Bluso

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
Usona bluskantisto Ma Rainey (1886-1939) estis kromnomita "Mother of the Blues" (Bluspatrino).
Ekstero de fidrinkejo en Belle Glade, Florido, fotita de Marion Post Wolcott en 1944. El tiaj lokoj originiĝis bluso.

Bluso (angle: Blues, la bluaj, idiome por esti afliktita) estas voĉa kaj instrumenta muzikspeco, nome muzika ĝenro[1] en malrapida aŭ moderata tempo kiu kreiĝis far la idoj de afrikaj sklavoj, nome la afrik-usonanoj en la ruraj komunumoj de Suda Usono, nome Deep South aŭ Profunda Sudo, ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento. La bluso radikis en okcident-afrikaj profanaj kantoj kaj laborkantoj (worksong), kun kombino de melodiaj vokoj aŭ kampaj laborkantoj (field holler), preĝokantoj, preĝokrioj kaj ĉantoj kaj aliaj tipoj de popola muziko el eŭropusonanoj, kiaj rimitaj simplaj rakontaj baladoj.[2][3] La dominantaj elementoj, ĉieaj en ĵazo, ritmo-kaj-bluso kaj rokenrolo, estas afrikismoj kiel la kvintona aŭ sestona blusa gamo, off-beat, la skemo de voko kaj respondo, blustonoj, akordoprogresioj (el kiuj la dekdustria bluso), interrompaj vokoj kaj recitativoj. La bluso kutime sekvas dudek-taktan strofan skemon kiu repetiĝas. Blusaj svingojbaslinioj plifortigas la trancecan ritmon kaj formas ripetecan efikon nome groove (ritmomodelo).

Bluso kiel ĝenro posedas aliajn karakterojn kiaj vortumado, baslinioj, kaj muzikinstrumentoj. La vortumado de la fruaj tradiciaj blusversoj konsistis el unusola linio ripetita kvarfoje. Nur en la unuaj jardekoj de la 20a jarcento la plej ofta strukturo iĝis normiga: nome la tielnomita modelo AAB, konsistanta el linio kantata super la kvar unuaj strioj, ties ripeto ĉe la venontaj kvar, kaj poste pli longa konkluda linio super la lastaj strioj. Komenca bluso ofte prenis la formon de izola rakonteco, ofte rilate al malfacilaĵoj espertitaj ene de afrik-usona socio. La tekstoj temas pri malfeliĉa homa fato, precipe pri adulto, vana amo, soleco, malriĉeco, alkoholismo kaj hejmveo.

Multaj elementoj, kiaj la modelo voko kaj respondo kaj la uzado de la blusnotoj, povas esti historiita el la tradicia afrika muziko. La originoj de la bluso estas ankaŭ tre rilataj al la religia muziko de la afrik-usona komunumo, nome spiritulaĵoj. La unua apero de la bluso estas ofte datita el post la fino de la sklaveco en Usono kaj, poste, el la disvolvigo de la fidrinkejoj juke joint. Ĝi estas asocia kun la ĵus akirita libereco de iamaj sklavoj. Kronikistoj ekinformis pri blusmuziko komence de la 20a jarcento. La unua publikaĵo de blusa muziko estis en 1908. Bluso ekde tiam evoluis el neakompanata voĉa muziko kaj parolaj tradicioj el sklavoj en ampleksa vario de stiloj kaj subĝenroj. Blusaj subĝenroj estas Rura bluso, kiaj tiu Delta aŭ tiu Piedmonta, same kiel la urbaj blusaj stiloj kiaj tiu Ĉikaga kaj tiu Bluso de Okcidenta Marbordo. La Dua Mondmilito markis la transiron el akustika al elektra bluso kaj la progresa malfermo de la blusmuziko al pli ampleksa publiko, ĉefe al la blankulaj sekvantoj. En la 1960-aj kaj la 1970-aj, hibrida formo nomita blusroko evoluis.

