Adolf Hitler: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
esperantigita ŝablono (Dosiero), esperantigita parametro, formatigo de titoloj, kosmetikaj ŝanĝoj
e (Roboto: Automata tekst-anstataŭigo: (- naziistoj, + nazioj, ))
(esperantigita ŝablono (Dosiero), esperantigita parametro, formatigo de titoloj, kosmetikaj ŝanĝoj)
{{duonŝlositaDuonŝlosita}}
{{Informkesto politikisto
| honora titolo = ''[[Führer]]''<br />
| priskribo = Adolf Hitler en la jaro 1933
| vico = 3-a
| ofico = [[Regna Prezidanto|Regna Prezidanto de Germanio (Führer)]]
| de = [[2-a de aŭgusto]] [[1934]]
| ĝis = [[30-a de aprilo]] [[1945]]
| antaŭulo = [[Paul von Hindenburg]]<br /> (Kiel Regna Prezidanto)
| sekvanto = [[Karl Dönitz]]<br /> (Kiel Regna Prezidanto)
| ĝis2 = [[30-a de aprilo]] [[1945]]
| antaŭulo2 = [[Kurt von Schleicher]]
| sekvanto2 = [[Joseph Goebbels]]
| ofico3 = [[Reichsstatthalter|Reichsstatthalter de Prusio]]
| de3 = 1933
| medaloj = [[Fera Kruco|Fera Kruco de la 1-a klaso]]<br />[[Fera Kruco|Fera Kruco de la 2-a klaso]]
}}
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 119-0289, München, Hitler bei Einweihung "Braunes Haus".jpg|thumbeta|dekstra|La renkontiĝo d la anoj de Spotkanie członków [[NSDAP]], 1930]]
'''Adolf Hitler''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Adolfo Hitlero'''<ref>[https://eo.mondediplo.com/article1204.html</ref><ref>http://www.esperanto.ca/files/halifax/inter_ni_2006_03.pdf</ref>; naskiĝis la {{daton|20|aprilo|1889}}, mortis la {{daton|30|aprilo|1945}}) estis "[[gvidanto]]" kaj "[[kanceliero]]" (nome ''[[Führer]]'', ĉefministro) de [[Germanio]] en la jaroj [[1933]]–[[1945]] kaj arkitekto de nazia reĝimo fondita je [[ideologio]] de [[rasismo]] kaj perforto. Kiel ŝtatestro li respondecas pri i. a. la [[dua mondmilito]], [[genocido|popolmurdoj]] kaj maldemokratiigo de Germanio.
 
== Hitler junaĝe ==
La homo, kiu gvidis vicon da malhelaj tagoj al [[Germanio]] kaj ankaŭ al granda parto de [[Eŭropo]] kaj pri kiu en teruro tremis la tuta mondo, estiĝis el malgajaj rilatoj. Li naskiĝis la [[20-a de aprilo|20-an de aprilo]] de [[1889]] en [[Aŭstrio Supra|supraaŭstria]] [[Braunau am Inn]], malgraŭ ke li konsideris sian ĝustan hejmo-urbon ĉiam [[Linz|Lincon]], kie li pli malfrue elkreskis. Lia patro estis malpli supera oficisto Alois Hitler, eksteredzeca filo de malriĉa servistino. (Ĝis la jaro [[1876]], kiam li transprenis la familian nomon post la duonpatro, li uzis junulinan familian nomon de la patrino – Schicklgruber.) Alois Hitler estis tiraneca patro kaj li ne havis grandan komprenon por „revema“ karaktero de la filo. Lia filo estis pleje malbona studento. En la jaro [[1905]] li forlasis [[gimnazio]]n sen [[abiturientdiplomo]]. Li volis fariĝi [[pentristo]], sed [[pentraĵo]]j kaj [[akvarelo]]j, kiujn li prezentis dum akcept-ekzamenoj en Viena Akademio de Belartoj, atestis pri manko de talento kaj kondukis dufoje al lia rifuzo. Post la morto de la amata patrino (patro Alois mortis jam pli frue) Adolf Hitler transloĝiĝis en [[Vieno]]n por daŭre, esperante ke li vivtenos sin tie kiel artisto. En la jaroj [[1907]] – [[1913]] li mizere vagabondis kiel pentristo de [[afiŝo]]j, [[bildkarto]]j kaj similaj „artaĵoj“. En lia plej fama pentraĵo estas bildigita la morna [[Minoritana preĝejo (Vieno)|Minoritana preĝejo]]<ref>{{citaĵo el la reto
 
