Anarkiismo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita el Liberecano)
Saltu al: navigado, serĉo
La encirkla A-litero, ofta simbolo por anarkiismo.

Anarkiismo, anarkismoanarĥiismo (de la greka ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"[1]) estas politika filozofio kiu inkluzivas teoriojn kaj sintenojn, kiuj malakceptas devigan registaron (nome la ŝtaton) kaj subtenas ĝian malestigon, ofte pro pli ampleksa malakcepto de nevolonta aŭ porĉiama aŭtoritato. La Konciza Oksforda Vortaro pri Politiko (The Concise Oxford Dictionary of Politics) difinas anarkiismon kiel "grupon da ismoj kaj sintenoj centrigitaj sur la kredo ke registaro kaj malutilas kaj nenecesas." Tiu manko (malakcepto de ŝtataj strukturoj), laŭ plej diversaj anarkiismaj skoloj, devas esti kompensataj per elbaza organizado, tio estas ekkontrolo fare de bazaj organismoj, institucioj kaj strukturoj de ĉefe la laborrimedoj (produktadrimedoj kiel bazo de ekonomio), sed ankaŭ de sansistemo, eduksistemo, transporto ktp. Tiudirekte konata moto ŝtata de anarkiistoj estas "Anarkio estas plej alta esprimo de ordo". La sociigo de ekzemple sansistemo aŭ eduksistemo levis polemikon inter la propraj anarkiismaj tendencoj ĉu akcepti aŭ ne ŝtatigon de tiuj sistemoj male al permesi privatigon: akcepti ŝtatigon supozus ian akcepton de malŝatata ŝtato, sed malakcepti ĝin supozus iel favori privatigon, kiel bazo de kapitalismo, ankaŭ malŝatata de ĉiuj anarkiismaj tendencoj.

Estas multaj specoj kaj tradicioj de anarkiismo[2][3], kaj ne ĉiuj el tiuj estas reciproke ekskludaj.[4] Laŭ la Oksforda Akompanlibro al Filozofio (Oxford Companion to Philosophy), "ne estas iu nura difina pozicio kiun tenas ĉiuj anarkiistoj, krom ilian malakcepton de deviga registaro, kaj tiuj, kiujn oni konsideras anarkiistoj, maksimume dividas ian familian similaspekton." Anarkiistoj tenas malsamajn vidojn pri la ekonomia organizo de socio; iuj preferas anarki-komunismon, anarki-kolektivismon, aŭ partoprenan ekonomion, dum aliaj subtenas libermerkatajn sistemojn kiel reciprokismon, agorismon, aŭ anarki-kapitalismon. Anarkiismaj pensoskoloj malsamas fundamente, kaj subtenas ion ajn de ekstrema individuismo al tuta kolektivismo. Iuj anarkiistoj kontraŭis (kaj kontraŭas) trudadon, dum aliaj ĝin subtenis (kaj subtenas), precipe forme de perforta revolucio sur la vojo al anarkio aŭ utopio.

Nomo[redakti | redakti fonton]

La vorto anarkiismo derivas de la greka ἀν (sen) + ἄρχειν (regni) + ισμός (de la radiko ιζειν), "sen regnestroj"[5] kaj la vorto anarkio devenas el la greka ἀναρχία, anarĥIa (de ἄναρχος, Anarĥos, prefikso ἀν, an, kiu signifas 'ne' aŭ 'sen', kaj nomo ἀρχός, arĥOs, kiu signifas 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo'.[6] Ĉiuokaze la etimologia bazo estas la greka vorto arĥOs, kiu povs esti komprenata kiel 'estro', 'ĉefo' aŭ 'registo', sed ankaŭ kiel politika ordo, ŝtato ktp. La demando estas al kio precize kontraŭas anarkiismo, ĉu simple al iu ajn tipo de regado aŭ al ŝtataj strukturoj ktp. Por kuntekstigi la aferon, oni ne forgesu ke en la klasika Grekio ne ezkistis la koncepto de ŝtato kiel oni komprenas ĝin el la 19a jarcento; male, tiam ekzistis nur sendependaj urboj (polis) kun sistemoj de rekta demokratio, do ne tre malproksime de la organizaj sistemoj proponita de multaj anarkiistoj.

