Winston Churchill

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Jump to navigation Jump to search
La Tre Honorinda
 Sir Winston Leonard Spencer Churchill Alfred Nobel mirrored.png
  OM KRS RAA
Nobel-premiito Alfred Nobel mirrored.png
Winston Churchill
Winston Churchill

En funkcio:
26-a de oktobro 1951 – 7-a de aprilo 1955
Reganto Georgo la 6-a
Elizabeto la 2-a
Deputito Anthony Eden
Antaŭulo Clement Attlee
Sekvanto Anthony Eden
En funkcio:
10-a de majo 1940 – 27-a de julio 1945
Clement Attlee
Reganto Georgo la 6-a
Antaŭulo Neville Chamberlain
Sekvanto Clement Attlee

En funkcio:
6-a de novembro 1924 – 4-a de junio 1929
Antaŭulo Philip Snowden
Sekvanto Philip Snowden

En funkcio:
19-a de februaro 1910 – 24-a de oktobro 1911
Antaŭulo Herbert Gladstone
Sekvanto Reginald McKenna

Naskiĝo 30-an de novembro 1874 (1874-11-30)
en Anglio Blenheim, Oxfordshire, Anglio
Morto 24-an de januaro 1965 (1965-01-24) (90-jara)
en Anglio Hyde Park, Londono, Anglio
Nacieco anglo
Politika partio Konservativa
(1900–1904, 1924–1964)
Liberala
(1904–1924)
Edz(in)o Clementine Churchill, Baroness Spencer-Churchill
Infanoj Diana Churchill, Randolph Churchill, Sarah Tuchet-Jesson, Marigold Churchill, Mary Soames
Sidejo Chartwell
Profesio Membro de Parlamento/soldato/verkisto
Religio Anglikana
Subskribo
Winston Churchill, subskribo
v  d  r
Information icon.svg

Sir Winston Leonard Spencer CHURCHILL [ĉErĉil] (naskiĝis la 30-an de novembro 1874, mortis la 24-an de januaro 1965) estis brita politikisto, armeoficiro kaj verkisto, ĉefministro de Britio de 1940 ĝis 1945 (dum la Dua mondmilito), kaj de 1951 ĝis 1955. En 1940 la lando de Churchill staris sola kontraŭ Hitlero (antaŭ la eniro de Usono kaj tiu de Sovetunio en la militon). Kune kun Stalino kaj Franklin D. Roosevelt, Churchill konstruis la politikan ordon de la postmilita mondo. Kiel ĉefministro, Churchill kondukis Brition al venko en la Dua mondmilito. Churchill estis reprezentanto en kvin regotempoj dum sia kariero kiel Membro de la Parlamento (MP). Ideologie li estis apoganto de la ekonomia liberalismo kaj de la Brita imperiismo, kaj komencis kaj finis sian parliamentan karieron kiel membro de la Konservisma Partio, kiun li estris el 1940 al 1955, sed dum dudek jaroj el 1904 li estis elstara membro de la Liberala Partio.

Naskiĝinta en Oxfordshire al aristokrata familio de la Duklando de Marlborough, Churchill estis filo de Lord Randolph Churchill kaj Jennie Jerome. Aliĝinta al la Brita Armeo, li vidis militagadon en Brita Hindio, la Sudan-angla Milito (ekzemple en la batalo de Omdurman proksime de Kartumo) kaj en Bura milito en nuna Sudafriko, akirante famon kiel milit-ĵurnalisto kaj verkante librojn pri siaj kampanjoj. Elektita MP en 1900, dekomence kiel konservativulo, li ŝanĝis al la Liberaloj en 1904. En la liberala registaro de H. H. Asquith, Churchill servis kiel Ministro de Komerco, Ministro de Enlando, kaj Unua Lordo de Almiraltaro, dum kiu li entreprenis reformon de prizonoj kaj de sociala sekureco de laboristoj. En la Unua mondmilito li partoprenis plani la katastrofan militiron de Kalipolis; kiam ĝi montriĝis katastrofa, li rezignis el la registaro kaj servis en la regimento de Reĝaj Skotaj Fuzilistoj en la Okcidenta Fronto. En 1917 li revenis al la registaro kun David Lloyd George kiel Ministro de Municioj, kaj estis poste Ministro pri Milito, pri Aerarmeo, kaj pri Kolonioj. Post du jaroj ekster la Parlamento, li servis kiel Ministro de Financoj en la konservativa registaro de Stanley Baldwin kaj revenigis la Britan pundon en 1925 al la ora normigo kun sia antaŭmilita kurzo, kio estis konsiderata kreo de deflacia premo en la brita ekonomio.

