Adolf Hitler: Malsamoj inter versioj

Salti al navigilo Salti al serĉilo
4 219 bitokojn aldonis ,  antaŭ 2 monatoj
sen resumo de redaktoj
{{redaktata}}
{{Duonŝlosita}}
{{Informkesto politikisto
'''Adolf Hitler''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Adolfo Hitlero'''<ref>[https://eo.mondediplo.com/article1204.html</ref><ref>http://www.esperanto.ca/files/halifax/inter_ni_2006_03.pdf</ref>; naskiĝis la {{daton|20|aprilo|1889}}, mortis la {{daton|30|aprilo|1945}}) estis "[[gvidanto]]" kaj "[[kanceliero]]" (nome ''[[Führer]]'', ĉefministro) de [[Germanio]] en la jaroj [[1933]]–[[1945]] kaj arkitekto de [[Nazia Germanio|nazia reĝimo]] fondita sur [[ideologio]] de [[rasismo]] kaj perforto. Kiel ŝtatestro li respondecas pri i. a. la [[dua mondmilito]], [[genocido|popolmurdoj]] kaj maldemokratiigo de Germanio kaj de la okupitaj landoj kaj teritorioj.
 
==Biografio==
=== Hitler junaĝe ===
La homo, kiu gvidis vicon da malhelaj tagoj al [[Germanio]] kaj ankaŭ al granda parto de [[Eŭropo]] kaj pri kiu en teruro tremis la tuta mondo, estiĝis el malgajaj rilatoj. Li naskiĝis la [[20-a de aprilo|20-an de aprilo]] de [[1889]] en [[Aŭstrio Supra|supraaŭstria]] [[Braunau am Inn]], malgraŭ ke li konsideris sian ĝustan hejmo-urbon ĉiam [[Linz|Lincon]], kie li pli malfrue elkreskis. Lia patro estis malpli supera oficisto Alois Hitler, eksteredzeca filo de malriĉa servistino. (Ĝis la jaro [[1876]], kiam li transprenis la familian nomon laŭ la duonpatro, li uzis junulinan -denaskan- familian nomon de la patrino – Schicklgruber.) Alois Hitler estis tiraneca patro kaj li ne havis grandan komprenon por „revema“ karaktero de la filo. Lia filo estis pleje malbona studento. En la jaro [[1905]] li forlasis [[gimnazio]]n sen [[abiturientdiplomo]]. Li volis fariĝi [[pentristo]], sed [[pentraĵo]]j kaj [[akvarelo]]j, kiujn li prezentis dum akcept-ekzamenoj en Viena Akademio de Belartoj, atestis pri manko de talento kaj kondukis dufoje al lia rifuzo. Post la morto de la amata patrino (patro Alois mortis jam pli frue) Adolf Hitler transloĝiĝis en [[Vieno]]n por daŭre, esperante ke li vivtenos sin tie kiel artisto. En la jaroj [[1907]] – [[1913]] li mizere vagabondis kiel pentristo de [[afiŝo]]j, [[bildkarto]]j kaj similaj „artaĵoj“. En lia plej fama pentraĵo estas bildigita la morna [[Minoritana preĝejo (Vieno)|Minoritana preĝejo]]<ref>{{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/vieno-morna-pregejo-kaj-bela-promenejo.html
La [[militservo]] faris el la nesignifa junulo fanatikan militariston kaj naciiston. Hitler militservis kiel mesaĝisto, li avancis je kaporalo kaj li estis kvarfoje ordenita, lastfoje la [[4-a de aŭgusto|4-an de aŭgusto]] de [[1918]] per Fera Kruco de la 1-a klaso. Jam en [[oktobro]] de [[1916]] li suferis gravan vundon kaj fine de la milito trafis lin toksiga [[gaso]]. La armeo evidente fariĝis lia hejmo: li restis en ĝi eĉ post kapitulaco de [[Germanio]] deĵorante ĝis [[aprilo]] de [[1920]]. Jam kiel armea politika agento en [[aŭgusto]] de [[1919]] en [[Munkeno]] li aniĝis en Germanan Laboristan Partion kaj post foriro el agaddeĵoro li komencis labori en sekcio de la partia propagando.
 