Ĉi tiu muzikspeco grave influas nordamerikajn kaj okcidentajn popolajn muzikojn. El la bluso devenas pluraj popularaj afrikusonaj muzikformoj kiel ritmenbluso, tradicia ĵazo, Boogie-woogie kaj frua rok-muziko. La plej gravaj uzataj muzikiloj estas la gitaro (elektra kaj akustika), piano kaj buŝharmoniko.

Etimologio[redakti | redakti fonton]

La termino povas esti derivita el la termino "blue devils" (bluaj diabloj), signoife melankolion kaj tristecon; frua uzado de la termino tiusence troviĝas en la unuakta teatraĵo de George Colman nome Blue Devils (1798).[4] La esprimo "the blue devils" povas ankaŭ esti derivita el Britio en la 1600-aj jaroj, kiam ĝi aludis al la "...intensaj vidaj halucinaĵoj kiuj povas akompani fortajn alkoholaĵajn retiriĝojn".[5] Dum la tempo pluiris, la esprimo perdis la referencon "devils" kaj "it came to mean a state of agitation or depression" (ĝi venis al signifo de stato de agitado aŭ depresio). Ĉirkaŭ la 1800-aj jaroj en Usono, la termino "blues" estis asocia kun drinkado de alkoholaĵoj, signifo kion oni povas vidi en "bluaj leĝoj" de kelkaj usonaj ŝtatoj kontraŭ vendado de alkoholaĵoj en dimanĉoj.[5] Kvankam la uzado de la frazo en afrikusona muziko povas esti pli antikva, ĝi povas esti atestita en presaĵoj ekde 1912, kiam la "Dallas Blues" de Hart Wand iĝis la unua kopirajta bluskomponaĵo.[6][7] En kantovortumado la frazo estas ofte uzata por priskribi deprimon.[8] Kelkaj fontoj asertas ke la termino "blues" estas rilata al la "blusnotoj", nome la ebenigitaj, ofte mikrotonaj notoj uzitaj en bluso, sed la Oxford English Dictionary postulas ke la termino "blues" venis unue, kaj ĝi kondukis al la nomigado de "blusnotoj".

Vortumado[redakti | redakti fonton]

W. C. Handy en 1941, foto de Carl van Vechten.

La vortoj de fruaj tradiciaj blusversoj probable ofte konsistis el unusola linio ripetita kvar fojojn. Nur en la unuaj jardekoj de la 20a jarcento la plej ofta nuna strukturo iĝis normiga: la tielnomita modelo AAB, konsistanta el linio kantita laŭlonge de la kvar unuaj strioj, ties ripeto ĉe la venontaj kvar, kaj poste pli longa konkluda linio ĉe la lastaj strioj.[9] Du el la unuaj publikigitaj bluskantoj, nome "Dallas Blues" (1912) kaj "Saint Louis Blues" (1914), estis 12-stria bluso montranta la strukturon AAB. W. C. Handy verkis ke li adoptis tiun konvencion por eviti la monotonecon de linioj ripetitaj trifoje.[10] La linioj estas ofte kantataj sekvante modelon pli proksima al la parola bluso pli ol al melodio.

Specifaj stiloj[redakti | redakti fonton]

Muddy Waters, ĉefa kreinto de postmilita Ĉikaga bluso.

Laŭ geografio (plej ofte estas interkonektoj inter la rura kaj la urba blusoj kiel kiam ludantoj de Delta bluso el la Rura bluso elmigras al la areo de Detrojto kaj tie okazigas la aperon de la Detrojta bluso el la Urba bluso):

Laŭ uzado de muzikiloj (ĉefe rilate al plia uzado de amplifiloj kaj aliaj elektraj kaj elektronikaj aparataroj):

Gravaj muzikistoj[redakti | redakti fonton]

