Johana de Arko
- Jeanne d'Arc alidirektas ĉi tien. Por la filmo de Luc Besson, vidu Jeanne d'Arc (filmo).
| Johana de Arko | |
|---|---|
 |
|
| sankta | |
| Naskiĝo | 5-a de januaro 1412 en Domrémy-la-Pucelle, Loreno, Francio |
| Morto | 30-a de majo 1431 en Rouen, Supra Normandio, Francio |
| Beatigita | 18-a de aprilo 1909, Katedralo Notre Dame de Pio la 10-a |
| Kanonizita | 16-a de majo 1920, Baziliko de Sankta Petro de Romo de Benedikto la 15-a |
| Festotago | 30-a de majo |
| Patroneco | Francio; martiro, militkaptito, militistino, homoj mokitaj pro sia pieco, arestitoj, soldatoj, virinoj destinitaj por Volontula Savservo; Women's Army Corps |
Johana de Arko (france:Jeanne d'Arc) (januaro 1412 – 30-a de majo 1431) estas nacia heroino de Francio kaj sanktulo de la Katolika Eklezio. Nur 17-jaraĝa, ŝi komandis la Francan Reĝan Armeon. Ŝi konvinkis Reĝon Karlo la 7-a elpeli la anglojn el Francio, kaj li donis al ŝi armeon en la sieĝo de Orléans, Batalo de Patay kaj aliaj konfliktoj en 1429 kaj 1430. Tiuj kampanjoj ebligis la kronadon de Karlo la 7-a.
Pro tio li premiis al ŝia familio nobelecon.
"Al la militanta eklezio ŝi diferencas kaj rifuzas sin submeti, sin mem, siajn farojn kaj dirojn, kvankam ŝi estis multfoje postulita kaj admonita; ŝi diras..., ke pri ĉi tiu temo ŝi ne respondecigos sin nek al la destino nek al la juĝo de viva homo, kiu ajn estu, sed sole al la juĝo de Dio." La supra frazo - sencita refrenco - interpretendas tiel: la Pucelino ne volis apogiĝi sur la eklezio ĉar tiu ĉi ne povis sperti la "voĉojn" urĝantajn liberigi Francion. La pucelino, fakte, nutris amon kaj respekton po la Eklezion.
Ĉi tiu rifuzo de Johana de Arko submeti sin al la "Militanta Eklezio" – tio estas, al la eklezio de la papo kaj de la episkopoj – estis unu el la akuzoj kontraŭ la juna franca heroino fare de la Inkvizicia tribunalo, kiu direktis ŝian proceson en 1431. Johana estis kaptita la antaŭan jaron antaŭ Compiègne de la Burgonjanoj, kiuj vendis ŝin al la Angloj, siaj aliancanoj. Ili transigis ŝin al Rueno por juĝi ŝin. La angloj, kiuj regis tiam grandan parton de Francio, riproĉis al la Pucelino – komprenu junulino – siajn militajn malvenkojn kaj la kronadon de Karlo la 7-a en Remso, kiu iĝis depost ĉi tiu tempo la nedisputeble leĝa reĝo de la lando. La celo de la proceso estis demonstri, ke Johana estas herezulino; ke Karolo la 7-a, konsekvence, ŝuldas siajn venkojn kaj kronon al la misfaroj de diable delogita virino, kaj ne al ĉiele inspirita sanktulino.