=== Hitler en politiko ===
La postmilita periodo estis en [[Germanio]] tempo de ĥaosoj kaj krizo. [[traktato de Versajlo|Versajla Kontrakto]] estis al [[germanoj]] nekompatema kaj la lando pleje ankoraŭ ne rekonsciiĝis pro malsukcesa provo de movado de [[Spartacus|spartakanoj]] pri [[bolŝevismo|bolŝevika]] renverso. Hitler vetis ĝuste je tiuj ĥaosoj, kiam li en [[aŭgusto]] de [[1920]] alikreis sian politikan organizon kiel nacisocialisman laboristan partion de Germanio ([[NSDAP]]), mallongigite nazian partion. Kun helpo de staba oficiro [[Ernst Röhm]] li mem estis en julio de 1921 elektita en ties estraron. El Hitler fariĝis arda [[oratoro]] demagogie atakanta kontraŭ „malamikoj de Germanio“, precipe [[komunismo|komunistoj]] kaj [[judoj]], sed ankaŭ la venkintaj ŝtatoj, kiuj entrudigis al la germana nacio malglorigan pacon.
 
=== Malliberigita ===
En la tagoj la [[8-a de novembro|8-a]] ĝis la [[9-a de novembro]] de [[1923]] grupo de Hitler-sekvantoj fifaris faman munkenan „bieran puĉon“, kuraĝa provo forkapti anojn de la landa registaro kaj transpreni potencon en la tuta [[Bavario]]. La [[puĉo]] estis fuŝe organizita kaj facile subpremita kaj Hitler aperis antaŭ tribunalo. La tribunalo atribuis al li kvin jarojn de malliberigo pro grandperfido. En [[malliberejo]] en la urbo [[Landsberg]] okcidente de [[Munkeno]] Hitler verkis libron, nome sian politikan konfeson nomita ''[[Mein Kampf]]'' (Mia batalo), en kiu li precize formulis ideologion de [[naziismo]], proklamis eternan batalon al [[judismo]], komunismo, al „faliga“ [[demokratio]] kaj teorie ankaŭ al ekspluatema [[kapitalismo]] en la tuta mondo orakolante estiĝon de renaskiĝa kaj rase purigita [[Germanio]], dotita de nevenkebla nacia volo. Li verkis pri Germanio, kiu denove ekstaros, por ke ĝi ekregu al la tuta mondo; pri Germanio, kiu postulos – kaj ankaŭ ĝi akiros – ''Lebensraum'', nome vivspacon ne nur en Centra [[Eŭropo]], sed ankaŭ ĝis vastaj stepoj de [[Sovetunio]].
 
=== Reveno el malliberejo ===
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 102-13355, Berlin, Reichspräsidentenwahl, Wahlwerbung.jpg|eta|dekstra|Kandidat-afiŝoj antaŭ la berlina balotejo dum la dua prezidenta balotado, la 10an de aprilo 1932: [[Paul von Hindenburg]], '''Adolf Hitler''', [[Ernst Thälmann]], ankoraŭfoje Thälmann, Hindenburg kaj Hitler]]
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-H28422, Reichskabinett Adolf Hitler.jpg|eta|La "kabineto de Hitler"1. la sidantaj de maldekstro: [[Hermann Göring]], '''Adolf Hitler''', Franz von Papen; 2.la starantaj: Franz Seldte, Günther Gereke, Lutz Graf Schwerin von Krosigk, Wilhelm Frick, Werner von Blomberg, Alfred Hugenberg; la 30an de januaro 1933 en la germana kancelierejo]]
Vid-al-vide al la minaco de konflikto, la du plej fortaj armeaj grandpotencoj de la [[Okcidenta Eŭropo]] kapablis nur al politiko de malkuraĝaj cedoj kaj repacigo de la agresoro. [[Britio (lando)|Britio]], kiu jam en la jaro [[1935]] alpaŝis al surmara interkonsento kun [[Germanio]], eĉ ties interkonsenta aliancano [[Francio]] donis al Hitler per [[munkena interkonsento]] el la [[29-a de septembro|29-a]] ĝis [[30-a de septembro]] de [[1938]] liberan aliron dum parceligo de [[Ĉeĥoslovakio]]. Ili konjektis, ke la agresinto postulos nenion plu. Sed Hitler post duona jaro konkeris ankaŭ la ceteron de [[Protektorato Bohemio kaj Moravio|ĉeĥaj landoj]] kaj en [[marto]] de [[1939]] li eldevigis por si de [[Litovio]] rezignon pri [[Klaipeda]] (Memelo). Pakto pri neatakado kun [[Sovetunio]] de [[Iosif Stalin|Stalin]], farita la [[23-a de aŭgusto|23-an de aŭgusto]], poste liberigis liajn operaceblojn al armea atako kontraŭ [[Pollando]].
 