Elpostenigita dum la 1930-aj jaroj, Churchill ekestris la alvokon por Brita rearmigado por kontraŭstari la kreskantan minacon el la Nazia Germanio. Je la eksplodo de la Dua Mondmilito, li estis renomumita Unua Lordo de la Almiraltaro. Post la rezigno de la ĉefministro Neville Chamberlain en 1940, Churchill anstataŭis lin. Churchill kontrolis la Britian eniron en la Aliancanaj militklopodoj, kio rezultis en venko en 1945. Lia militepoka estreco estis ĝenerale laŭdita, kvankam kelkaj el liaj decidoj montriĝis polemikaj. Post la malvenko de la Konservativuloj en la ĝenerala balotado de 1945, li iĝis Opoziciestro. Jam komence de la Malvarma Milito kun la Sovetunio, li publike avertis pri "fera kurteno" de Soveta influo en Eŭropo kaj propagandis la eŭropan unuecon. Li estis elektita ĉefministro en la ĝenerala balotado de 1951. Lia dua regotempo estis okupita de eksterlandaj aferoj, kiel la Malaja Ribelo, la insurekcio Maŭ Maŭ, la Korea Milito kaj la britapogita irana puĉo de 1953. Enlande lia registaro emfazis al dom-konstruado kaj al disvolvigo de atoma bombo. Pro malboniĝinta sano, Churchill rezignis kiel ĉefministro en 1955, kvankam li restis kiel MP ĝis la ĝenerala balotado de 1964. Je sia morto en 1965, li ricevis ŝtatajn funebrojn.

Amplekse konsiderata unu el la plej gravaj figuroj de la 20a jarcento, Churchill restas populara en Britio kaj en la tuta okcidenta mondo, kie li estas vidita kiel venka militepoka estro kiu ludis gravan rolon en la defendo de la liberala demokratio el la disvastigo de faŝismo. Laŭdita ankaŭ kiel sociala reformisto kaj verkisto, inter siaj multaj prenioj estis la Nobel-premio pri literaturo. Aliflanke, liaj imperiismaj ideoj — kun lia aprobo de la malrespekto kontraŭ la homaj rajtoj en la subpremo de kontraŭimperiismaj movadoj kiuj celis sendependeco el la Brita Imperio — generis konsiderindan polemikaron.[1][2][3][4]

Politika ekkariero[redakti | redakti fonton]

Komencaj jaroj en la Parlamento: 1900–1905[redakti | redakti fonton]

Propaganda afiŝo de Churchill por la ĝenerala balotado de 1900 en Oldham, kiam li estis elektita por la unua fojo.

Alveninta en Southampton en Julio 1900,[5] Churchill luprenis loĝejon en la Londona Mayfair, kaj uzis ĝin kiel sia bazo por la venontaj ses jaroj,[6] dunginte personan sekretarion.[7] Li prezentis sin denove kiel konservativa kandidato por Oldham por la ĝenerala balotado de 1900, kaj atingis mallarĝan venkon.[8] Estante 25-jaraĝa, li estis jam MP (parlamentano).[9] MP tiam ne ricevis salajron kaj, por ŝpari monon, Churchill entreprenis prelegan turneon pri siaj sudafrikaj spertoj; post turnei Brition fine de Oktobro kaj Novembre li pluis en Usono, kie lia unua prelego estis prezentita de la verkisto Mark Twain.[10] En Usono, li renkontiĝis kun la Prezidento William McKinley kaj la Vicprezidento Theodore Roosevelt;[11] tiu lasta invitis Churchill vespermanĝi, sed li ne ŝatis lin.[12] Churchill poste trairis al Kanado por plue prelegi,[13] kaj en printempo 1901 li prelegis en Parizo, Madrido, kaj Ĝibraltaro.[7] En Oktobro 1900, li publikigis Ian Hamilton's March, libro pri siaj sudafrikaj spertoj.[9]