Enhavo |
[redakti] Fono
La historiisto Kelly DeVries priskribas la periodon antaŭante ŝian aperon en sekvantaj perspektivoj: "Se io povus malkuraĝigi ŝin, estis la stato de Francio en 1429". La Centjara milito komenciĝis en 1337 kiel kverelo por la sukcedo de la franca trono kun paŭzperiodoj de parencopaco. Preskaŭ la tuta batalado okazis en Francio, kaj la uzo de la angla armeo de kevaŭkée taktikoj (similan al bruligita tero strategioj) detruis la ekonomion. La franca loĝantaro ne renormaliĝis post la Nigra Morto de la antaŭa jarcento kaj ĝiaj komercistoj estis for de eksterlandaj merkatoj. Ĉe la komenco de la aspekto de Johana de Arko, la angloj preskaŭ atingis ilian celon de duobla monarkio sub angla rego kaj la franca armeo ne atingis ajnajn gravajn venkojn dum unu generacio. Laŭ la vortoj de DeVries, "La regno de Francio was ne eben ombro de its dektri-jarcenta prototipo. "
La franca reĝo dum johana naskiĝo, Karolo la 6-a, suferspertis atakojn de frenezo kaj estis ofte nekapabla regi. La Fratoduko de la reĝo Louis of Orléans (Ludoviko de Orléans) kaj la kuzo de la reĝo Johano la 1-a, Duke of Burgundy (Duko de Burgonjo), kverelis pri la vicregistaro de Francio kaj la kuratoreco de la reĝaj infanoj. Tiu disputo eskaladis al akuzoj de flankamindumo kun reĝino Isabeau of Bavaria (Isabeaŭ de Bavario) kaj la kidnapoj de la reĝaj infanoj. La afero kulminis kun la atenco de la tiu de Duko de Orléans en 1407, sur la ordoj de la tiu de Duko de Burgonjo.
La frakcioj kiuj estis lojalaj al tiuj du viroj iĝis konataj kiel la Armagnac'oj kaj la Burgundoj. Henry V de Anglio eluzis tiun tumulton por invadi Francion, venkante en drama venko ĉe Agincourt en 1415, kaj kaptante multajn nordajn Francajn urbojn. La estonteco franca reĝo, Karolo la 7-a, supozis la titolon de Dauphin - la heredonto de la trono - en la aĝo de dek kvar, post ĉio kion kvar el liaj pli maljunaj fratoj mortis en sinsekvo. Lia unua-signifa ofica ago estis fini packontrakton kun Burgonjo en 1419. Tiuj finiĝis en katastrofo kiam Armagnacpartizanoj asasinis Johano la 1-a dum renkontiĝo sub la garantio de Karlo de protekto. La nova duko de Burgonjo, Philip the Good (Filip la Varo), riproĉis Karlon la murdon kaj eniĝis en alianco kun la angloj. Grandaj sekcioj de Francio estis konkeritaj.
En 1420, Reĝino Isabeau de Bavario finis la Treaty of Troyes (Traktato de Troyes), kiu donis la sinsekvon de la franca trono al Henry V kaj liaj heredantoj anstataŭe de ŝia filo Karlo. Tiu interkonsento revivigis onidirojn ĉirkaŭ ŝia kvazaŭa amafero kun malfrua duko de tiu de Orléans kaj levis freŝajn suspektojn ke la daŭfin estis nelegitima prefere ol la filo de la reĝo. [11 ] Tiu de Henry V kaj Karolo la 6-a mortis ene de du monatoj de unu la alian en 1422, forlasante bebon, Henriko la 6-tiu de a, la nominalan monarkon de ambaŭ regnoj. Henry-V frato, Johano de Lancaster, unua Duko de Bedford, funkciis kiel reganto.
Antaŭ la komenco de 1429, preskaŭ ĉio el pli norda Francio kaj kelkaj partoj de la sudokcidento estis sub eksterlanda kontrolo. La angla modera Parizo dum la Burgundoj kontrolis Rheims, ĉi-lasta grandurbo estante la tradicia loko de francaj kronadoj. Tiu estis grava konsidero ekde nek postulanto al la trono de Francio estis ankoraŭ oficiale kronitaj. La angloj amorigis sieĝon al Orléans, unu el la malmultaj restantaj lojalaj francaj grandurboj kaj strategian pozicion laŭ la Luaro Rivero kiu igis ĝin la lasta malhelpo al atako sur la resto de la franca koro. En la vortoj de unu-moderna historiisto, "Sur la sorto de Orléans blokita tio de la tuta regno. " Ne- unu estis optimisma ke la grandurbo povis longe elteni la sieĝon.
[redakti] Rehabilitigo, Beatigo kaj Sanktigo
Sed la papo Kaliksto la 3-a (papo de 1455 ĝis 1458), eble informita de la laika kontrolanto ŝarĝita referi pri eventualaj neleĝaj ekscesoj, nuligis la verdikton tiel unudirektan kaj favoran al la ŝtatrajtoj de la angla potenco pro tio ke la tribunalo mankis je leĝa juridiskcio, kaj ekskomunikis la episkopon de Beauvais, Pierre Couchon, precipa akuzanto kaj rajtiganto de la proceso.