=== Hitler kaj la dua mondmilito ===
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 146-1974-132-33A, Warschau, Parade vor Adolf Hitler.jpg|eta|Adolf Hitler dum parado de [[Wehrmacht]] ĉe la Aleo Ujazdowskie en [[Varsovio]], la 5an de oktobro 1939, tuj post la venko de [[Wehrmacht]] dum [[Invado en Pollando]]]]
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 101I-808-1238-05, Berlin, Reichstagssitzung, Rede Adolf Hitler.jpg|dekstra|eta|300px|Hitler dum la parolado en '''Krolloper''', kiu plenumis la rolon de regna parlamento, la 11an de decembro 1941 (la vera regna parlamentejo brulis en la jaro 1933]]
Inter mezo de [[decembro]] de [[1944]] kaj mezo de [[januaro]] de [[1945]] li ĵetis restojn de rezervistaro en lastan ofensivon en [[Ardenoj]]. Lia celo estis retenigi antaŭenpaŝon de Aliancanoj kaj konkeri reen [[Antverpeno]]n. Aliancanoj post malfacilaj bataloj repuŝis la germanan premon kaj Hitler en fuorto sub la regna kancelierejo komencis prepariĝi por defendo de [[Berlino]], kiu estis gvidota ĝis lasta viro. Kiam la [[29-a de aprilo|29-an de aprilo]] de [[1945]] tenajlo fermiĝis (el okcidento antaŭenpaŝis usonanoj, britoj kaj francoj, el oriento [[Ruĝa Armeo]]), Hitler haste edziĝis al sia longjara amikino [[Eva Braun]] kaj la sekvantan tagon li mortigis sin komune kun ŝi. Admiralo [[Karl Dönitz|Dönitz]], kiun la gvidinto destinis kiel sian sekvanton, nur jam postulis la aliancanojn je [[armistico]]. La „miljara regno“ de Hitler ĉesis ekzisti nur post li mem.
 
=== Morto ===
{{Ĉefartikolo|Morto de Adolf Hitler}}
Li mortigis sin mem per pafo la 30an de Aprilo 1945 en sia rifuĝejo ''Führerbunker'' en Berlino.<ref> "... Günsche stated he entered the study to inspect the bodies, and observed Hitler ... sat ... sunken over, with blood dripping out of his right temple. He had shot himself with his own pistol, a PPK 7.65." (Fischer 2008, p. 47). </ref><ref> "... blood dripped from a bullet hole in his right temple ..." (Kershaw 2008, p. 955). </ref><ref> "... 30 April ... During the afternoon Hitler shot himself..." (MI5 staff 2011). </ref> Ankaŭ [[Eva Braun]], lia edzino de antaŭ unu tago, memmortigis sin per engluto de [[cianido]].<ref> "... her lips puckered from the poison." (Beevor 2002, p. 359). </ref> Laŭ la kaj verkitaj kaj parolaj instrukcioj lasitaj de Hitlero, tiun vesperon iliaj restaĵoj estis forportitaj tra la porurĝaj ŝtuparoj de la bunkro, trempitaj en [[petrolo]], kaj bruligitaj en la Regna Kancelierejo ekster la [[bunkro]].<ref> Kershaw 2008, pp. 954, 956. </ref><ref> Linge 2009, pp. 199, 200. </ref> Registroj en la Sovetuniaj arkivoj montris, ke iliaj bruligitaj restaĵoj estis rekuperitaj kaj enterigitaj en sinsekvaj lokoj ĝis 1946.<ref> "... [the bodies] were deposited ... in an unmarked grave in a forest far to the west of Berlin, reburied in 1946 in a plot of land in Magdeburg." (Kershaw 2008, p. 958). </ref> En 1970, ili estis denove elterigitaj, kremaciitaj kaj la cindroj estis disigitaj.<ref> "In 1970, the Kremlin finally decided to dispose of the body in absolute secrecy... the body, which had been concealed beneath a Soviet army parade-ground in Magdeburg, was exhumed at night and burned." (Beevor 2002, p. 431). </ref> Tiel oni klopodis eviti estuntajn eblojn krei herokulton, omaĝon aŭ ian ajn tipon de nobeligo de lia figuro.
 
Sed rasismo ne sufiĉas por klarigi la abomenajn ekstremojn al kiu ĝi kondukis Hitleron: dua radiko necesas, kiel ĝenerale eksplodaĵoj konsistas el du produktoj, kies kunigo nur rezultigas la eksplodon, tiu dua radiko, kiu igis la unuan tiom danĝera estas, kiel akcentas la juda politika filozofo [[Zygmunt Bauman]] "la moderna emo al socia inĝenierado, al mondo plene planita kaj mastrumita, kiam tiu emo renkontas neniom da malhelpilo." Efektive la plej naŭzigaj konsekvencoj de lia penso komencis per la [[Aranĝo T4]] celante "racie" forigi, por la ekonomia bono de la lando, la "nedezirindulojn" (frenezuloj, aŭ rigarditaj kial tiaj, handikapuloj, ktp) kaj ke iu fama nazio diris: "mi ne faras ekstermon, mi faras [[higieno]]n, mi kuracas la germanan popolon".
 