Por kompliki la aferon kaj konsiderinte la ampleksecon kaj malprecizecon de la enhavo de tiu ideologio, kelkaj unuopuloj, skoloj, tendencoj, organizoj ktp., ĉefe por separiĝi el la perfortemaj aŭ plej revoluciemaj tendencoj, ekaplikis la terminojn liberecano, liberecana, liberecanismo ktp. Rekomencis terminologia konfuzo pro malprecizeco de la limoj inter ambaŭ. Multaj komprenas ke liberecano estas pli amplekse ol anarkiisto, kaj ne tiom rilataj al plej revoluciaj agadrimedoj, dum aliaj konsideras ambaŭ sufiĉe sinonimaj; ekzemple en la franca lingvo.[7] En la itala lingvo oni uzas la terminon "anarchico" por "anarkiisto" dum en aliaj latinidaj lingvoj la korespondaĵo al "anarchico" estas uzata ĉefe por malordema. En la angla lingvo de Usono, oni uzas la terminon libertarian kun tre apartaj signifoj, kunhavante la malakcepton aŭ malpliigon de ŝtato, limigita al minimumo, sed sen la revoluciaj implicoj al memorganizado el bazaj tavoloj, tio estas sen malakcepto de kapitalismo, por multaj aŭtoroj nepra ingredienco de ŝtato. Vidu ekzemple artikolon Libertarianismo.

Originoj[redakti | redakti fonton]

William Godwin konsideriĝas kiel unu el la fondintoj de moderna anarkiismo.

Kontraŭstaro al la ŝtato kaj al hierarĥio havas longan historion antaŭ la eŭropaj anarkiistoj de la 19-a jarcento. Iuj pretendas, ke anarkiismaj temoj troviĝas en la verkoj de la Taoista saĝulo Laozio.[8] Diogeno kaj la cinikuloj kaj ilia samtempulo, Zenono el Kitiono, la fondinto de Stoikismo, ankaŭ prezentis similajn temojn. Aliaj, kiaj Kropotkin en sia verko Interhelpo, defendas el la informoj de antropologoj ke multaj popoloj en diversaj civilizacioj jam vivis laŭ la spirito de anarkiismo. Ponte al la Moderna Epoko oni povas indiki al la diversaj Utopioj, ekzemple tiu de Thomas More de 1516, verkitaj dum la Renesanco kaj poste.[9][10] Aliaj sociaj movadoj aŭ inciatoj pra-anarkiismaj estus kelkaj aspektoj de la Reformacio, tiu de la diggers (fosistoj) en Anglio, Winstanley ktp.[11]

Moderna anarkiismo, tamen, floris el la sekulara pensado de la klerisma epoko, precipe el la argumentoj de Jean-Jacques Rousseau por morala centreco de libereco. "Anarkiismo" komenciĝis kiel termino de abuzo, sed ekde la Franca Revolucio, iuj (ekzemple la EnragésKolereguloj) ekuzis la terminon pozitive, konsiderante la "revolucian registaron" de la Jakobenoj sinkontraŭdira.[12] El tiu ĉi klimato William Godwin evoluigis tion, kion multaj homoj konsideras la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensado. Godwin estis, laŭ Petro Kropotkin, "la unua homo kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn komprenaĵojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj evoluigitaj en siaj verkoj." Godwin, filozofia anarkiisto, kontraŭstaris revolucian agadon kaj vidis minimuman ŝtaton kiel modernan "necesan malbonon" kiu estiĝus pli kaj pli nebezonata kaj senpotenca laŭ la iompostioma evoluo de scio. Godwin porpledis ekstreman individuismon, proponante ke ĉiu kunlaborado ĉesu. Godwin sintenis, ke diskriminacio pro iuj ajn kialoj krom kapablo netolereblis.[13]

