Kubo (lando)

El Vikipedio

(Alidirektita el Kubo)

Ĉi tiu artikolo estas ankoraŭ nefinita. En la nuna formo ĝi ne donas plenan komprenon de la pritraktata objekto, ĉar mankas nepre bezonataj informoj. Revizitu la artikolon poste aŭ ĝin kompletigu (se viaj scioj tion ebligas).

Ĉi tiu artikolo temas pri la lando Kubo. Por aliaj signifoj de la vorto, vidu Kubo (apartigilo).

Flago kaj blazono de Kubo, rimarku en la blazono uzon de Friga ĉapo kiel simbolo de liberiĝo (same en tiuj de Kolombio kaj Argentino).

Kubo (hispanlingve Cuba) estas lando (insularo, arkipelago) en Kariba Maro, la plej granda el Antiloj.

[redaktu] Ĝeneralaj informoj

Landkodo: CU. En februaro 2007 Kubo publikigis la t.n. beta-version de la propra serĉilo nome 2x3. Konsulteblas 150.000 oficialaj paĝoj de la ŝtata gazetaro kaj la alparoladoj de Fidel Castro. Estas planita la anstataŭigo de Vindozo per Linukso kaj submara ligo inter Venezuelo kaj Kubo per vitro-fibra kablo.
E-nomo: Kuba Respubliko.
Nacia nomo: República de Cuba.
Areo: 110.922 kv.km.
Politika sistemo: socialisma respubliko.
Ŝtatestro: prezidanto Fidel Castro (ĝis la 24-a de februaro 2008).
Adm. divido: 14 provincoj kaj 1 speciala municipo.
Ĉefurbo: Havano (2.250 mil).
Urboj: Santiago (356 mil), Camagüey (256 mil).
Loĝantaro: 11.394.043 (2007).
Rasa konsisto: blankuloj - 66%, nigruloj - 12%, mestizoj - 22%.
Ŝtatlingvo: hispana lingvo.
Kredantoj: katolikoj,afrikdevenaj kredoj, div. kristanaj konfesioj, judismo.
Eksporto: sukero, frukto, fiŝo, kafo, tabako, nikelo, rumo.
Organizoj: uno sutter diller (1945)
Heredaĵo: malnova Havano kaj ĝiaj fortikaĵoj, urbo Trinidad.
Valuto: Kuba peso (CUP)kaj kuba konvertebla peso(CUC); ambaŭ monunuoj estas uzataj por landanoj kaj esterlandanoj, ĝi egalvaloras 1,10 usonan dolaron.
Devizo: "Esti kleraj por esti liberaj."(Hispane: "Ser cultos para ser libres." José Martí)

Kubo estas dividita je 14 provincoj kaj 169 komunumoj. Isla de Juventud estas "speciale administrata komunumo".

[redaktu] Provincoj

1: Isla de la Juventud - 2: Pinar del Río - 3: La Habana - 4: Ciudad de La Habana - 5: Matanzas - 6: Cienfuegos - 7: Villa Clara - 8: Sancti Spíritus - 9: Ciego de Avila - 10: Camagüey - 11: Las Tunas - 12: Granma - 13: Holguín - 14: Santiago de Cuba - 15: Guantánamo

[redaktu] Ekonomio

[redaktu] agrikulturo

Formoj de leĝa kaj mastrumstrukturoj:
- Ŝtataj bienoj
- UBPC (Unuiĝoj bazaj de kunlaboreca produktado)
- CCS (Kooperativoj de sevoj kaj kredito)
- CPA (kooperativoj de agrikultura produktado)
- Privataj etbienuloj.

[redaktu] Historio

[redaktu] Malkovro kaj kolonia epoko

Hispanoj eniris la insulon en 1511, kaj rapide eldetruis la tutan indianan loĝantaron (vidu priskribon en la libro de Bartolomeo de la Casas) pluigenda