La estimo kaj admiro pri la Pucelino ĉe la popolo vaste kreskis laŭlonge de la tempoj, apogitaj ankaŭ de esploroj de kelkaj historiistoj. La rekupero – historia – por ŝi realiĝis komplete iniciate de alia eta granda francino, Régine Pernoud, la historiistino de Johana de Arko, al kies verkoj estas invitata reiri deziranto pli scii ĉi-rilate. El tiu verko bildiĝas heroino kiu ploras pro la sorto de la mortigitaj malamikoj jam invititaj rezigni landojn ne proprajn kaj ankaŭ pro la blasfemoj aŭditaj en ambaŭflankoj batalantaj. Meritas esti citata ankoraŭ unu frazo, registrita en la procesaj aktoj: «demangite ĉu si scias esti en la dia graco (neniu tion povas scii krom hereza tromenfidulo), ŝi respondis : «Se mi en ĝi ne estas, ke Dio bonvolu en ĝin mi meti; se en ĝi mi estas, ke Dio bonvolu min konservi en ĝi». Tiu frazo montras ke la neerudita junulino instnkte kristane pensadis.
Ĉu ŝiaj travivaj eventoj estis ĉiuj el dia origino? Ĉu ŝi agadis ĉiam obeante al sia konscienco, nome sen personaj ruzaĵoj? Kia estis ŝia implicita mesaĝo? Ĉu vere ke neniu ŝtato rajtas okupi alies landon? Se tiu principo estintus respektata kiom da katastrofoj Eŭropo evitintus?
En 1909 Johana de Arko estis oficiale beatigita de la katolika eklezio, kaj do iĝis por la katolikoj, "Sankta Johana de Arko". En 1920 Papo Benedikto la 15-a sanktigis ŝin pro ŝia malkulpeco juĝita en frua apelacio post ŝia morto; ŝia festotago estas la dua dimanĉo de majo. Multaj homoj nun rigardas ŝin kiel notindan virinon de valoro, forteco, kaj fideleco
[redakti] Beletra uzo
.jpg)
Jam frue Johana de Arko estis prezentita en dramo kaj beletro; ĉefe ekde la fino de la 19-a jarcento ŝi iĝis furora temo, kaj multaj verkoj diversĝenraj estis faritaj pri ŝi (ĉefe pro la patriotaj aŭ la religiaj aferoj), inter ili estis kelkaj valoraj, kiuj restis famaj, interalie:
- William Shakespeare:Henry VI, 1-a parto (kie ŝi estas prezentita mallonge kaj tre negative)
- Friedrich Schiller: Die Jungfrau von Orleans
- George Bernard Shaw: Saint Joan (reage al Shakespeare, kaj kun ironia aludo al la sanktigo okazinta ĵus antaŭ la verkado de la dramo)
- Charles Peguy:Le mystère de la Charité de Jeanne d'Arc
- Jean Anouilh: L'alouette
- Bertolt Brecht: Die Heilige Johanna der Schlachthöfe
[redakti] Opero
- 1845 : Giovanna d'Arco, opero de Giuseppe Verdi (bazita sur la dramo de Schiller)
- 1878 : Орлеанская дева, (la Orleana fraŭlino), opero de Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij
- 1939 : Jeanne au bûcher, drama oratorio de Paul Claudel muziko de Arthur Honegger
[redakti] Kino
- Luc Besson: Jeanne d'Arc (The Messenger: The Story of Joan of Arc), 1999.
- Carl Theodor Dreyer:Jeanne d'Arcs lidelse og død 1927
- Victor Flemming:Joan of Arc
- Georges Méliès: Jeanne d'Arc 1900
- Jacques Rivette:Jeanne la Pucelle 1994
- Roberto Rosselini:Giovanna d'Arco al rogo 1955
[redakti] En Esperanto
Esperanta literaturo: Johana 'd'Arko' – Pucelino de Francio. André Cherpillod. Courgenard, 1995, 56 paĝoj.
[redakti] En aliaj lingvoj
- Le Centre Jeanne d'Arc, service culturel de la mairie d'Orléans
- À propos du blason et de la devise de Jeanne d'Arc
- angle Association des études Jeanne d'Arc
- Le Centre Jeanne d'Arc international
[redakti] Vidu ankaŭ