La unua homo kiu sin priskribis kiel anarkiisto estis Pierre-Joseph Proudhon, kaj pro tio iuj nomas lin la fondinto de moderna anarkiisma teorio. Proudhon proponis spontanean ordon, per kio organizo aperas sen centra aŭtoritato, "pozitivan anarkiismon" en kiu ordo aperas kiam ĉiu faras "tion kion li deziras kaj nur kion li deziras" kaj kie "nur komercaj transakcioj produktas la socian ordon." Kiel Godwin, Proudhon kontraŭstaris perfortan revolucian agadon. Li vidis anarkion kiel "formon de registaro aŭ konstitucio en kiu publika kaj nepublika konscio, formita de la evoluigo de scienco kaj leĝo, estas sole sufiĉa por konservi ordon kaj por garantii ĉiujn liberecojn. En ĝi, konsekvence, la institucio de la polico, preventaj kaj restriktaj metodoj, oficialeco, impostado, ktp., estas reduktitaj al minimumo. En ĝi, pli precipe, la formoj de monarkio kaj intensa centrigo malaperas, anstataŭigitaj de federalaj institucioj kaj vivŝablono bazita sur la komunumo. La plej konata frazo atribuita a Proudhon estas "La posedaĵo estas ŝtelaĵo". Laŭ li, la bazo de la nuna maljusta mondo estas la diferenco inter posedantoj kaj neposedantoj, kaj pro tio oni devas nuligi la posedrajton.[14]

Pensoskoloj[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarkiismaj pensoskoloj.

Anarkiismaj pensoskoloj povas diferenci fundamente, subtenante ion el ekstrema individuismo al kompleta kolektivismo.[15] La tendencoj de anarkiismo estis ofte ĝenerale dividitaj en kategorioj de sociala kaj individuisma anarkiismo aŭ similaj duecaj klasigoj.[16][17] Anarkiismo estas ofte konsiderata radikala maldekstrema ideologio,[18][19] kaj multo de anarkiisma ekonomiko kaj de anarkiista jura filozofio respegulas kontraŭaŭtoritatajn interpretojn de komunisma, kolektivisma, sindikatisma, reciprokisman, aŭ partoprena ekonomikoj.[20] Je iu punkto "la kolektivisma, komunisma, kaj liberala kaj individuisma tendencoj de pensaro el kiuj anarkiistoj elprenas sian inspiron ekmontras pliiĝantan distingan kvaliton, subtenante la aperon de nombraj anarkiismaj skoloj."[21]

Reciprokismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Reciprokisma anarkiismo.
Proudhon kaj liaj filinoj, de Gustave Courbet, 1865.

Reciprokismo komenciĝis dum la 19-a jarcento en la anglaj kaj francaj laboristaj movadoj, kaj poste adoptis anarkiisman formon konektitan al Pierre-Joseph Proudhon en Francujo kaj aliuloj en Usono. Tio ĉi influis individuismajn anarkiistojn en Usono kiel je Benjamin Tucker kaj je William B. Greene; dum la 1840-aj kaj 1850-aj jaroj, Charles A. Dana kaj Greene prezentis la verkojn de Proudhon al Usono. Greene adaptis la reciprokismon de Proudhon al usonaj kondiĉoj kaj prezentis ĝin al Tucker.

Reciprokisma anarkiismo temas pri reciprokeco, libera asociado, volonta kontrakto, federacio, kaj reformo de kredito kaj valuto. Multaj reciprokistoj kredas ke merkato sen registara interveno egaligas la prezojn al laborkostoj, malestigante profiton, lupagon, kaj rentumon laŭ la laborteorio de valoro.[22] Firmaoj estus devigitaj konkursi por laboristoj same kiel laboristoj konkursas por firmaoj, plialtigante salajrojn.

