Vilno

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
Disambig.svg Por samtitola artikolo vidu la paĝon Vilno (stacidomo).
Panorama vido de la urbo je majo 2008
Vilnius - Panorama 01.jpg
Panorama vido de la urbo je majo 2008
Koordinatoj: 54° 40′ 40″ N 25° 17′ 30″ O / 54.67778 °N, 25.29167 °O / 54.67778; 25.29167 (mapo)
Vilno
litove Vilnius, germane Wilna, pole Wilno, beloruse Вільня, ruse Вильнюс
urbo
Vilnus Montage (2020).png
Flag of Vilnius.svg
Grand Coat of arms of Vilnius.png
Oficiala nomo: Vilnius
Kromnomo: Urbo de baroko
Ŝtato Litovio Litovio
Distrikto Distrikto Vilno
Historia regiono Regno Ĵemajtio
Parto de Dzukio
Monto Monto de tri krucoj Trijų kryžių kalnas
Parto(j) Seniūnija
Konataj lokoj Reĝa palaco, Burgo de Gediminas, Katedralo de Vilno
Riveroj Neris, Vilnia
Situo Vilno
 - alteco 112 m s. m.
 - koordinatoj 54° 40′ 40″ N 25° 17′ 30″ O / 54.67778 °N, 25.29167 °O / 54.67778; 25.29167 (mapo)
Areo 401,0 km² (40 100 ha)
Loĝantaro 560 190 (2010)
Denseco 1 396,98 loĝ./km²
Unua skribmencio 1323
Horzono OET (UTC+2)
 - somera tempo OEST (UTC+3)
Poŝtkodo
Telefona antaŭkodo (+370) 5
Situo enkadre de Litovio
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Litovio
Situo enkadre de Eŭropo
ButtonRed.svg
Situo enkadre de Eŭropo
Commons-logo.svg Vikimedia Komunejo: Vilnius
Retpaĝo: www.vilnius.lt
Urbocentro de Vilno
Antikva kvartalo de Vilno
Malnova kvartalo de Vilno
Katolika preĝejo
Ekzemplo de multietneco en Vilno, malnova templo de minoritato
Monda heredaĵo de UNESKO

Vilno (litove Vilnius; pole Wilno:, ruse Ви́льнюс) estas la ĉefurbo de Litovio, kaj de la samnoma Distrikto Vilnius. Ĝi situas ĉe la enfluo de rivero Vilnelė en riveron Neris.

Ĝia historia centro situas sur la maldekstra bordo de Neris kaj ampleksas 3,6 km². Ĝi estas tre bone konservita kaj vidinda; de 1994 ĝi estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

En Vilno okazis la 90-a Universala Kongreso de Esperanto en 2005. Ĝia unua Esperanto-Grupo fondiĝis en 1895.

Historio[redakti | redakti fonton]

La Vojevodio Vilno - litove Vilniaus vaivadija - estis administra parto de la Grandduklando Litovio respektive ekde 1569 de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj (Pollando-Litovio). Ĝi kreiĝis en la jaro 1413 kaj ekzistis ĝis la lasta el la sume tri Dispartigoj de Pollando-Litovio, do ĝis la jaro 1795. La administra unuo ĉiam havis la urbon Vilno en sia centro, sed la periferiaj limoj iom ŝanĝiĝis tra la jarcentoj. Ekde 1918 oficiale parto de la respubliko Litovio, kvankam en la tuta regiono tiam ankoraŭ batalis diversaj armeoj, en 1920 la urbo kaj la ĉirkaŭaĵo estis okupitaj per la pola armeo, kiu proklamis pseŭdoŝtaton Centra Litovio. Du jarojn pli poste, en 1922, la teritorio aneksiĝis al Pollando kaj restis tia ĝis 1940, kiam unue la armeo de Sovetunio, post jaro tiu de Nazia Germanio kaj tri jarojn pli poste denove tiu de Sovetunio okupis tutan Litovion, sed per tiuj okupoj Vilno denove estis unuigita kun la resto de Litovio.

Vidindaĵoj[redakti | redakti fonton]

Raduškevičius-Palaco

Famuloj ligitaj kun la urbo[redakti | redakti fonton]

Transporto[redakti | redakti fonton]

La ĉefaj lokaj fervojoj de la stacidomo de Vilno estas "Vilno–Klaipėda", "Vilno–Kaŭno" kaj "Vilno–Turmantas". Sed ĝi utilas ankaŭ por internaciaj servoj al Moskvo kaj Sankt-Peterburgo.

Gazetaro[redakti | redakti fonton]

Respublika ("la respubliko") estas ĉiutage aperanta gazeto en Vilno, kiu unuafoje publikiĝis la 16-an de septembro 1989. En la jaroj 1989 kaj 1990 ĝi estis la organo de la civitana movado Sąjūdis, kiu strebis kaj sukcesis pri senperforta malaliĝo de Litovio el Sovetunio kaj pri paca demokratiigo de la lando. Ekde la fino de 1990 temas pri politike sendependa gazeto.

Partneraj urboj[redakti | redakti fonton]

Vilno havas partnerajn rilatojn kun la sekvaj urboj:

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]