En Februaro 1901, Churchill ekhavis sian sidlokon en la Ĉambro de komunuloj, kie lia inaŭgura diskurso atingis ampleksan gazetaran atenton.[14] Li asociiĝis kun grupo de konservativuloj konata kiel Hugh-liganoj,[15] kvankam li estis kritika kontraŭ la konservativa registaro pri variaj aferoj. Li kondamnis la Britan ekzekuton de Bura militkomandanto,[16] kaj kritikis la nivelojn de publika elspezo;[17] responde, Ĉefministro Arthur Balfour petis lin aliĝi al parlamenta komisia kommitato pri la afero.[18] Li opoziciis kontraŭ pliigon de armea financado, sugestante, ke aldona militelspezo iru al la ŝiparmeo.[19] Tio ĝenis la konservativan anaron, sed akiris subtenon el liberaluloj.[20] Li pli kaj pli amikiĝis kun veteranaj liberaluloj, kaj partikulare kun la Liberalaj Imperiistoj kiel H. H. Asquith.[20] Tiukadre, li poste verkis, li "drivis senĉese al la maldekstro" de la brita parlamenta politiko.[16] Li private konsideris "la laŭgradan kreadon pere de evolua procezo de Demokrata aŭ Progresema alo ene de la Konservativa Partio",[21] aŭ alternative de "Centra Partio" por unuigi la konservativulojn kun la liberaluloj.[22]

Pentraĵo de la juna Churchill fare de Edwin Arthur Ward.

En la Ĉambro de Komunuloj, Churchill pli kaj pli voĉdonis kun la liberala opozicio kontraŭ la registaro.[23] En Februaro 1903, li estis inter 18 konservativaj parlamentanoj kiuj voĉdonis kontraŭ la registara pliigo en milita elspezo.[24] Li apogis la liberalan voĉon de demisio kontraŭ la uzado de ĉinaj devigitaj laboristoj en Sudafriko, kaj favore al liberala projekto por restaŭri la leĝajn rajtojn al la sindikatoj.[23] Lia parlamenta diskurso de Aprilo 1904 defendanta la rajtojn de la sindikatoj estis priskribita de la pro-konservativa Daily Mail kiel "Radikalismo de la plej ruĝa tipo".[25] En Majo 1903, la parlamentano de la Liberala Uniisma Partio nome Joseph Chamberlain, tiam Ministro pri Kolonioj en konservativa registaro, alvokis por la enkonduko de tarifoj por varoj importitaj al la Brita Imperio el ekstere; Churchill iĝis estro de konservativa voĉdonantaro kontraŭ ekonomia protektismo.[26] Priskribante sin kiel "seriozas admiranto" de "la principoj de la Libera Komerco",[27] en Julio li estis fonda membro de la kontraŭ-protektisma Free Food League.[28] En Oktobro, la registaro de Balfour kunsidis kun Chamberlain kaj anoncis protektisman leĝaron.[29]

La malferma kritiko fare de Churchill kontraŭ la regado kaj la imperia protektismo de Balfour, kongrue kun letero de subteno kiun li sendis al liberala kandidato en Ludlow, kolerigis multajn konservativulojn.[30] Decembre 1903, la Oldham Conservative Association informis lin, ke ĝi ne subtenos lian kandidatecon en la venonta ĝenerala balotado.[31] En Marto 1904, Balfour kaj la konservativa parlamentanaro foriris el la Ĉambro de Komunuloj dum unu el liaj diskursoj; li priskribis ilian reagon kiel "tre malagrabla kaj gapiga montro".[32] En Majo li esprimis opozicion al la Leĝo Aliens de 1905 proponita de la registaro, kiu estis desegnita por bremsi la judan migradon en Brition.[33] Li asertis, ke tiu leĝoprojekto estus "alvokante la insulan antaŭjuĝon kontraŭ eksterlandanoj, la rasan antaŭjuĝon kontraŭ judoj, kaj la laboristan antaŭjuĝon kontraŭ konkurenco" kaj esprimis sin favore de "la malnova tolerema kaj malavara praktiko de libera enirado kaj azilo al kiu tiu lando delonge aliĝis kaj el kio ĝi tiom multe akiris."[33] La 31an de Majo 1904, li trapasis la parlamentan limon abandonante la konservativulojn por sidiĝi kiel membro de la Liberala Partio en la Ĉambro de Komunuloj.[34]

Churchill en 1904.