Iuj vidas reciprokismon kiel inter individuisma kaj kolektivisma anarkiismoj. En Kio estas Posedaĵo?, Proudhon evoluigas koncepton de "libereco", egala al "anarkio", kiu estas la dialektika "kunigo de komunismo kaj posedaĵo." Greene, influita de Pierre Leroux, strebis reciprokismon laŭ la kunigo de tri filozofioj – komunismo, kapitalismo, kaj socialismo. Pli malfruaj individuismaj anarkiistoj uzis la terminon "reciprokismo" sed gardis malmulte la emfazon pri kunigo, dum socialaj anarkiistoj kiel la verkintoj de An Anarchist FAQ (angle Oftaj Demandoj pri Anarkiismo) pretendas reciprokismon kiel subaro de sia filozofia tradicio.

Individuisma anarkiismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Individuisma anarkiismo.

Individuisma anarkiismo ampleksas "kelkajn tradiciojn" kiuj pretendas ke "individuistan konscion kaj la persekuton de memintereso ne restriktu iu ajn kolektiva korpo aŭ publika aŭtoritato", tio estas emfazo al tio individua kaj ties volo super ajnaj tipoj de eksteraj determinantoj kiaj grupoj, socio, tradicioj, kaj ideologiaj sistemoj.[23][24] Individuisma anarkiismo subtenas privatan posedaĵon, malkiel la sociala/socialisma/kolektivisma/komunumisma flankoj kiuj porpledas komunan posedaĵon. Individuisman anarkiismon subtenis homoj kiel Henry David Thoreau, Josiah Warren, kaj Murray Rothbard. William Godwin, konsiderita individuisma anarkiisto de iuj kaj unua anarkiisto de aliaj,[25][26] proparolis bonfarecon sed ankaŭ defendis la sanktecon de "privata juĝo" por ĉiu individuo pri sia laboro kaj posedaĵo, kaj antaŭvidis progreseman raciecon, kiu rezultus je malpligrandiĝo kaj eventuala malapero de registaro.

Filozofo Max Stirner, elstara frua individuisma anarkiisto de 19-a jarcento.

Unu el la plej fruaj kaj plej bone konataj subtenantoj de individuisma anarkiismo estis Max Stirner,[27] kiu verkis la libron La Egoo kaj Sia Propreco (1844), "fondan tekston" de la filozofio. La filozofio de Stirner estis "egoisma" formo de individuisma anarkiismo laŭ kiu la individuo faras tion, kio plaĉas al li/ŝi, ne rimarkinte Dion, ŝtaton, aŭ moralajn regulojn, kaj laŭ kiu socio havas neniun respondecon por siaj anoj. Al Stirner, rajtoj estis nerealaĵoj en la menso, kaj socio ne ekzistas sed "la individuoj estas ĝia realeco" – li subtenis posedaĵon kaj posedecon per potenco anstataŭ rajto.[28] Stirner predikis memaserton kaj antaŭvidis "asociojn de egoistoj" kie respekto por senkonsidereco kunigus homojn.

Malpli radikalan formon de individuisma anarkiismo porpledis la "Bostonaj anarkiistoj," usonaj individuistoj, kiuj subtenis privatajn posedaĵojn kaj la liberan merkaton. Ili porpledis la protekton de libereco kaj posedaĵo per privataj entreprenistoj, kaj ĝiris interŝanĝon de laboro por salajro, kvankam ili kredis, ke ŝtata monopola kapitalismo (difinita kiel monopolo financita de la ŝtato) ne plene rekompencas laboron. Eĉ inter la usonaj individuistoj de la 19-a jarcento, estis neniu monolita ismo, kiel ili malkonsentis inter si pri pluraj temoj, inkluzive de intelekt-posedaĵaj rajtoj kaj posedo kontraŭ posedaĵo de tero. Grava disiĝo okazis dum la malfrua 19-a jarcento, kiam Tucker kaj kelkaj aliuloj forlasis naturajn rajtojn kaj konvertiĝis al "egoismo," bazita sur la filozofio de Stirner. Iuj "Bostonaj anarkiistoj," kiel Tucker, sinidentigis kiel "socialista" – termino, kiu tiuepoke reprezentis vastan koncepton – per kio ili signifis devoligon al solvi la "laboran problemon" per radikala ekonomia reformo. Nepost la ŝanĝo de la 20-a jarcento, la epokopinto de individuisma anarkiismo jam pasis, kvankam poste ĝin revivigis (kun kelkaj ŝanĝetoj) Murry Rothbard kaj la anarki-kapitalistoj de la meza 20-a jarcento, kiel parton de la pli vasta libertarianisma movado.