[redaktu] Sendependiga ribelo kaj usona interveno

José Martí

[redaktu] Kastrisma revolucio

En 1953 okazis la atako al la kazerno Moncada [monKAda] farita de Fidel Castro kaj aliaj 165 revoluciouloj.La atako malsukcesis kaj Fidel estis arestita.
En 1955 la tiama prezidanto Fulgencio Batista liberigis la politikajn prizonulojn. Castro elmigris al Meksikio.
En 1956 Castro, Che Guevara kaj aliaj 81 revoluciuloj enŝipiĝis al Kubo en ŝipo Granma (laŭ kiu poste nomiĝis oficiala gazeto) kun intenco forigi Batista-n el la povo kaj krei alternativan regadon. De tiam komencis la gerila milito en la sudaj montaroj de Kubo. El la sudorienta parto la revoluciuloj ricevis la apogon de granda parto de la loĝantaro kaj batalante avancis iom post iom ghis konkeri, fine de 1958, la tutan landon.
En 1959 Batista forfuĝis el la lando dum la revoluciuloj (barbuloj) eniras en la ĉefurbo unue kaj poste en Santiago. Fidel fariĝas ĉefministro.
En 1961, precize la 12a de aprilo, 1.200 kubanoj ekzilitaj en Usono elŝipiĝis en la Bahía de Cochinos [baIa de koĈInos] (Porkogolfo) kun intenco forigi el la povo la revolucian reĝimon. La invado malsukcesis, ĉar la kuba defendo estis efika kaj subtenata de grandaj partoj de la popolo, kaj krome ĉar la invadintoj, krom atingi antaŭan trejnadan kaj armilan helpon en Usono, ne sukcesis atingi de la usona prezidanto John F. Kennedy la invadon de la usona armeo.
En tiu sama jaro 1961, post kiam Usono realigis malamikan politikon kontraŭ Kubo, la kuba registaro akceptis la helpon de Sovetunio kaj de la socialismaj landoj kaj en la sekvo proklamas socialismon per ŝtatigo de entreprenoj, eduksistemo kaj amaskomunikiloj. Krome oni proklamas ateismon.
En 1962 okazis la krizo de misiloj kiam Usono denuncis, ke Sovetunio muntas misilojn en Kubo kontraŭ Usono. Usonaj militŝipoj ĉirkaŭis la insulon, malhelpis alvenon de kroma milita materialo kaj malfaciligis la ekonomian disvolviĝon. La 28an de oktobro, intensa intertraktado rekte inter Kennedy kaj la soveta Ĝenerala Sekretario Ĥruŝĉov trovis la kompromison: Sovetunio anoncis, ke ĝi malmuntos tiun planon kaj Usono ke ĝi malmuntos siajn raketojn starigitajn en Turkio kontraŭ Sovetunio.
En 1965 Usono kaj Kubo subskribis dokumenton permesante kubanojn elmigri al Usono. Dum ĉirkaŭ 8 jaroj pli da 125,000 kubanoj elmigris.
En 1980 okazis nova elmigrado de ĉirkaŭ 125,000 kubanoj.
En 1991 Sovetunio disfalis kaj Kubo perdis sian plej utilan aliancanon, kaj kun la falo de la socialisma sistemo en la ĉefaj socialismaj landoj, Kubo perdis preskaŭ ĉiajn ekonomiajn rilatojn. La ekonomio de Kubo, malhelpata de Usono, suferis ties bojkoton kaj gravajn malfacilaĵojn, kiujn en tiu por Kubo malfacila momento Usono ankoraŭ signife akrigis.
En 1994 okazis nova krizo de elmigrintoj en fuŝŝipetoj.
En 1998 la papo Johano Paŭlo la 2-a vizitis Kubon kiel simbolo de malfermo de la reĝimo al la religia aktivado kaj tiele kaj tiam ekpliboniĝis la ĝistiama situacio de la katolika eklezio en Kubo.
En 2006 pro kirurgia operacio Castro retiriĝis el la politiko portempe kaj la vicprezidanto, lia frato Raúl, ricevis la povon. La 19an de februaro de 2008 Castro mem anoncis, ke la retiro estos definitiva. Dum tiuj jaroj Kubo ricevis apogon kaj kunlaboron de pli malpli amikecaj reĝimoj de Hugo Chávez en Venezuelo, Evo Morales en Bolivio kaj iomete el Ekvadoro aŭ Argentino.