Subsekretario por Kolonioj: 1905–1908[redakti | redakti fonton]

En Decembro, Balfour rezignis kiel ĉefministro kaj la reĝo Eduardo la 7-a invitis la liberalan estron Henry Campbell-Bannerman formi novan registaron.[35] Esperante atingi majoritaton en la Ĉambro de Komunuloj sufiĉa por labori, Campbell-Bannerman alvokis al ĝenerala balotado por Januaro 1906.[36] La Liberaluloj atingis 377 sidlokojn dum la Konservativuloj nur 157.[37] Ricevinte inviton el la Manĉesteraj Liberaluloj por stari en sia grupo,[38] Churchill kunkandidatis, kaj atingis sidlokon el Nordokcidenta Manĉestero kun majoritato de 1241.[39] En Januaro publikiĝis la verkon de Churchill kiel biografio de sia patro, verko kiun li estis verkante dum kelkaj jaroj.[40] Li ricevis antaŭpago de 8000 pundoj pro la libro, la plej alta iam pagita pro politika biografio en Britio ĝis tiam;[41] tiu publikigo estis ĝenerale bone ricevita.[42] Estis ankaŭ en tiu epoko kiam estis publikigita jam la unua biografio de Churchill mem, verkita de la liberalulo Alexander MacCallum Scott.[43]

En la nova registaro, Churchill iĝis Sub-Sekretario de Ŝtato por la Colonial Office (Ministerio pri Kolonioj), posteno kiun li estis postulinta.[44] Li laboris por la Secretary of State for the Colonies (Ministro pri Kolonioj), Victor Bruce, 9a Grafo de Elgin,[45] kaj nomunis Edward Marsh kiel lia sekretario; tiu restis sekretario de Churchill dum 25 jaroj.[46] En tiu ministra posteno, Churchill ricevis la taskon helpi skizi konstitucion por Transvalo. [47] En 1906, li helpis superrigardi la havigon de registaro por la Oranĝa Libera Ŝtato.[48] Dum tiu agado pri Sudafriko, li klopodis certigi egalecon inter Britoj kaj Buroj.[49] Li ankaŭ anoncis laŭgradan fazigon de la uzado de ĉinaj deviglaboristoj en Sudafriko; li kaj la registaro decidis, ke subita malpermeso okazigus tro multan maltrankvilon en la kolonio kaj tio povus eĉ damaĝi la ekonomion.[50] Li esprimis siajn ideojn pri la rilatoj inter eŭropdevenaj setlantoj kaj la indiĝena sudafrika loĝantaro; post la Zuluoj lanĉis la Bambatan Ribelon en Natalo, li plendis pro la "malplaĉa amasbuĉado de indiĝenoj" fare de eŭropanoj.[51]

En Aŭgusto 1906, Churchill feriis per jaĥto en Deauville, Francio, pasigante multon de sia tempo ludante poloon aŭ kartolude.[52] El tie li sekvis al Parizo kaj poste el Svisio — kie ŝajne li grimpis al Eggishorn — kaj poste al Berlino kaj Silezio, kie li estis gasto de la Kajsero Vilhelmo la 2-a.[53] Li iris poste al Venecio, kaj el tie li turneis Italion pere de aŭto kun sia amiko, Lionel Rothschild.[54] En Majo 1907, li feriis hejme de alia amiko, Maurice de Forest, en Biarritz.[55] Aŭtune, li enŝipiĝis por turneo de Eŭropo kaj Afriko.[55] Li veturis tra Francio kaj poste tra Italio, li veturis al Malto kaj poste al Kipro, antaŭ veturi tra la Sueza Kanalo al Adeno kaj Berbera.[56] Li navigis al Mombasa, kaj veturis fervoje tra la Kenja Kolonio — haltante por ĉasado en Zimba (nuna Zambio — antaŭ pluiri tra la Uganda Protektorato kaj poste navigi laŭ la rivero Nilo.[57] Li verkis pri siaj spertoj por la gazeto Strand Magazine kaj poste publikigis ilin en libro kiel My African Journey (Mia afrika veturado).[58]

Ministro pri Komerco: 1908–1910[redakti | redakti fonton]

