Ciganoj

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Ciganoj en Eŭropo 0%                              10%.
Ciganoj

Suma populacio

15 milionoj aŭ pli

Ŝtatoj kun signifa populacio
Flago de Barato Barato 5,794,000
Flago de Turkio Turkio Disputita:
300,000 - 5,000,000
Flago de Rumanio Rumanio Disputita:
535,250
(oficiala censo)
Aliaj taksoj:
700,000–2,500,000
Flago de Hispanio Hispanio 600,000 ĝis 800,000
aŭ 1,500,000
Flago de Francio Francio 500,000 (oficiala takso)
ĝis 1,200,000-1,300,000
Flago de Usono Usono 1,000,000 (taksoj de ciganaj organizoj)
Flago de Hungario Hungario Disputita: 205,720 (oficiala censo);
Aliaj taksoj:
450,000-1,000,000
Flago de Brazilo Brazilo 678,000–900,000
Flago de Bulgario Bulgario Disputita: 370,908 (oficiala censo) ĝis 700,000–800,000
Flago de Slovakio Slovakio Disputita: 92,500 aŭ 550,000
Flago de Serbio Serbio Disputita: 108,193 (oficiala censo)
500,000 taksita (540,000 inkl. Kosovo)
Flago de Rusio Rusio 183,000 (oficiala censo 2002)
Flago de Grekio Grekio Disputita: 200,000
aŭ 300,000–350,000
Flago de Ukrainio Ukrainio 48,000 (oficiala censo 2002)
Flago de Argentino Argentino 300,000
Flago de Ĉeĥio Ĉeĥio Disputita: 11,746
aŭ 220,000 ĝis 300,000
Flago de Makedonio Makedonio Disputita: 53,879
ĝis 260,000
Flago de Germanio Germanio 110,000–130,000
Flago de Albanio Albanio Disputita: 1,300 ĝis 120,000
Flago de Irano Irano 110,000
Flago de Italio Italio 90,000–110,000
Flago de Kanado Kanado 80,000
Flago de Kolombio Kolombio 79,000
Flago de Portugalio Portugalio 40,000
Flago de Pollando Pollando 15,000 ĝis 50,000
Lingvo(j)
cigana lingvo, lingvoj de konkretaj regionoj
Religio
Romanipen, kombinita kun asimilo el lokaj religioj
v  d  r
Information icon.svg
Khamoro Roma Festival Prago 2007

Ciganoj estas komuna nomo por tri etnoj kun komuna heredaĵo: romaoj, sintioj kaj kaleoj. La ciganoj venis origine el Hindio (Barato). Tradicie ili estis nomadoj, sed nuntempe ili jam fiksloĝas, precipe en Eŭropo kaj Ameriko.

Eŭropanoj en la mezepoko kredis, ke ciganoj venis el Egiptio (la greka nomo tsiganos, la angla gipsy kaj la hispana gitano devenas el tiu supozo), sed la lingvistika analizo pruvis, ke ilian prapatrujon necesas serĉi en Hindio, probable apud la rivero IndusoSindh. Ilia nomada vivmaniero kaŭzis problemojn en eŭropaj landoj kaj vekis grandan malamon kontraŭ ili, sekve ankaŭ persekutadon kaj pogromojn. La esprimo "cigano" estas de ili mem ofte konsiderata kiel ofenda insulto kaj rifuzata. Tamen en la monda kulturo ekzistas multaj gravaj literaturaj kaj historiaj verkoj uzantaj la terminon "cigano", tial la vorton ne eblas forigi.

Ciganoj parolis dialektojn de cigana lingvo, sed, dum la malnomadiĝo, plurlande pasis al cigana ĵargono aŭ parolis nur la landan lingvon.

La ciganoj en la orienta Eŭropo nomas sin roma (romaoj), en la ĝermanaj landoj sintí (sintioj) kaj en hispanlingvaj landoj kalé (kaleoj).

Malgraŭ la ĝenerala malamo kaj persekutado, la ciganoj konservis sian identecon, lingvon kaj originalecon, kio aliflanke vekis ankaŭ admiron aŭ almenaŭ atenton de gravaj artistoj. Sed ili havas ankaŭ propran kulturon (cigana muziko estas la fonto de flamenko). Ili estas muzikemaj kaj amas fabelojn.

La naziismo provis ekstermi ciganojn. Multaj mezeŭropaj kaj orienteŭropaj ciganoj mortis en naziaj ekstermejoj. La nazian ekstermon ciganoj titolis Porajmos.

En Brazilo, estas du ciganaj "gentoj", la unuaj estas kaleoj kiuj venis el Portugalio kaj Hispanio en fruaj eraoj kaj vivas laŭ tradiciaj nomadaj moroj, ili almozpetas, faras cirkaj prezentaĵoj, leĝas la bon-hazardon. Ili estas tre malriĉaj kaj vivas en tre malbonaj kondiĉoj. Fizike ili estas nigr-haŭtaj. La dua estas la romaoj kiuj venis el orienta eŭropo en 20-a jarcento post Dua mondmilito. Ili, ĝenerale, vivas en grandaj urboj, kiel Rio-de-Ĵanejro kaj San-Paŭlo kaj tendaras nur pro ceremoniaj kaj festaj aferoj. Ili estas blank-haŭtaj kaj ĝenerale vivas kiel komercistoj. Brazilaj romaoj neis al kaleoj nomon "ciganon" kaj ne agnoskas al ili apartenon al sia komunumo.

En 1998 ciganaj naciistoj kongresis en Prago, kie ili kreis senteritorian civiton Ciganio.

Ankaŭ la termino bohemiano pri artisto malŝatanta sociajn konvenciojn estas inspirita de vivmaniero de ciganoj, kiuj venis al Francio el Bohemio.

Trafan priskribon de ciganoj donas Marjorie Boulton en sia lernolibro "Faktoj kaj fantazioj".

Ciganaj muziko-ĝenroj[redakti | redakti fonton]

Ciganoj en aligentaj kulturoj[redakti | redakti fonton]

Ni menciu almenaŭ kelkajn verkojn, en kiuj rolas ciganoj:

Literaturo[redakti | redakti fonton]

Muziko[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo [Ciganoj kaj hispanaj dancoj].
  • J. Strauss: "Cigana barono"
  • Georges Bizet kaj Prosper Mérimée: Carmen
  • F. Lehár: "Cigana amo"
  • E. Kalmán: "Cigana muzikestro"
  • A. Dvořák: "Ciganaj melodioj"
  • B. M. Ravel: "Cigano"

Filmo[redakti | redakti fonton]

Scienco[redakti | redakti fonton]

  • August Fraser: The Gypsies ("Ciganoj"), Oxford/Cambridge 1995

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]

Rilataj temoj[redakti | redakti fonton]

Bildoj[redakti | redakti fonton]