Sociala anarkiismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Sociala anarkiismo.
Manifestacioj de anarkiistoj kontraŭ senlaboreco en Novjorko, 1914.

Sociala anarkiismo estas unu el la du malsamaj vastaj kategorioj de anarkiismo, la alia kategorio estas individuisma anarkiismo; sociala estas konsiderata la plej granda pensoskolo en anarkiismo.[29] La termino "sociala anarkiismo" ofte uziĝas por identigi komunumismajn formojn de anarkiismo, kiuj emfazas kunlaboradon kaj reciprokan helpon.[30] Ĝi malakceptas la pluekziston de la privata posedo (ĉefe de produktadrimedoj), sed konservas respekton al la persona posedo.[31]

Sociala anarkiismo inkluzivas anarki-kolektivismon, anarki-komunismon, liberecisman socialismon, anarki-sindikatismon, socian ekologion, kaj foje reciprokismon.

Anarki-kolektivismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarki-kolektivismo.

Anarki-kolektivismo (specifa tendenco nekonfuzenda kun komunumisma anarkiismo aŭ la pli ampleksa kategorio foje nomata simple "kolektivismo") estas plej ofte ligita al Miĥail Bakunin kaj kun Johann Most.[32][33] Malkiel ĉe la reciprokistoj, anarki-kolektivistoj kontraŭstaras ĉian nepublikan posedon de la produktadrimedoj, kaj anstataŭe porpledas komunan posedon, ĉefe de produktadrimedoj. Tiu nova reĝimo alvenu pere de violenta revolucio, dekomence fare de la agado de eĉ malgranda grupo, nome de propagando pro agado, kiu inspiras la laboristarojn kiel tuto al la ribelo kaj al la deviga kolektivigo de la produktadrimedoj.[34]

Tamen, ili ne intencis ke posedkomunigo inkluzivu distribuon de enspezo, ĉar oni pagus al la laboristoj polaborhore, anstataŭ ol disdoni varojn "laŭ bezono" kiel sub anarki-komunismo; do oni konservas la sistemon de salajro[35]. Kvankam la anarki-kolektivistoj porpledis rekompencon por laboro, iuj ne tute subtenis la eblon de postrevolucia ŝanĝiĝo al komunisma sistemo de laŭbezona disdonado. Anarki-kolektivismo ekestis samtempe kun marksismo sed kontraŭstaris la marksisman Diktatorecon de la proletaro, malgraŭ la marksista klopodado por kolektivisma senŝtata socio.[36]

Ĝi estas foje nomata ankaŭ "revolucia socialismo" aŭ konsiderata kiel formo de tio.[37][38]

Anarki-komunismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarki-komunismo.
Anarki-komunisto Petro Kropotkin kredis ke en anarkio, laboristoj spontanee organizus sin por komune produkti varojn por la tuta socio.