Bildaro[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. La vortaro de Kunzler pri Ĵazo havigas du separatajn enirejojn: bluso, origine afrikusona ĝenro (p. 128), kaj la blusa formo, disvastigata muzika formo (p. 131). Kunzler, Martin (1988). Jazz Lexikon (germane). Rohwolt Taschenbuch Verlag. ISBN 978-3-499-16316-6.
  2. "BBC - GCSE Bitesize: Origins of the blues". bbc.co.uk. [1] Alirita la 9an de Majo 2016.
  3. "The Evolution of Differing Blues Styles". How To Play Blues Guitar. Arkivita el la originalo en la 18a de Januaro, 2010. [2] Alirita la 9an de Majo, 2016.
  4. La "Trésor de la Langue Française informatisé" havigas tiun etimologion de la vorto blues kaj la teatraĵon de George Colman kiel unua apero de tiu termino en angla lingvo, vidu Blues (france). Centre Nationale de Ressources Textuelles et Lixicales. Arkivita el la originalo je 18a de Januaro, 2010. Alirita 15a de Oktobro, 2010.
  5. 5,0 5,1 Debra Devi , "Why Is the Blues Called the 'Blues'?", Huffington Post, 4a de Januaro 2013. Alirita la 15an de Novembro 2015
  6. Davis, Francis. The History of the Blues. New York: Hyperion, 1995.
  7. Eric Partridge, A Dictionary of Slang and Unconventional English, 2002, Routledge (UK), ISBN 978-0-415-29189-7
  8. Tony Bolden, Afro-Blue: Improvisations in African American Poetry and Culture, 2004, University of Illinois Press, ISBN 978-0-252-02874-8
  9. Ferris, paĝo 230
  10. Father of the Blues: An Autobiography. de W.C. Handy, eldonita de Arna Bontemps: enkonduko de Abbe Niles. Macmillan Company, New York; (1941) paĝo 143. no ISBN en tiu unua presaĵo.

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

  • Barlow, William (1993). "Cashing In". Split File: African Americans in the Mass Media: 31.
  • Bransford, Steve. "Blues in the Lower Chattahoochee Valley" Southern Spaces 2004 [3] Alirita la 10an de Majo 2016.
  • Clarke, Donald (1995). The Rise and Fall of Popular Music. St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-11573-9.
  • Lawrence Cohn, eld. (1993). Nothing But the Blues: The Music and the Musicians. Abbeville Publishing Group (Abbeville Press, Inc.). ISBN 978-1-55859-271-1.
  • Dicaire, David (1999). Blues Singers: Biographies of 50 Legendary Artists of the Early 20th Century. McFarland. ISBN 978-0-7864-0606-7.
  • Ewen, David (1957). Panorama of American Popular Music. Prentice Hall. ISBN 978-0-13-648360-1.
  • Ferris, Jean (1993). America's Musical Landscape. Brown & Benchmark. ISBN 978-0-697-12516-3.
  • Garofalo, Reebee (1997). Rockin' Out: Popular Music in the USA. Allyn & Bacon. ISBN 978-0-205-13703-9.
  • Herzhaft, Gérard, Paul Harris kaj, Brigitte Debord (1997). Encyclopedia of the Blues. University of Arkansas Press. ISBN 978-1-55728-452-5.
  • Komara, Edward M. (2006). Encyclopedia of the blues. Routledge. ISBN 978-0-415-92699-7.
  • Kunzler, Martin (1988). Jazz Lexikon (germane). Rohwolt Taschenbuch Verlag. ISBN 978-3-499-16316-6.
  • Morales, Ed (2003). The Latin Beat. Da Capo Press. ISBN 978-0-306-81018-3.
  • Oliver, Paul kaj Richard Wright (1990). Blues fell this morning: Meaning in the blues. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-37793-5.
  • Palmer, Robert (1981). Deep Blues. Viking. pp. 310 pages. ISBN 978-0-670-49511-5.
  • Schuller, Gunther (1968). Early Jazz: Its Roots and Musical Development. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-504043-2.
  • Southern, Eileen (1997). The Music of Black Americans. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-03843-9.
  • Curiel, Jonathan (15a de Aŭgusto, 2004). "Muslim Roots of the Blues". SFGate. Arkivita el la originalo la 5an de Septembro, 2005. [4] Alirita la 10an de Majo 2016.
  • En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo Blues en la angla Vikipedio.