Kiam Asquith sukcedis Campbell-Bannerman en 1908, Churchill estis promociita al la kabineto kiel Ministro pri Komerco.[59] Estante nur 33-jaraĝa, li estis la plej juna kabinetano ekde 1866.[60] La ĵus nomumitaj kabinetanoj estis laŭleĝe devigitaj klopodi re-elekton pere de post-balotado; en Aprilo, Churchill malvenkis en Norda Manĉestero antaŭ la konservativa kandidato pro 429 voĉdonoj.[61] La Liberaluloj tiam metis lin en 1908 en post-balotado en la Skota certa loko Dundee, kie li venkis facile.[62] En sia kabineta rolo, Churchill laboris kun la liberala politikisto David Lloyd George por estri la socialajn reformojn.[63] En unu diskurso Churchill asertis, ke kvankam la "avangardo" de la Brita popolo "ĝuas ĉiujn plezurojn de ĉiuj epokoj, niaj ariergardo luktas en kondiĉoj kiuj estas pli kruelaj ol barbareco".[64] Por trakti kun tio, li promociis tion kion li nomis "reton de ŝtataj interveno kaj regularo" similaj al tiuj de Germanio.[65] Liaj diskursoj pri tiuj aferoj estis publikigitaj en la volumoj Liberalism and the Social Problem kaj The People's Rights.[66]

Churchill geedziĝis en la preĝejo Sankta Margareta en Westminster.

Unu el la unuaj taskoj kiujn li frontis estis peri en industria disputo inter ŝip-laboristoj kaj ties dungantoj en la Rivero Tyne.[67] Li poste establis Tribunalon de Perdao por trakti kun estontaj industriaj disputoj,[68] establante reputacion kiel peranto.[69] Argumentante ke laboristoj devus ricevi malpliigon de siaj laborhoroj, Churchill promociis la Leĝoprojekton por Regulado de Karbominoj de 1908 (okhora projekto) — kiu laŭleĝe malpermesus ministojn labori pli ol okhora labortago — enkodukante sian duan agadon en la Ĉambro de Komunuloj.[70] En 1908, li enkondukis la Leĝoprojekton pri Komerco de 1909 en la parlamento, kiu establus komercsistemon kiu klopodus kontraŭi espluatantajn dungistojn, establus la principon de minimuma salajro, kaj la rajton de laboristoj havi manĝoripozon. La projekto estis aprobita per granda majoritato.[71] En Majo, li proponis la Leĝoprojekton por Laborŝanĝoj de 1909 kiu serĉus establi ĉirkaŭ 200 Laborŝanĝoj pere de kio la senlaboruloj povus esti helpitaj por trovi dungon.[72] Li ankaŭ helpis la ideon de sendunga sekureco, kiu estus parte financita de la ŝtato.[73]

To ensure funding for these social reforms, he and Lloyd George denounced Reginald McKennas' expansion of warship production.[74][75] Churchill openly ridiculed those who thought war with Germany was inevitableŜablono:Sfnm—according to biographer Roy Jenkins he was going through "a pro-German phase"[76]—and in autumn 1909 he visited Germany, spending time with the Kaiser and observing German Army manoeuvres.Ŝablono:Sfnm In his personal life, Churchill proposed marriage to Clementine Hozier;Ŝablono:Sfnm they were married in September at St Margaret's, Westminster.Ŝablono:Sfnm They honeymooned in Baveno, Venice, and Moravia,Ŝablono:Sfnm before settling into a London home at 33 Eccleston Square.Ŝablono:Sfnm The following July they had a daughter, Diana.Ŝablono:Sfnm

To pass its social reforms into law, Asquith's Liberal government presented them in the form of the People's Budget.[77] Conservative opponents of the reform set up the Budget Protest League; supporters of it established the Budget League, of which Churchill became president.[78] The budget passed in the House of Commons but was rejected by the Conservative peers who dominated the House of Lords; this threatened Churchill's social reforms.Ŝablono:Sfnm Churchill warned that such upper-class obstruction would anger working-class Britons and could lead to class war.[79] To deal with the deadlock, the government called a January 1910 general election, which resulted in a narrow Liberal victory; Churchill retained his seat at Dundee.Ŝablono:Sfnm After the election, he proposed the abolition of the House of Lords in a cabinet memorandum, suggesting that it be replaced either by a unicameral system or by a new, smaller second chamber that lacked an in-built advantage for the Conservatives.[80] In April, the Lords relented and the budget was passed.[81]