===Politika analizo===
Adolf Hitler ascendis al la povo dum ekonomia, socia kaj politika [[Vajmara Respubliko|krizperiodo]], markita per la efikoj de la [[Granda Depresio]] de 1929 kaj la popola malkonsento kaj frustro en Germanio kiel konsekvenco de la malvenko de Germanio en la [[Unua Mondmilito]]. Laŭlonge de sia politika regotempo li uzis la ŝtatan [[propagando]]n kaj sian [[karismo|karisman]] [[oratoreco]]n por konvinki la homamasojn, emfaze al sia opozicio al la [[Traktato de Versajlo]] de 1919, al la [[juda popolo]], al la [[pacismo]] kaj al la internacia [[komunismo]], partikulare la sovet-[[Bolŝevikoj|bolŝevika]]. Samtempe, li elstarigis la germanan [[naciismo]]n, la [[militismo]]n, la [[rasismo]]n, la nomitan konservadon de la [[arja raso]], la [[tutgermanismo]]n kaj la aneksadon aŭ rekuperadon armitan de teritorioj en Eŭropo perditaj de la [[Germana Imperio]] post la Unua Mondmilito, aŭ loĝataj de germanaj minoritatoj. Después de reestructurar la industria y [[Ekonomio de Germanio|ekonomio]] y frenar en poco tiempo la [[inflacio]] y el [[sendugado]], Hitler se ganó el apoyo popular. Rearmó y organizó las [[Wehrmacht|fuerzas armadas alemanas]], estableciendo una [[dictadura]] [[totalitarismo|totalitarisma]] personal que transformó a la sociedad alemana y eliminó [[República de Weimar|su sistema democrático]]. Su régimen se caracterizó por la discriminación racial, la supremacía aria y la persecución étnico-religiosa y política. Desde 1939, como consecuencia de la guerra, este modelo se extendió al resto de Europa. En el plano ideológico, Hitler asumió los planteamientos del [[fascismo]] [[italia]]no pero con matices propios basados en las características del nazismo y la sociedad alemana. En torno a su figura se desarrolló un intenso [[culto a la personalidad]].
 
Perseguía una agresiva [[ekstera politiko]] expansionista para ampliar el ''[[Lebensraum]]'' ('espacio vital') alemán al este de Europa, y combatir una presunta [[Conspiración judeo-masónico-comunista-internacional|conspiración internacional entre el judaísmo, la masonería, el comunismo y el capitalismo por parte de los gobiernos estadounidense, inglés y soviético]]. Su política tenía como objetivo establecer un ''[[Nova Ordo]]'' (''Neuordnung'') en el que Alemania y la raza aria tendrían un papel hegemónico mundial.
 
[[Causas de la Segunda Guerra Mundial|Responsable del inicio]] de la [[Segunda Guerra Mundial en Europa]] con la [[Invasión alemana de Polonia de 1939|invasión]] de [[Segunda República Polaca|Polonia]] en septiembre de 1939, para 1941, período de su apogeo, sus tropas y aliados del Eje ocuparon la mayoría de [[Eŭropo]] y partes de [[Azio]] y [[Afriko]], pero fueron derrotadas por las potencias [[Aliados de la Segunda Guerra Mundial|Aliadas]] en 1945. Hacia el final de la guerra, las violentas políticas de conquista territorial y [[racismo|subyugación racial]] de Hitler habían causado la muerte de entre 55 y 60 millones de personas ([[Víctimas de la Segunda Guerra Mundial|alrededor del 2&nbsp;% de la población mundial de la época]]) en su mayor parte civiles, así como un considerable grado de destrucción de ciudades europeas. El exterminio sistemático y masivo de enemigos políticos y personas consideradas racialmente «inferiores» o «subhumanas», mediante la detención en una red de [[campos de concentración]] y exterminio en Alemania y en los territorios conquistados, llevó a la muerte a poco más de seis millones de [[judo]]j en lo que posteriormente en el contexto histórico se denominó el [[Holocausto]], como así también a homosexuales, gitanos, eslavos, discapacitados físicos, enfermos mentales, prisioneros de guerra soviéticos y opositores políticos a su régimen. Las estimaciones del número de personas que perdieron la vida como consecuencia de medidas raciales adoptadas por el gobierno de Hitler, sus aliados del Eje, [[estado satélite|estados satélite]] y [[Colaboracionismo|colaboradores]], según la mayoría de los historiadores serían aproximadamente once o doce millones de personas, de las cuales la mitad corresponderían al Holocausto.
 
 
== Prihitleraj filmoj ==
189 066

redaktoj

Navigada menuo