj, tamen. Disponeblas facilaj lingvaj metodoj por lernado de la angla, kantona kaj mandarena lingvoj. Dialektoj estas parolataj en Hongkongo fare de populacioj kiel la tankao, la hakaa lingvo, la minnana lingvo, ĉi tiuj lingvoj de la provinco Fuĝjano ankaŭ parolataj en Tajvano. Hongkongo estis dum multaj jaroj deviga pasejo por la ĉefurbaj laborantoj en Tajvano kaj inverse. Iuj de ĉi tiuj dialektoj estas prenitaj el la kantona lingvo.

Religioj[redakti | redakti fonton]

50% el la honkonganoj estas nekredantoj, 35,3% estas taoanoj, konfuceanojbudhanoj, kaj 11,6% kristanoj[7]. Laŭ la loka registaro, estas ankaŭ islamanoj (50.000), hinduanoj (35.000), sikanoj (5000) kaj judoj (kelkaj miloj)[8].
Kiel en aliaj partoj de Ĉinio, la tri grandaj ĉinaj religioj (Taoismo, Konfuceismo kaj Budhismo) kunfandiĝas en la popolaj pratikoj. La kultoj kunloĝas en la sama loko: ekzemple en la Sik Sik Temple kie temploj ĉeestas en la sama zono, aŭ en templo de Hollywood Road kie la altaroj kunhavas la saman templon.

Kuirarto[redakti | redakti fonton]

Manĝaĵo en Honkongo baziĝas sur kantona kuirarto, malgraŭ la eksponiĝo de la teritorio al eksterlandaj influoj kaj la variaj originoj de ĝiaj loĝantoj. Rizo estas la baza manĝaĵo, kaj kutime estas servata simpla kun aliaj manĝaĵoj. Freŝeco de la ingrediencoj estas emfazita. Kortobirdo kaj marmanĝaĵo estas ofte vendataj viva ĉe malsekaj bazaroj, kaj ingrediencoj estas uzataj kiel eble plej rapide. Estas kvin ĉiutagaj manĝoj: matenmanĝo, tagmanĝo, posttagmeza teo, vespermanĝo, kaj siu yeh. Dim sum, kiel parto de yum cha (frutagmanĝo), estas manĝad-tradicio kun familio kaj amikoj. Pladoj inkluzivas congee, cha siu bao, siu yuk, ovo-tortojn kaj mangan pudingon. Lokaj versioj de Okcidentaj manĝaĵoj estas servataj ĉe Cha Chaan Teng (rapidaj, neformalaj restoracioj). Oftaj cha chaan teng menuaj eroj inkluzivas makaroniojn en supo, profunde frititan francan toaston, kaj honkong-stilan laktan teon.

Klimato[redakti | redakti fonton]

Honkongo troviĝas en tropika klimato kun influo de musono. En vintro la temperaturo falas ĝis 15 °C (foje eĉ 10 °C). La someroj estas varmaj, humidaj kaj malstabilaj. Fulmotondroj kaj mallongaj pluvo-periodoj estas oftaj. Aŭgusto portas la plej altan pluvo-kvanton. Tiam oni mezuras 30 °C.

Komunikiloj[redakti | redakti fonton]

Azia Televido Limigita mallonge ATV (ĉine 亚洲 电视), estas la plej malnova televida stacio en Hongkongo. Ĝi estis fondita en 1957.

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. Geography and Climate, Hong Kong. Census and Statistics Department, Hong Kong Government. Alirita 10a de Januaro 2007.
  2. Ash, Russell. (2006) The Top 10 of Everything 2007. Hamlyn. ISBN 0-600-61532-4.
  3. Vidu "Right of Abode" de The Immigration Department of Hong Kong
  4. James Griffiths and Steven Jiang CNN, « Beijing to propose hugely controversial security law in Hong Kong » archive, ĉe CNN - konsultita la 20-an de majo 2020 (angle}
  5. A Hongkong, la loi de sécurité imposée par la Chine met brutalement fin à une exception démocratique, Le Monde.fr, Florence de Changy, publikita la 2-an de Julio 2020, konsultita la 7-an de Julio 2020, arkivo (france}
  6. (anglolinve)Census and Statistics Department, Hong Kong Special Administrative Region, « Use of Language in Hong Kong », Thematic Household Survey Report No. 51,‎ 1-a de majo 2013, p. 10 (legi rete arkivo).
  7. (angle) The World Factbook, « Hong Kong » arkivo, CIA (konsultita la 20-an de junio 2009).
  8. (angle) Hongkonga registaro, « Religion and Custom » arkivo, Oficejo de Informaj Servoj, januaro 2008 (konsultita la 20-an de junio 2009), p. 2.

Plia legaĵo[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]