Churchill dum la Dua Mondmilito[redakti | redakti fonton]

Post la komenco de la dua mondmilito (3-a de septembro 1939 Churchill estis nomumita Unua Lordo de la Admiralaro, same kiel jam en la unua mondmilito; per tio li estis membro de la milita registaro. Li akre kritikis la paceman politikon de Neville Chamberlain[82]. La 10-an de aŭgusto 1940 Chamberlain rezignis kaj, kontraŭ la politikaj kutimoj, faris rekomendon al la reĝo: Lia posteulo estu homo subtenata de ĉiuj tri grandaj partioj. La reĝo nomumis Churchill, kiu oficiale dankis al Chamberlain pro lia subteno[83].

Tuj post lia enposteniĝo kiel ĉefministro, li donis unuan prioritaton al la produktado de militaviadiloj. Kiam dum aŭgusto 1940 la aviadila batalo pri Britio atingis sian pinton, tiu prioritato kaŭzis, ke la hitlera Germanio unuafoje malvenkis batalon de la Dua mondmilito. Ankaŭ la ordono de Churchill detrui parton de la francia mediteranea armea ŝiparo en la haveno de Oran kontribuis al la malverŝajnigo de hitler-germania invado de Britio, ĉar la nova registaro de Francio sub marŝalo Philippe Pétain interkonsentis armisticon kun hitlera Germanio, planis kunlabori kun la hitlera ŝtato kaj al la francia mararmeo tial minacis utiligado por hitleraj militaj celoj.

La reĝimo de Pétain ĉesigis la diplomatiajn rilatojn kun Britio, sed dum aŭgusto 1940 Churchill, Władysław Sikorski la ĉefministro de Pola Registaro en ekzilo kaj la francia generalo Charles de Gaulle, kiu ne kunlaboris kun hitlera Germanio, interkonsentis pri kunlaboro (vidu la apudan foton).

La plano de hitlera Germanio invadi Brition de aŭtuno 1940 daŭre prokrastiĝis kaj dum printempo 1941 tute nuliĝis. Dum tiuj monatoj tamen germanaj armeaj aviadiloj konstante bombe atakis Londonon kaj multajn aliajn urbojn de suda Anglio, kaj multaj – kiel ekzemple la industria urbo Coventry – grandparte detruiĝis. Post aŭgusto 1940 ankaŭ la brita armeo komencis cele ataki loĝareojn de germanaj urboj, post kiam jam antaŭe britaj bomboj provis cele detrui germaniajn fabrikojn, ekzemple en la industria Ruhr-regiono de okcidenta Germanio. Dum la somero de 1944, kiam britaj kaj usonaj armeaj aviadiloj regis la ĉielon super Germanio, la areaj bombadoj de germanaj loĝlokoj daŭris kaj eĉ intensiĝis, kvankam ili jam ne estis milite necesaj. Nur plej fine de la milito Churchill distanciĝis de marŝalo Arthur Harris, kiu ekde 1942 estris la britan aerarmeon kaj kiu tre subtenis la politikon de "morala bombado" de civilaj celoj en Germanio, kiu detruu la "batalan moralon" de la malamika civitanaro de Germanio. Ĝis hodiaŭ unuopaj historiistoj, kia la publicisto Jörg Friedrich, atakas Winston Churchill pro tio, ke li ne pli frue haltigis la bombadon de civilaj celoj de Germanio, kaj nomas lin militkrimulo. Plej drasta ekzemplo de tiu bombado estis la detruo de la centro de Dresdeno, kiu plenplenis je militrifuĝintoj el la pli orienta germania provinco Silezio – tamen ĝuste post tiu tragika bombado Churchill ja ŝanĝis sian politikon kaj haltigis la bombadon. Aliaj historiistoj substrekas, ke la brita armeo nur per aviadiloj povis ataki la hitleran Germanion, ke almenaŭ komence de la milito kaj dumnokte puraj atakoj de armeaj kaj industriaj celoj neeblis kaj ke la brita civitanaro komprenis tiujn atakojn kiel respondon al la germaniaj bombadoj de Guernica, Varsovio, Roterdamo kaj la urboj de suda Anglio, kiuj estis la unuaj tiom ampleksaj militaj bombadoj al civilaj celoj en la historio de la homaro.