Anarki-komunistoj proponas, ke la plej libera formo de socia organizo estus socio farita de pluraj memstaraj, memregantaj komunumoj kun kolektiva uzo de la produktadrimedoj, kaj kun rekta demokratio kiel la politika organiza formo, rilatita al aliaj komunumoj per federacio. Tamen, iuj anarki-komunistoj kontraŭas la plimultvolan naturon de rekta demokratio, sintenante ke ĝi povas obstrukci individuan liberecon, kaj preferas konsentan demokration. En anarki-komunismo, individuoj ne ricevus rektan rekompencon por laboro (per divido de profitoj aŭ salajroj), sed anstataŭe povus libere uzi la rimedojn kaj profiton de la komunumo. Laŭ anarki-komunistoj Petro Kropotkin, kaj pli malfrue Murray Bookchin, la anoj de tia socio spontanee farus ĉiom da necesa laboro, ĉar ili rekonus la bonaĵojn de komuna entrepreno kaj interhelpo. Kropotkin kredis, ke privata posedeco estis unu el la kaŭzoj de subpremado kaj ekspluatado, kaj porpledis ĝian abolicion, agnoskante anstataŭe nur komunan posedrajton.

Resume Anarki-komunismo (konata ankaŭ kiel anarkisma komunismo, liberecana komunismo[39][40][41][42] kaj foje kiel libera komunismo) estas teorio de anarkiismo kiu defendas la nuligon de ŝtato, merkatoj, mono, privata posedo (kvankam retenante respekton por persona posedo),[43] kaj de kapitalismo favore al la komuna posedo de produktadrimedoj,[44][45] rekta demokratio kaj horizontala reto de volontaj konsilantaroj de asocioj kaj laboristoj kun produktado kaj konsumado bazita sur la jena gvida principo: "el ĉiuj laŭ sia kapablo, al ĉiuj laŭ sia neceso".[46][47]

La stato de anarki-komunismo ene de anarkiismo mem estas disputata, ĉar ĝin vidas individuismaj anarkiistoj kaj anarki-kapitalistoj kiel nekongrua kun libereco. Iuj anarki-sindikatistoj, kiel la hispana sindikato CNT, vidis anarki-komunisman socion kiel sian celon. Platformismo estas anarki-komunisma tendenco laŭ la tradicio de Nestor Maĥno, kiu argumentis por la "vitala bezono de organizado, kiu, alloginta la plejparton de partoprenantoj en la anarkiisma movado, establus komunan taktikan kaj politikan vicon por anarkiismo, kaj tiel servus kiel gvidanto por la tuta movado." Kelkaj formoj de anarki-komunismo estas de naturo forte egoisma, kaj forte influitaj de radikala individuisma filozofio, kredante ke anarki-komunismo tute ne bezonas komunecan naturon; anarki-komunisto Emma Goldman estis influita ambaŭ de Max Stirner kaj de Petro Kropotkin, kaj ŝt miksis iliajn filozofiojn por krei sian propran.

Anarki-sindikatismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarki-sindikatismo.
Ofte uzata flago de anarki-sindikatismo.
1a de Majo: eŭsklingva banderolo ĉe manifestacio de la CNT en Bilbao.

Dum la frua 20-a jarcento, anarki-sindikatismo leviĝis kiel klara pensoskolo ene de la anarkiisma movado. Kun pli granda fokuso pri la laborista movado[48] ol en antaŭaj anarkiismo-formoj, sindikatismo premisas radikalajn sindikatojn kiel eblan forton por revolucia socia ŝanĝo, anstataŭigantajn kapitalismon kaj la ŝtaton per nova socio, demokratie memdirektita de la laboristoj, kiuj tiel liberiĝus.[49] Anarki-sindikatistoj strebas abolicii la salajran sistemon kaj privatan posedecon kiel la produktadrimedojn, kiuj laŭ ili gvidas al klasmalsamoj. Gravaj principoj de sindikatismo inkluzivas laboristan solidarecon, rektan agadon (kiel ĝeneralajn strikojn kaj laborejajn reprenojn), kaj memdirektadon de la laboristaro. Anarki-sindikatismo kaj aliaj branĉoj de anarkiismo ofte ne estas reciproke ekskludaj: anarki-sindikatistoj ofte subtenas anarki-komunismajn aŭ anarki-kolektivismajn ekonomiajn sistemojn. Ĝiaj porpledantoj proponas laboristan organizadon kiel manieron krei la fondaĵojn de nehierarĥia anarkiisma socio ene de la nuna sistemo, kaj tiel okazigi socialan revolucion.