[redaktu] Invado el Usono en la Porkogolfo

[redaktu] Teroristaj atencoj de ekzilkubanoj kaj la CIA

[redaktu] Artikoloj pri la kontraŭkuba terorismo de usonaj ekzilkubanoj

Bibliografieto de artikoloj pri kontraŭkuba terorismo el Usono

- Aŭskultado en la Kongreso de Usono. Posada Carriles : konfesa teroristo kaj kompliceco de la registaro, de Jean-Guy ALLARD

- Komplica teroristo ĝuas senpunecon en Salvadoro, de Jean-Guy ALLARD

- La brutala respondo, de Fidel CASTRO RUZ

- Alvoko : Luis Posada Carriles devas esti juĝata pro siaj krimoj, de La Jiribilla

- Veraj batalantoj kontraŭ terorismo, de Jitendra SHARMA

- La Kvin Kubanoj : kandidatoj por la Nobel-premio, de James PETRAS

- Kvin kubanoj en malliberejo : viktimoj de la obsedo de Bush, de Saul LANDAU

- La kazo de la KVIN : Pruvo de la terorismo de Usono kontraŭ Kubo, de Ricardo ALARCÓN

- Trista paĝo en la historio de usona juro, de Wayne SMITH

- La nepardonebla revolucio, de William BLUM

- Agreso kaj propagando kontraŭ Kubo, de Michael PARENTI

- Enkonduko al : Vaŝingtono kontraŭ Kubo, de Salim LAMRANI

- La Kuba-Usona Nacia Fondaĵo (KUNF) kaj la internacia terorismo, de Salim LAMRANI

- Miamo, nesto de teroristoj, de Ignacio RAMONET

- Kubo kaj Usono - preskaŭ duona jarcento da teroro, de Noam CHOMSKY

- Historio kiun kaŝas la amaskomunikiloj - la Kvin Kubanoj, de Gianni MINÁ

- Miamo tediĝas de la kuba ekstremdekstro, de Maurice LEMOINE

[redaktu] La teroristo Luis Posada Carriles kaj Usono

[redaktu] La Kuba Kvinopo aŭ La Kvin Kubanoj

Vd la artikolon de la usona profesoro James Petras: La Kvin Kubanoj: kandidatoj por la Nobel-premio.

[redaktu] Ekonomia krizo post 1990 kaj ties supero

Ĝis 1990 Agrikulturo de Kubo estis fokusita sur unukultivado de sukero por eksportado al Komunismaj landoj, sed 60% de la necesa manĝo estis importita. La agrikulturo estis intensa agrikulturo dependanta de agrotoksaĵoj, ĥamiaj grundnotrado, ktp, ĉiuj importitaj el Sovetio. Kaj ĝenerale la tuta ekonomio estis dependanta de Sovetio. Post 1990 disfalas la komunista regimo de Sovetio, cetere la ekonomia blokado trudata de Usono pli severigis. Tial severa krizo batis Kubon. kaj la nutrado devis esti porcionita, kaj ege malkreskis.

Reformoj
- En mastrumado de grundo:
- En pkultivadmetodoj
- Rezultoj

Kubo kiel monda centro de esploro pri ekologia agrikulturo kaj bioteĥnologio

pluigenda

[redaktu] Ekstera politiko

Kubo apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

Ĝi estas membro de la grupo de Nealiancitaj Ŝtatoj, kies prezidon ĝi en 2007/2008 plenumas. Kiel reprezentanto de tiu ŝtatogrupo, la kuba ministro pri eksteraj aferoj prezentis, dum la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj la 26-an de septembro 2007 la vidpunkton de tiu ŝtataro pri la mondaj problemoj: [1].

[redaktu] Socio

[redaktu] Religio

La hegemonio eklezio en Kubo estas la katolika kun 8 episkopatoj, 523 parokoj, du pastrolernejoj, 1,500 mizihejmoj, 92 monaĥ(in)ejoj kaj 1,200 pastroj. Rilate la aliaj eklezioj estas 54 evangeliaj preĝejoj, du ortodoksaj, 5 sinagogoj, unu islama ligo, ĉirkaŭ 1,400 spiritismaj ejoj aŭ vuduejoj, kio vere estas la plej disvastigata kredo se konsideri la influon kaj eniron en multaj aspektoj de la vivo inkluzive tiu de la katolika kaj aliaj eklezioj.