La 9-an de oktobro de 1944 Winston Churchill konsentis pri la interesosferoj de Sovetunio kaj Britio.

Post la milito[redakti | redakti fonton]

Kvankam Churchill ĉiam batalis por la brita imperio, tiu iom post iom malkonstruiĝis post la dua mondmilito. En la unua postmilita parlamenta balotado de 1945 li malvenkis.

En 1951 li plian fojon venkis en la balotado kaj reiĝis, 77-jara, ĉefministro. Lia registaro subtenis usonan politikon de retenado fronte al Sovetio kaj fortigis la britan programon pri konstruado de atomaj armiloj. La 3-an de oktobro 1952 la unua brita atombombo estis sukcese testita en la maro ĉe Aŭstralio. Poste Britio komencis la projekton Blue Peacock (blua pavo), kiu celis distribui atombombojn tra Okcidenta Germanio kaj eksplodigi ilin en la okazo de sovetia invado[84].

En 1955 Churchill demisiis favore al Anthony Eden. En 1958 la projekto Blue Peacock estis nuligita.

Informoj[redakti | redakti fonton]

Churchill ankaŭ estis verkisto kaj gajnis Nobelpremion pri literaturo en 1953. Lia ĉefa verko estis lia historio de la dua mondmilito en ses volumoj. Li ankaŭ verkis historion de la anglalingva mondo.

Lia plej fama bildo montras lin fumanta havancigaron kaj gestante venkon per la fingroj ("V" formita per du fingroj).

Churchill estis subtenanto de la Baza Angla[85].

En 1956 la Premio de Karolo estis donita al Churchill.

Bildaro[redakti | redakti fonton]

Notoj[redakti | redakti fonton]