Rudolf Rocker estis estra frua anarki-sindikatisma pensanto, kiu ekpripensis la originojn de la movado, tion al kio ĝi strebis, kaj kial ĉio ĉi gravas al la estonteco de laboro, en 1938 per sia broŝureto Anarchosyndicalism. Kvankam pli ofte asociigita kun laboristaj klopodoj de la frua 20-a jarcento (precipe en Francujo kaj Hispanujo), multaj sindikatistaj organizaĵoj aktivas hodiaŭ, unuiĝintaj trans nacilimoj per aneco en la Internacia Laborista Asocio, inkluzive de la SAC en Svedio, la USI en Italujo, kaj la CNT en Hispanujo, kaj kelkaj aliaj pli malgrandaj sindikataj asocioj aŭ sekcioj kiuj laŭ la jardekoj eniris kaj eliris de la asocio. La CNT ludis gravan rolon en la epoko de la Hispana Enlanda Milito kiel parto de la Hispana Socia Revolucio.

Modernaj evoluigitaj pensoskoloj (ekde la 1960-aj jaroj)[redakti | redakti fonton]

Lawrence Jarach (maldekstre) kaj John Zerzan (dekstre), du elstaraj nuntempaj anarkiismaj aŭtoroj. Zerzan estas konata kiel elstara voĉo ene de anarki-primitivismo, dum Jarach estas notita defendanto de postmaldekstra anarkiismo.

Anarkiismo daŭre generas multajn plurfontajn kaj sinkretajn filozofiojn kaj movadojn; ekde la revivigo de anarkiismo en Usono dum la 1960-aj jaroj, aperis pluraj novaj movadoj kaj skoloj, tre ofte eklektikaj.[50]

Anarki-pacifismo estas tendenco kiu malakceptas perforton en la luktado por la socia ŝanĝo (vidu artikolon senperforto).[51][52] Ĝi disvolvigis "ĉefe en Nederlando, Britio, kaj Usono, antaŭ kaj dum la Dua Mondmilito".[51] Kristana anarkiismo estas movado en politika teologio kiu kombinas anarkiismon kaj kristanismon.[53] Ties ĉefaj proponintoj estis Lev Tolstoj, Dorothy Day, Ammon Hennacy, kaj Jacques Ellul.

Platformismo estas tendenco ene de plej ampleksa anarkiisma movado bazita sur la organizaj teorioj en la tradicio de la manifesto de Dielo Truda nome Organiza Platformo de la Ĝenerala Unio de Anarkiistoj (Skizo).[54] Tiu dokumento estis bazita sur la spertoj de rusaj anarkiistoj dum la Oktobra Revolucio de 1917, kiu kondukis finfine al la venko de la bolŝevikoj super la anarkiistoj kaj aliaj grupoj. La Platformo klopodis klarigi la mankojn de la anarkiista movado dum la Rusia Revolucio.

Volin estis teoriulo de la sinteza anarkiismo.

Sinteza anarkiismo estas formo de anarkiismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diferencaj tendencoj sub la principoj de anarkiismo sen adjektivoj.[55] En la 1920-aj jaroj, tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe anarki-komunistoj Volin kaj Sébastien Faure.[56][57] Ĝi estas la ĉefa principo laŭ kiu la anarkiistaj federacioj grupiĝis ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda Internacio de Anarkiistaj Federacioj.[55]