La homo, kiu gvidis vicon da malhelaj tagoj al [[Germanio]] kaj ankaŭ al granda parto de [[Eŭropo]] kaj pri kiu en teruro tremis la tuta mondo, estiĝis el malgajaj rilatoj. Li naskiĝis la [[20-a de aprilo|20-an de aprilo]] de [[1889]] en [[Aŭstrio Supra|supraaŭstria]] [[Braunau am Inn]], malgraŭ ke li konsideris sian ĝustan hejmo-urbon ĉiam [[Linz|Lincon]], kie li pli malfrue elkreskis. Lia patro estis malpli supera oficisto Alois Hitler, eksteredzeca filo de malriĉa servistino. (Ĝis la jaro [[1876]], kiam li transprenis la familian nomon post la duonpatro, li uzis junulinan familian nomon de la patrino – Schicklgruber.) Alois Hitler estis tiraneca patro kaj li ne havis grandan komprenon por „revema“ karaktero de la filo. Lia filo estis pleje malbona studento. En la jaro [[1905]] li forlasis [[gimnazio]]n sen [[abiturientdiplomo]]. Li volis fariĝi [[pentristo]], sed [[pentraĵo]]j kaj [[akvarelo]]j, kiujn li prezentis dum akcept-ekzamenoj en Viena Akademio de Belartoj, atestis pri manko de talento kaj kondukis dufoje al lia rifuzo. Post la morto de la amata patrino (patro Alois mortis jam pli frue) Adolf Hitler transloĝiĝis en [[Vieno]]n por daŭre, esperante ke li vivtenos sin tie kiel artisto. En la jaroj [[1907]] – [[1913]] li mizere vagabondis kiel pentristo de [[afiŝo]]j, [[bildkarto]]j kaj similaj „artaĵoj“. En lia plej fama pentraĵo estas bildigita la morna [[Minoritana preĝejo (Vieno)|Minoritana preĝejo]]<ref>{{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vieno-morna-pregejo-kaj-bela-promenejo.html
| titolo = Vieno: morna preĝejo kaj bela promenejo
 
== Hitler en politiko ==
 
La postmilita periodo estis en [[Germanio]] tempo de ĥaosoj kaj krizo. [[traktato de Versajlo|Versajla Kontrakto]] estis al [[germanoj]] nekompatema kaj la lando pleje ankoraŭ ne rekonsciiĝis pro malsukcesa provo de movado de [[Spartacus|spartakanoj]] pri [[bolŝevismo|bolŝevika]] renverso. Hitler vetis ĝuste je tiuj ĥaosoj, kiam li en [[aŭgusto]] de [[1920]] alikreis sian politikan formacion en Nacie socialisman laboristan partion de Germanio ([[NSDAP]]), mallongigite nazian partion. Kun helpo de staba oficiro [[Ernst Röhm]] li mem estis en julio de 1921 elektita en ties frunton. El Hitler fariĝis oratoro demagogie atakanta al „malamikoj de Germanio“, precipe al [[komunismo|komunistoj]] kaj [[judoj]], sed ankaŭ al venkintaj ŝtatoj, kiuj entrudigis al la germana nacio malglorigan pacon.
 
