Internacia Organizaĵo por Normigado

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Saltu al: navigado, serĉo
ISO
(eo) Internacia organizaĵo por normigado, (ru) Международная организация по стандартизации, (en) International Organization for Standardization, (fr) Organisation internationale de normalisation
Emblemo de la Internacia Organizaĵo por Normigado
fondodato 1947 (ISA 1926)
sidejo Ĝenevo (Svislando)
lingvoj franca, angla, rusa
Retejo www.iso.org
v  d  r
Information icon.svg

La Internacia Organizaĵo por Normigado estas internacia ne-registara organizaĵo fondita en februaro de 1947, kiu produktas interalie tutmondajn industriajn kaj komercajn normojn (vidu Produktoj de ISO sube por aliaj produktoj). Ĝiaj normoj estas nomitaj ISO-normoj. La sidejo de la organizaĵo estas la Centra Oficejo (en la angla Central Secretariat, ISO/CS) en Ĝenevo, Svislando. 162 membraj landoj kunlaboras por normigado. ISO estas unu el la tri tutmondaj organizaĵoj por normigado kune kun la Internacia Elektroteknika Komisiono - kiu respondecas pri eletraj aparatoj - kaj la Internacia Telekomunika Unio - kiu respondecas pri telekomunikado. Ili ĉiuj troviĝas en Ĝenevo kaj kunlaboras.

Administrado de ISO[redakti | redakti fonton]

La sistemo de ISO por administrado.

Ekzistas Strategia plano, kiu gvidas la agadon de ISO. Ĝin aprobas la Ĝenerala Asembleo, kiu estas renkontiĝo de ĉefaj oficistoj de ISO kaj delegitoj elektitaj pere de plenaj membroj. Korespondaj kaj abonaj membroj rajtas ĉeesti kaj observi.

Membreco en ISO[redakti | redakti fonton]

La 159 membroj, nome 110 plenaj membroj 10 abonaj membroj kaj 39 korespondaj membroj.
  • ██ membroj
  • ██ korespondaj membroj
  • ██ abonaj membroj
  • ██ aliaj lokoj kun ISO 3166-1-kodo ne-membroj de ISO

Po unu normiga instanco por unu lando rajtas membriĝi ĉe ISO (ĝenerale la plej grava instanco de la lando). Por nenormigaj organizaĵoj (ekz. la Universala Esperanto-Asocio UEA) ne eblas membriĝi, tamen eblas por ili partopreni la laboron kiel membroj de ISO-komitatoj (vidu sube membreco en ISO-komitatoj). Ekzitas tri malsamaj grupoj de membroj en ISO:

  • Plenaj membroj: Reprezentantoj de landaj normigadaj grupoj. Ili estas la solaj kiuj povas decidi kaj baloti.
  • Korespondaj membroj: Reprezentantoj de landoj kiuj ne havas propran normigadan organizaĵon. Ĉi tiuj povas havi informojn dum la disvolvado de la normo, sed ne povas baloti.
  • Abonaj membroj: Reprezentantoj de landoj kun malgranda ekonomio. Ĉi tiuj nur havas la informon post la balotado, do ili ne povas decidi nek partopreni en la disvolvado.

Plenaj membroj[redakti | redakti fonton]