  1. "Winston Churchill: greatest British hero or a warmongering villain?", The Week, 23a de Januaro 2015.
  2. Did Churchill Cause the Bengal Famine?. The Churchill Project (8a de Aprilo 2015). Alirita 15a de Aprilo 2018.
  3. Hirsch, Afua, "If you talk about Russian propaganda, remember: Britain has myths too", The Guardian, 21a de Marto 2018. Kontrolita 15a de Aprilo 2018.
  4. Raw, Louise, "Feel free to enjoy Gary Oldman's portrayal of Churchill but don't forget his problematic past", The Independent, 23a de Januaro 2018. Kontrolita 15a de Aprilo 2018.
  5. Gilbert 1991, p. 133; Jenkins 2001, p. 65.
  6. Gilbert 1991, p. 135; Jenkins 2001, p. 110.
  7. 7,0 7,1 Gilbert 1991, p. 141.
  8. Gilbert 1991, pp. 133, 135; Jenkins 2001, p. 65; Haffner 2003, p. 27.
  9. 9,0 9,1 Gilbert 1991, p. 136.
  10. Gilbert 1991, pp. 136–37; Jenkins 2001, pp. 68–70.
  11. Gilbert 1991, p. 137.
  12. Jenkins 2001, p. 69.
  13. Gilbert 1991, p. 138; Jenkins 2001, p. 70.
  14. Gilbert 1991, p. 139; Jenkins 2001, pp. 71–73.
  15. Rhodes James 1970, p. 16; Jenkins 2001, pp. 76–77.
  16. 16,0 16,1 Gilbert 1991, p. 145.
  17. Gilbert 1991, p. 147.
  18. Gilbert 1991, p. 148.
  19. Gilbert 1991, pp. 141–44; Jenkins 2001, pp. 74–75.
  20. 20,0 20,1 Gilbert 1991, p. 144.
  21. Gilbert 1991, p. 150.
  22. Gilbert 1991, pp. 151–52.
  23. 23,0 23,1 Gilbert 1991, p. 162.
  24. Gilbert 1991, p. 153.
  25. Gilbert 1991, p. 163.
  26. Gilbert 1991, p. 154.
  27. Gilbert 1991, p. 152.
  28. Gilbert 1991, pp. 155–56.
  29. Gilbert 1991, p. 157.
  30. Gilbert 1991, p. 159.
  31. Gilbert 1991, p. 160; Jenkins 2001, p. 84.
  32. Gilbert 1991, pp. 162–63; Jenkins 2001, p. 86.
  33. 33,0 33,1 Gilbert 1991, p. 165.
  34. Gilbert 1991, p. 165; Jenkins 2001, p. 88.
  35. Gilbert 1991, pp. 173–74; Jenkins 2001, p. 103.
  36. Gilbert 1991, p. 174.
  37. Gilbert 1991, p. 176.
  38. Gilbert 1991, pp. 162–63.
  39. Gilbert 1991, p. 175; Jenkins 2001, p. 109.
  40. Rhodes James 1970, p. 16; Gilbert 1991, p. 175.
  41. Gilbert 1991, p. 171; Jenkins 2001, p. 100.
  42. Jenkins 2001, pp. 102–03.
  43. Gilbert 1991, p. 172.
  44. Rhodes James 1970, p. 23; Gilbert 1991, p. 174; Jenkins 2001, p. 104.
  45. Jenkins 2001, pp. 104–05.
  46. Gilbert 1991, p. 174; Jenkins 2001, p. 105.
  47. Gilbert 1991, p. 176; Jenkins 2001, pp. 113–15, 120.
  48. Gilbert 1991, p. 182.
  49. Gilbert 1991, p. 177.
  50. Gilbert 1991, p. 177; Jenkins 2001, pp. 111–13.
  51. Gilbert 1991, p. 183.
  52. Gilbert 1991, p. 180; Jenkins 2001, p. 121.
  53. Gilbert 1991, p. 181; Jenkins 2001, p. 121.
  54. Gilbert 1991, p. 181.
  55. 55,0 55,1 Gilbert 1991, p. 185.
  56. Gilbert 1991, pp. 185–86.
  57. Gilbert 1991, pp. 186–88.
  58. Gilbert 1991, p. 188.
  59. Rhodes James 1970, p. 33; Gilbert 1991, p. 194; Jenkins 2001, p. 129.
  60. Jenkins 2001, p. 129.
  61. Gilbert 1991, pp. 194–95; Jenkins 2001, p. 130.
  62. Gilbert 1991, p. 195; Jenkins 2001, pp. 130–31.
  63. Jenkins 2001, p. 143.
  64. Gilbert 1991, p. 203.
  65. Gilbert 1991, pp. 193–94.
  66. Gilbert 1991, p. 209; Jenkins 2001, p. 167.
  67. Gilbert 1991, p. 195.
  68. Gilbert 1991, p. 199.
  69. Gilbert 1991, p. 200.
  70. Gilbert 1991, p. 196.
  71. Gilbert 1991, pp. 203–04; Jenkins 2001, p. 150.
  72. Gilbert 1991, p. 204; Jenkins 2001, pp. 150–51.
  73. Gilbert 1991, p. 201; Jenkins 2001, p. 151.
  74. Jenkins 2001, pp. 154–57.
  75. TOYE, Richard. (2007) “Supporters Rampant”, Lloyd George and Churchill: Rivals for Greatness. London: Macmillan, p. 54–55. ISBN 978-1405048965.
  76. Jenkins 2001, p. 155.
  77. Jenkins 2001, pp. 157–59.
  78. Jenkins 2001, p. 161.
  79. Gilbert 1991, p. 206.
  80. Jenkins 2001, pp. 167–68.
  81. Gilbert 1991, pp. 216–17.
  82. Picknett, Lynn, Prince, Clive, Prior, Stephen k Brydon, Robert. (2002) War of the Windsors: A Century of Unconstitutional Monarchy. Mainstream Publishing, p. 149–150. ISBN 1-84018-631-3.
  83. Self, Robert. (2006) Neville Chamberlain: A Biography. Ashgate, p. 431. ISBN 978-0-7546-5615-9.
  84. Rob Edwards (2003-07-16). British army planned nuclear landmines (angle) (HTML). NewScientist. Alirita 2013-03-23.
  85. K. E. Garay (1988). ““Empires of the Mind”? C.K. Ogden, Winston Churchill and Basic English”, Historical Papers / Communications Historiques 23 (1). Alirita 2013-01-03.. 

Libro[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

  • la liston "Churchill" pri aliaj familianoj kaj pliaj signifoj de la vorto

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]