== Malliberigita ==
 
En la tagoj la [[8-a de novembro|8-a]] ĝis la [[9-a de novembro]] de [[1923]] grupo de Hitler faris faman munkenan „bieran puĉon“, kuraĝa provo konkeri anojn de la landa registaro kaj transpreni potencon en la tuta [[Bavario]]. La puĉo estis facile subpremita kaj Hitler aperis antaŭ tribunalo. La tribunalo mezuris al li kvin jarojn de malliberigo pro grandperfido. En malliberejo en la urbo [[Landsberg]] okcidente de [[Munkeno]] Hitler verkis libron, sian politikan konfesion nomita ''[[Mein Kampf]]'' (Mia batalo), en kiu li precize formulis ideologion de [[naziismo]], proklamis eternan batalon al judismo, komunismo, al „faliga“ [[demokratio]] kaj ankaŭ ekspluatisma [[kapitalismo]] en la tuta mondo orakolante estiĝon de renaskiĝa kaj rase purigita [[Germanio]], dotita de nevenkebla nacia volo. Li verkis pri Germanio, kiu denove ekstaros, por ke ĝi ekregu al la tuta mondo; pri Germanio, kiu postulos – kaj ankaŭ ĝi akiros – ''Lebensraum'', vivspacon ne nur en meza [[Eŭropo]], sed ankaŭ en vastaj stepoj de [[Rusio]].
 
 
== Hitler kaj la dua mondmilito ==
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1974-132-33A, Warschau, Parade vor Adolf Hitler.jpg|thumbeta|Adolf Hitler dum parado de [[Wehrmacht]] ĉe la Aleo Ujazdowskie en [[Varsovio]], la 5an de oktobro 1939, tuj post la venko de [[Wehrmacht]] dum [[Invado en Pollando]]]]
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-808-1238-05, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|300px|Hitler dum la parolado en '''Krolloper''', kiu plenumis la rolon de regna parlamento, la 11an de decembro 1941 (la vera regna parlamento brulis en la jaro 1933]]
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-1987-0703-507, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|thumbeta|Hitler dum la parolado en '''Krolloper''', kiu plenumis la rolon de regna parlamento, la 11an de decembro 1941 (la vera regna parlamento estis bruligita en la jaro 1933]]
[[Dosiero:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|300px|Hitler kaj [[Benito Mussolini]] dum la [[Dua Mondmilito]] en okupita [[Jugoslavio]]]]
Tiel komenciĝis la [[1-a de septembro|1-an de septembro]] de [[1939]] la [[dua mondmilito]]. Post fulmorapida sukceso en [[Pollando]] sekvis en la jaro [[1940]] militiro okcidenten. La [[9-a de aprilo|9-an de aprilo]] naziaj armeoj elŝipiĝis en [[Danio]] kaj [[Norvegio]], unu monato post tio ili ekbatis tra [[Nederlando]] kaj [[Belgio]] kontraŭ [[Francio]]. Por okcidentaj demokratioj, kiuj antaŭ naive cedis, venis la polaj ekkonoj malfrue. Francio ruiniĝis tre rapide – la [[14-a de junio|14-an de junio]] [[germanoj]] enpaŝis ĝis [[Parizo]]. Rezistis jam nur [[Britio (lando)|Britio]]. Sed Hitler anstataŭ masiva invado provis akiri superforton en aero. [[Luftwaffe]] kaj [[RAF]] inter [[julio]] kaj [[aŭgusto]] de [[1940]] gvidis [[Batalo de Anglio|batalon pri Britio]], kiu preparis por germanoj unuan militan malsukceson. Planoj por elŝipigo en la brita grundo devis estis prokrastitaj ad acta.
Inter mezo de [[decembro]] de [[1944]] kaj mezo de [[januaro]] de [[1945]] li ĵetis restojn de rezervistaro en lastan ofensivon en [[Ardenoj]]. Lia celo estis retenigi antaŭenpaŝon de Aliancanoj kaj konkeri reen [[Antverpeno]]n. Aliancanoj post malfacilaj bataloj repuŝis la germanan premon kaj Hitler en fuorto sub la regna kancelierejo komencis preparigi por defendo de [[Berlino]], kiu estis gvidota ĝis lasta viro. Kiam la [[29-a de aprilo|29-an de aprilo]] de [[1945]] tenajlo fermiĝis (el okcidento antaŭenpaŝis usonanoj, britoj kaj francoj, el oriento [[Ruĝa Armeo]]), Hitler haste edziĝis al sia longjara amikino [[Eva Braun]] kaj la sekvantan tagon li mortigis sin komune kun ŝi. Admiralo [[Karl Dönitz|Dönitz]], kiun la gvidinto destinis kiel sian sekvanton, nur jam postulis la aliancanojn je armistico. La „miljara regno“ de Hitler ĉesis ekzisti.
 