Lando Normigada organizo Partopreno en (sub-)komitatoj
Alĝerio IANOR 41
Argentino IRAM 328
Armenio SARM 38
Aŭstralio SA 445
Aŭstrio ASI 519
Azerbajĝano AZSTAND 9
Bangladeŝo BSTI 19
Barato BIS 606
Barbado BNSI 29
Barejno BSMD 10
Belgio NBN 550
Belorusio BELST 161
Bocvano BOBS 28
Bosnio kaj Hercegovino BAS 80
Brazilo ABNT 328
Britio BSI 717
Bulgario BDS 355
Ĉeĥio UNMZ 590
Ĉilio INN 103
Ĉinio SAC 703
Danio DS 324
Demokratia Respubliko Kongo OCC 15
Ebur-Bordo CODINORM 50
Egiptio EOS 287
Ekvadoro INEN 87
Estonio EVS 75
Etiopio QSAE 119
Fiĝioj FTSQCO 10
Filipinoj BPS 119
Finnlando SFS 544
Francio AFNOR 720
Ganao GSB 27
Germanio DIN 716
Grekio ELOT 193
Hispanio AENOR 615
Hungario MSZT 479
Indonezio BSN 221
Irako COSQC 32
Irano ISIRI 352
Irlando NSAI 268
Islando IST 148
Israelo SII 213
Italio UNI 660
Jamajko BSJ 99
Japanio JISC 676
Jemeno YSMO 3
Jordanio JSMO 22
Kameruno ANOR 31
Kanado SCC 380
Kataro QS 27
Kazaĥio KAZMEMST 72
Kenjo KEBS 198
Kipro CYS 66
Kolombio ICONTEC 140
Kostariko INTECO 27
Kroatio HZN 183
Kubo NC 201
Kuvajto KOWSMD 6
Libano LIBNOR 20
Libio LNCSM 36
Litovio LST 59
Luksemburgo ILNAS 41
Makedonio ISRM 9
Malajzio DSM 255
Malio MLIDNI 10
Malto MSA 37
Maroko SNIMA 71
Maŭricio MSB 65
Meksiko DGN 131
Mongolio MASM 147
Namibio NSI 5
Nederlando NEN 579
Niĝerio SON 31
Nord-Koreio CSK 94
Norvegio SN 342
Nov-Zelando SNZ 162
Omano DGSM 22
Pakistano PSQCA 147
Panamo COPANIT 1
Peruo INDECOPI 19
Pollando PKN 629
Portugalio IPQ 349
Rumanio ASRO 697
Rusio GOST R 619
Saŭda Arabio SASO 151
Senegalo ASN 5
Sent-Lucio SLBS 5
Serbio ISS 469
Singapuro SPRING SG 136
Sirio SASMO 18
Slovakio SUTN 440
Slovenio SIST 92
Sri-Lanko SLSI 185
Sud-Afriko SABS 417
Sudano SSMO 10
Sud-Koreio KATS 704
Svedio SIS 536
Svislando SNV 521
Tajlando TISI 269
Tanzanio TBS 138
Trinidado kaj Tobago TTBS 68
Tunizio INNORPI 163
Turkio TSE 356
Ukrainio DSSU 311
Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj ESMA 14
Urugvajo UNIT 47
Usono ANSI 610
Uzbekio UZSTANDARD 7
Vjetnamio STAMEQ 72
Zimbabvo SAZ 46

Korespondaj membroj[redakti | redakti fonton]

Lando Normigada organizo Partopreno en (sub-)komitatoj
Afganio ANSA 0
Albanio DPS 4
Angolo IANORQ 0
Birmo MSTRD 0
Bolivio IBNORCA 12
Brunejo CPRU 6
Butano SQCA 6
Gabono ANTT 0
Gambio GAMSFP 1
Gvatemalo COGUANOR 0
Gvineo IGNM 0
Honkongo ITCHKSAR 232
Kartvelio GEOSTM 1
Kirgizio KYRGYZST 0
Latvio LVS 3
Lesoto LSQAS 0
Liberio LDS 0
Madagaskaro BNM 0
Makao CPTTM 0
Malavio MBS 2
Maŭritanio DNPQ 2
Moldavio INSM 41
Montenegro ISME 17
Mozambiko INNOQ 0
Nepalo NBSM 0
Palestino PSI 5
Papuo-Nov-Gvineo NISIT 1
Paragvajo INTN 0
Respubliko Kongo ACONOR 0
Ruando RBS 3
Salvadoro CONACYT 15
Sejŝeloj SBS 0
Siera-Leono SLSB 0
Surinamo SSB 0
Svazilando SWASA 11
Taĝikio TJKSTN 11
Turkmenio MSST 0
Ugando UNBS 21

Abonaj membroj[redakti | redakti fonton]

Lando Normigada organizo Partopreno en (sub-)komitatoj
Antigvo-Barbudo ABBS 0
Burundo BBN 0
Centr-Afrika Respubliko SNQCA 0
Dominiko DBOS 0
Eritreo ESI 0
Gujano GNBS 0
Honduro DGCI 0
Kamboĝo ISC 0
Laoso DISM 0
Sankta Vincento kaj la Grenadinoj SVGBS 0

Membreco en teknikaj (sub-)komitatoj de ISO[redakti | redakti fonton]

Ĉiuj plenaj membroj kaj korespondaj membroj rajtas membriĝi en ĉiuj ISO-komitatoj. Ekzistas ĉefe kvar tipoj de membreco:

  • Partoprenantaj membroj
  • Observantaj membroj
  • Ĝemelaj membroj
  • Ligilaj membroj

Partoprenantaj membroj[redakti | redakti fonton]

Partoprenantaj membroj (P-member): tiuj, kiuj intencas aktive partopreni normigan laboron de teknika (sub-)komitato. Ili nepre devas voĉdoni en ĉiuj voĉdonadadoj de la (sub-)komitato. Krome, ili devas nomumi fakspertulojn por kontribui al la laboro. Ili kunlaboras por elverki internaciajn normojn.

Observantaj membroj[redakti | redakti fonton]

Observantaj membroj (O-member): tiuj, kiuj volas sekvi la verkadon de internacia normo kaj eventuale kontribui al la laboro. Ĉiuj plenaj kaj korespondaj membroj rajtas iĝi observantaj membroj en teknika (sub-)komitato.

Ĝemelaj membroj[redakti | redakti fonton]

Ĝemelaj membroj (Twinning): Evolulandoj, kiuj petas helpon de plena membro en industrilando.