[redaktu] Sansituacio, kaj iniciatoj

Kubo estas internacie agnoskita pro ties escepte bonaj (rilate la kompareblaj landoj kaj la mona riĉeco de la lando) prisanaj statistikoj. La prisana zorgado kaj stato de la la kubaj loĝantoj estas kompareblaj al tiuj en riĉaj landoj kaj draste pli altaj ol en aliaj kompareblaj tropikamerikaj landoj.

pluigenda

La interamerika lernejo pri medicino de Havano: kreita en 1998, ĝia celo estas liveri senpagan kuracistan kapabligon al nepagipovaj studentoj el ĉiuj landoj de Latinameriko (kaj eĉ el kelkaj malriĉaj tavoloj en Usono). Nun estas 9.600 studentoj en ĝi, el 19 amerikaj landoj (inkluzive 65 el Usono) kaj 4 afrikaj.

[redaktu] Homaj rajtoj

Kubo daŭre persekutas disidentojn, kaj la mortpuno estas ankoraŭ laŭleĝa en Kubo, kvankam en la lastaj jaroj (kun escepto de tri ŝipforkondukintoj en 2003) ne plu aplikata. Ne ekzistas sendependa advokataro.

La 16an julio 1997 kvar aŭtoroj de la dokumento La patria es de todos (la patrio apartenas al ĉiuj) estis arestitaj kaj multaj el ili kondamnitaj al multjaraj malliberejaj punoj. Osvaldo Payá kaj aliaj pacemaj batalantoj por civitanaj rajtoj subtenas la t.n. projekton „Varela“ proyecto Varela kolektinte 25.000 subskribojn por ŝanĝo de konstitucio, ĉar la ekzistinta konstitucio permesis ŝanĝon de konstitucio kun 10.000 subskriboj.

Dum junio 2003 - 98% de elektantoj voĉdonis por ŝanĝo de la konstitucio, en kiu socialismo kiel ŝtatformo estis fiksita en la nuna konstitucio. Tamen, tiun voĉdonon la opozicio kvalifikis "tute maldemokratia", kun la argumento, ke tiu plebiscito estis "devigita" per la kubana registaro kaj ke ĝi konsidereblas kiel reago al la projekto „Varela“. La balotrezultato de 98% eksplikiĝas, lau ili, per "nerekta balotdevigo"; ke en kazo de ne-partopreno en la elektoj, kubanoj devas atendi malavantaĝojn kaj eĉ sankciojn. http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_2048000/2048313.stm Eksterlandaj elekto-observantoj ne estas allasitaj. Tamen tiu ekspliko ne klarigas la grandegan kvanton da voĉoj por la propono, dum ja facilis meti nean au nevalidan vochdonilon en la urnon.

La supre menciita opozicio, kune kun la registaroj ĉefe de Usono kaj de la Eŭropa Unio, kritikas la staton de la homaj rajtoj en Kubo.

Plej ofte citita punkto estas la fakto ke ekzistas nur unu politika partio, la komunista, kiu monopoligas la informojn. Oni ĝenerale subkomprenigas, ke tiu partio estas la sola en voĉdonadoj, kaj ke do la rezultoj de balotoj estas "farso".

Tiu kritiko forgesas tamen mencii, ke en Kubo neniu partio kandidatas, ankau ne la sola komunista. La baza voĉdonado - el kiuj sekvas ĉiuj postaj kaj superaj - estas la kandidatigoj, kiuj okazas en la kvartaloj, en kiu ĉiuj civitanoj, kiuj deziras tion, ĉe la unua balotkunveno proponas kaj estigas per voĉdonado siajn kandidatojn (estas devige minimume du proponataj kaj unu el ili per baloto elektata). Sekvanta baloto, semajnojn poste, elektas el tiuj kandidatoj la urbajn kaj regionajn delegitojn, ktp.

Kompare kun landoj kutime nomataj demokratiaj, oni povas diri, unuflanke, ke en Kubo ja ne ekzistas ĝenerala gazetara libereco en tiu senco ke ĉia politika tendenco povas sin libere esprimi en amaskomunikiloj kaj fari propagandon por la elektoj; sed ke aliflanke la popolo en Kubo elektas siajn kandidatojn mem, dum en Usono aŭ Eŭropo ekz-e, la kandidatoj estas ĝenerale estigataj de politikaj partioj, kaj ke la "normala" homo, kiu ne estas membro de politika partio, havas nenian influon sur la estigo de la kandidatoj. Do, la kubanoj elektas homojn kiujn ili mem kandidatigis, dum en la supre menciitaj landoj la civitanoj elektas homojn, kiujn ili ne kandidatigis.