== Morto ==
{{Ĉefartikolo|Morto de Adolf Hitler}}
Li mortigis sin mem per pafo la 30an de Aprilo 1945 en sia rifuĝejo ''Führerbunker'' en Berlino.<ref> "... Günsche stated he entered the study to inspect the bodies, and observed Hitler ... sat ... sunken over, with blood dripping out of his right temple. He had shot himself with his own pistol, a PPK 7.65." (Fischer 2008, p. 47). </ref><ref> "... blood dripped from a bullet hole in his right temple ..." (Kershaw 2008, p. 955). </ref><ref> "... 30 April ... During the afternoon Hitler shot himself..." (MI5 staff 2011). </ref> Ankaŭ [[Eva Braun]], lia edzino de antaŭ unu tago, memortigis sin per engluto de [[cianido]].<ref> "... her lips puckered from the poison." (Beevor 2002, p. 359). </ref> Laŭ la kaj verkitaj kaj parolaj instrukcioj lasitaj de Hitlero, tiun vesperon iliaj restaĵoj estis forportitaj tra la porurĝaj ŝtuparoj de la bunkro, trempitaj en [[petrolo]], kaj bruligitaj en la Regna Kancelierejo ekster la [[bunkro]].<ref> Kershaw 2008, pp. 954, 956. </ref><ref> Linge 2009, pp. 199, 200. </ref> Registroj en la Sovetuniaj arkivoj montris, ke iliaj bruligitaj restaĵoj estis rekuperitaj kaj enterigitaj en sinsekvaj lokoj ĝis 1946.<ref> "... [the bodies] were deposited ... in an unmarked grave in a forest far to the west of Berlin, reburied in 1946 in a plot of land in Magdeburg." (Kershaw 2008, p. 958). </ref> En 1970, ili estis denove elterigitaj, kremaciitaj kaj la cindroj estis disigitaj.<ref> "In 1970, the Kremlin finally decided to dispose of the body in absolute secrecy... the body, which had been concealed beneath a Soviet army parade-ground in Magdeburg, was exhumed at night and burned." (Beevor 2002, p. 431). </ref>
 
== Prihitleraj filmoj ==
[[FileDosiero:Dictator charlie2.jpg|thumbeta|maldekstre|Chaplin kiel Adenoid Hynkel, nome ''La Granda Diktatoro'', filmo kie Esperanto estas uzita en la originala versio.]]
 
[[File:Dictator charlie2.jpg|thumb|maldekstre|Chaplin kiel Adenoid Hynkel, nome ''La Granda Diktatoro'', filmo kie Esperanto estas uzita en la originala versio.]]
{{Div col|cols = 2}}
* [[La Granda Diktatoro]] (1940)
* ''Hitler – Dead or Alive'' (1942)
* ''To Be or Not to Be'' (1942 kaj 1983)
* ''[[Der Fuehrer's Face]]'' (1943)
* ''The Hitler Gang'' (1944)
* ''Hitler: The Last Ten Days'' (1973)
{{Referencoj}}
 
== Bibliografio ==
* Beevor, Antony (2002). ''Berlin – The Downfall 1945''. New York: Viking-Penguin. ISBN 978-0-670-03041-5.
* CNN staff (11a de Decembro 2009). [http://edition.cnn.com/2009/WORLD/europe/12/10/hitler.skull.debate/index.html "Russians insist skull fragment is Hitler's".] CNN. Alirita la 12an de Decembro 2018.
 
== Eksteraj ligiloj ==
* {{citaĵo el la reto
| url = https://stanobelov.blogspot.com/2019/05/hitler-kaputt.html
| titolo = Hitler kaputt!
| titolo-aldono =
| alirdato = 2019-05-09
| alirmonatotago =
| alirjaro =
 
{{Bibliotekoj}}
{{havendaHavenda artikolo}}
 
{{Vivtempo|Hitler, Adolf}}
152 221

redaktoj

Navigada menuo