Ligilaj membroj[redakti | redakti fonton]

Ligilaj membroj (Liaison member): internaciaj, geografie gravaj aŭ grandaj regionaj organizaĵoj, kiuj intencas partopreni la normigan laboron aŭ esti informataj pri ĝi.

Produktoj de ISO[redakti | redakti fonton]

Ekzistas kvin ĉefaj produktoj de ISO:

  • Internacia normo
  • Teknika specifikaĵo
  • Teknika raporto
  • Publika specifikaĵo
  • Internacia laborrenkontiĝa akordo

Internacia normo[redakti | redakti fonton]

Internacia normo (International Standard, IS): Tio estas la plej kutime kaj la plej bone konata tipo de ISO-dokumento. Ekzemplo estus ISO 9001.

Teknika specifikaĵo[redakti | redakti fonton]

Teknika specifikaĵo (Technical Specification, TS):

Teknika raporto[redakti | redakti fonton]

Teknika raporto (Technical Report, TR):

Publika specifikaĵo[redakti | redakti fonton]

Publika specifikaĵo (Publicly Available Specification, PAS):

Internacia laborrenkontiĝa akordo[redakti | redakti fonton]

Internacia laborrenkontiĝa akordo (International Workshop Agreement, IWA):

Kreado de normo[redakti | redakti fonton]

Normoj kreiĝas pere de longa procezo. Jenas la diversaj fazoj:

Fazo Nomo (Esperante kaj angle) Mallongigo
00 Prafazo Praprojekto Preliminary Work Item PWI
10 Propono Nova laborpropono New Proposal (for a work item) NP
20 Preparado Labora malneto Working Draft WD
30 Komitata fazo Komitata malneto Committee Draft CD
40 Kontrolado Malneto de normo Draft International Standard DIS
50 Konsento Finfina malneto de normo Final Draft International Standard FDIS
60 Publikigado Internacia normo International Standard IS
90 Rekontrolo Review
95 Nuligo Withdrawal

Prafazo[redakti | redakti fonton]

Propono[redakti | redakti fonton]

La ok sekvantaj kategorioj rajtas proponi novan laborproponon:

  • Plena membro (lando)
  • La sekretario de la komitato, en kiu la normo devus publikiĝi
  • Alia komitato
  • Alia subkomitato
  • Organizaĵo en rilato
  • La komisio pri teknika administrado (TMB)
  • Unu el la konsilaj grupoj
  • La Ĝenerala Sekretario

Preparado[redakti | redakti fonton]

Post akcepto de laborpropono, la teknika (sub/)komitato staras laborgrupon por prepari laboran malneton kaj difinas limdatojn. Kuniĝas spertuloj pri la temo. Plenaj membroj, kiuj promesis aktive partopreni konfirmas sia(j)n teknika(j)n spertulo(j)n kaj pliaj plenaj membroj rajtas proponi spertulo(j)n. Cetere organizaĵoj kun A- aŭ D-rilato (ekzemple UEA) same rajtas nomumi spertulo(j)n dum tiu fazo. Laŭeble oni preparas kaj anglan kaj francan version samtempe, foje oni inkluzivas la rusan lingvon.

Komitata fazo[redakti | redakti fonton]

Tiu fazo ebligas komentojn de la plenaj membroj kaj observantaj membroj de la (sub/)komitato.

Kontrolado[redakti | redakti fonton]

Konsento[redakti | redakti fonton]

Publikigado[redakti | redakti fonton]

La Centra Oficejo kontrollegas kaj eventuale korektas erarojn. Ĝi presas kaj disdonas la Internacian Normon. Tiu fazo daŭras du monatoj.

Rekontrolo[redakti | redakti fonton]

Nuligo[redakti | redakti fonton]

Lingvoj dum laborrenkontiĝoj[redakti | redakti fonton]

La tri oficialaj lingvoj por renkontiĝoj estas la angla, la franca kaj la rusa. Tamen, la landa ISO-membro de Rusio devas disponigi kaj interpreton kaj tradukon al aŭ el la rusa. Eblas pliaj lingvoj. La prezidanto de la (sub/)komitato kaj la sekrateriejo devas zorgi pri la uzo de lingvoj.

Esperanto en normoj[redakti | redakti fonton]

Esperanto aperas en jenaj normoj

  • ISO 639-1:2002 (duliteraj lingvokodoj)
  • ISO 639-2:1998 (triliteraj lingvokodoj)
  • ISO 639-3:2007 (triliteraj lingvokodoj)

Iuj normaj serioj[redakti | redakti fonton]

Kelkaj el la normoj ofte uzataj kiel parto de kvalito-rega sistemo estas ISO 9000, ISO 9001, kaj ISO 9002. La normoj pri medio estas en la serio ISO 14000.

Normigaj instancoj pri diversaj fakoj en diversaj landoj[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]