Kanalo (akvovojo)

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Kanalo en Bathampton, Anglio.

Kanalo (latine Canalis - tubo, defluilo) estas artefarita fluejo por senprema movado de la akvo. Oni distingas kanalojn: navigeblan (Sueza, Panama, Blankmara-Balta), energetikan, irigacian, drenadan, akvokondukan kaj aliajn specojn.

Artefaritaj kanaloj, kiuj estis konstruitaj kiel transportaj vojoj, kunligas grandajn marspacojn kaj oni uzas por navigado. Internaciaj konvencioj reguligas marvojaĝojn trans tiaj kanaloj. Kiam estas fortaj nivelŝanĝo de la fluejo bezoniĝas kluzoj.

Sur enlandaj kanaloj transporto faratas ĉefe de barĝoj, kies "klasika" ŝarĝo estas 350 tunoj de malapakaĝa varo (kiel grenoj, karbo, ktp). Nun oni emas anstataŭi ilin per pli grandaj entenante 1 500 tunojn.

De kelkaj jaroj uzo de kanaltransporto malpliiĝas, ĉar ili ne iras ĉien kaj tio necesas ofte almenaŭ du transŝarĝadojn de kaj sur kamionoj. Sed la ekologiistoj favoras kaj deziras akceli tiun veturrimedon, ĉar ĝi estas multe pli energiŝpara ol ĉiuj aliaj.

Dum pasintaj jarcentoj, kiam la vojoj estis kutime malbonaj, kaj foje tute neuzeblaj dum vintro, la veturado sur akvovojoj (ĉefe naturaj riveroj tiam) estis favorata vojaĝ- kaj transportrimedo, kaj ludis gravan rolon. (vidu malnovtempa Luaro-riverveturado, aŭ malnovtempa Rodano-riverveturado)

Unue barĝoj estis remorkitaj de ĉevalo paŝante sur vojo laŭborde de la kanalo. Nun ili estas memmotoritaj. La stiristo de la barĝo kaj ties familio loĝas sur la barĝo mem en malgranda loĝejo kaj ili pasas sian vivon en ĝi. La lernejigo de infanoj de barĝistoj estas problemo.
Beletre, la vido de barĝoj sur kanolo, kaj la vivo de barĝuloj estis temo poezia, literatura, kaj ĉefe en kanzonoj, dum unua duono de 20-a jarcento.

Ŝanelo estas plej profunda (ŝipebla) parto de rivero aŭ de mara pasejo (markolo, kanalo).

Plej grandaj kanaloj:

Nomo Lando Longo, km
Bhakra Barato 4,464
Gango-Kobadak Bangladeŝo 3,038
Damodara valo Barato 2,480
Granda Kanalo Ĉinio 1,736
Viŝni Voloĉek Rusio 1,397
Karakumo Turkmenio 1,392
Gjota Svedio 555

Plej grandaj navigeblaj kanaloj :

Nomo Lando Longo, km Larĝo, m
Suda Kanalo Francio 240 20-25
Sueza Kanalo Egipto 161 120-320
Kiela Kanalo Germanio 99 104-214
Panama Kanalo Panamo 82 150-305
Manĉestra Kanalo Britio 57 37
Welenda Kanalo Kanado 44 24
Kanalo Nive-Vatervet Nederlando 29 500-600
Kanalo Nordzee Nederlando 26 50-150
Albertkanalo Belgio 130 63-100

Aliaj projektoj[redakti | redakti fonton]