Ankaŭ menciindas ke kelkaj el la ekonomiaj kaj socialaj homaj rajtoj estas sekvataj pli ol en multaj aliaj samregionaj landoj. Ekzemple, la edukado kaj la sansistemo por la ĝenerala publiko estas pli bonaj en Kubo ol en ĉiuj aliaj latinamerikaj landoj. La grandegaj subvencioj por la sansistemo kaj aliaj prestoj en Kubo estas kompensataj en la ŝtata budĝeto inter alie per la salajropolitiko. La averaĝa monata salajro estas 250 kubaj pesoj (ĉirkaŭ €10), kio kovras vere nur tre bazajn elspezojn por la ŝtate subvenciataj produktoj. La edukado- kaj sansistemoj apartenas al la t.n. atingaĵoj de la revolucio, kiujn la interna disidentaro taksas kritike (en la hispana) [[2]]

[redaktu] Komunikiloj

Kiel konsekvenco de antaŭa stato, antau 1959 kiam la kubaj amaskomunikiloj apartenis al grandaj inform-monopoloj je la servo de kapitalo, unu el la ĉefaj decidoj de la nova revolucia registaro estis ŝtatigi la amaskomunikilojn tial ke de tiam ili apartenas al la ŝtato laŭ la konstitucio de 1976, ĉap.VI, art. 52. kaj konfirmita en 1992. Konsekvence la komunista partio de Kubo posedas monopolon pri informado. La centra organo de la komunisma partio estas la ĉiutaga gazeto Granma.Ekzistas pluraj naciaj gazetoj de la laboristoj, junularo kaj provincaj. Ankau la nacia televido kun kvar tutlandaj kanaloj el kiuj du estas edukaj ofertas plurajn edukajn kaj didaktikajn programojn. Eksterlande oni konsideras kiel kontraŭpezan la hispanlingvan stacion Radio Martí el Usono, ret-ĵurnaloj kiel Cubanet [3], kiuj ricevas jare kelkajn milionojn da dolaroj el la usona kongreso kiel parto de la politika konflikto kiu markas la ambaŭlandajn rilatojn (pri tiuj rilatoj vd Howard Zinn: La radikoj de la kuba politiko de Usono). Kutime pluraj gazetoj kaj agentejoj el eksterlando [[4]], raportas preskaŭ senescepte kritike kaj pri apartaj temoj je politika intereso pri Kubo kaj ties registaro. Agentejoj kiel CNN kaj BBC havas raportejojn konstantan en Havano. La posedo de satelitaj antenoj estas strikte malpermesitaj. Aliron al Interreto funkcias en Kubo ĝis nun nur pere de satelito, ĉar Kubo ne ricevas aliron al la vitrofibraj kabloj kiuj ĉirkaŭas ĝin, pro la bojkota malpermeso de Usono. Ĉiuj institucioj, interalie sciencaj, kuracistaj kaj edukaj, kaj ankaŭ la komputilejoj de ĉiuj urbaj distriktoj ('municipio') havas aliron al la kuba intrareto. En februaro 2007 Kubo publikigis la t.n. beta-version de la propra serĉilo nome "2x3". Konsulteblas 150.000 oficialaj paĝoj, sciencaj, kulturaj, politikaj, ekz-e de la ŝtata gazetaro (kaj interalie la paroladoj de Fidel Castro). Estas planita la anstataŭigo de Vindozo per Linukso kaj submara ligo inter Venezuelo kaj Kubo per vitro-fibra kablo.

[redaktu] Kuba Informa Agentejo (ACN) (ankaŭ en Esperanto)

La Kuba Informa Agentejo (nacia nomo:Agencia Cubana de Noticias), fondita la 21-an de majo 1974 en Havana, prezentas modestan elekton de informojn ankaŭ en Esperanto. Temoj estas ĉefe registaraj anoncoj, oficialaj vizitoj de ŝtatestroj kaj gravaj sciencaj kaj kulturaj aranĝoj. La indikilo al interesaj lokoj montras turismajn vidindaĵojn.

Redaktoroj: Maritza Gutierrez, Yanelys Concepción, Aurora Fibla, Alejandro González