Post-maldekstrisma anarkiismo estas tendenco, kiu celas sin malproksimigi de la tradicia maldekstro kaj eskapi la limojn de ideologio ĝenerale. Post-maldekstristoj argumentas, ke anarkiismo estas malfortigita de sia longa fikso al nekongruaj maldekstrismaj movadoj kaj unuop-problemaj kaŭzoj, kaj vokas sintezon de anarkiisma pensado kaj specife kontraŭaŭtoritatisman revolucian movadon ekstere de la maldekstrisma medio. Post-anarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kaj post-strukturisma pensado evoluigita de Saul Newman kaj ligita al pensantoj kiel Todd May, Gilles Deleuze, kaj Félix Guattari. Ĝi elĉerpas de vasto da ideoj, inkluzive de aŭtonomismo, post-maldekstrisma anarkiismo, situaciismo, post-koloniismo, kaj inkludante simpation por la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo.

Alia freŝdata formo de kritika anarkiismo kaj formala anarkiismo estas insurekcia anarkiismo, kiu porpledas neformalan organizadon kaj aktivan rezistadon al la ŝtato; ĝiaj proponantoj inkluzivas Wolfi Landstreicher kaj Alfredo M. Bonanno. Insurekcia anarkiismo estas revolucia teorio, praktiko, kaj tendenco ene de la anarkiisma movado kiu emfazas insurekcion ene de la anarkiisma praktiko. Ĝi estas kritiko de formalaj organizoj kiaj sindikatoj kaj federacioj kiuj estas bazataj sur politika programo kaj periodaj kongresoj. Anstataŭe, insurekciaj anarkiistoj defendas neformalan organizadon bazitan sur malgrandaj afinecaj grupoj. Insurekciaj anarkiistoj metas valoron al atakema, konstanta klasbatalo, kaj al malakcepto de negocado kun klasaj malamikoj.[58][59]

Postanarkiismo estas teoria tendenco al sintezo de klasika anarkiisma teorio kun poststrukturisma pensaro, elirante el diversaj ideoj kiaj postmodernismo, aŭtonomisma marksismo, postmaldekstra anarkiismo, Situaciista Internacio, kaj postkoloniismo.

Libermerkata anarkiismo, aŭ maldekstra libermerkata anarkiismo subtenas la klasikajn liberalajn ideojn de privata posedo kaj libera merkato, kvankam asertante ke tiuj ideoj ege subtenas kontraŭ-korporaciajn, kontraŭ-hierarkiajn, pro-laboristajn sintenojn kaj estas kontraŭ-kapitalisma en ekonomiko kaj kontraŭ-imperiisma en eksterlanda politiko.[60][61][62][63]

Anarki-kapitalismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarki-kapitalismo.
Murray Rothbard (1926–1995), proponanto de anarki-kapitalismo en 20-a jarcento, kiu fame proklamis ke "kapitalismo estas la plej plena esprimo de anarkiismo, kaj anarkiismo la plej plena esprimo de kapitalismo."
Flava kaj nigra flago de anarki-kapitalismo.

Anarki-kapitalismo (ankaŭ libermerkata anarkiismo) estas politika filozofio "bazita sur kredo je la libereco havi privatajn posedaĵojn, malakcepto de iu ajn formo de registara aŭtoritato aŭ interveno, kaj subteni la konkuran liberan merkaton kiel la ĉefa metodo por socia interagado" kaj resume defendas la nuligon de ŝtato favore al individua suvereneco en libera merkato.[64][65] Pro la historie kontraŭkapitalisma naturo de la plimulto da anarkiisma pensado, la stato de anarki-kapitalismo ene de anarkiismo disputiĝas, kaj "komunismaj anarkiistoj estinte partikulare viglaj forigi individuismajn anarkiistojn kiel Murray Rothbard" de literaturaj priskriboj pri anarkiismo. Anarki-kapitalistoj distingas inter libermerkata kapitalismo – paca volonta interŝanĝo – de "ŝtata kapitalismo," kion li difinis kiel trompŝtela partnereco inter grandaj komercoj kaj registaro, kiu uzas trudon por subfosi la liberan merkaton. Ĉu laŭ naturaj rajtoj ĉu laŭ utilismo, anarki-kapitalismo havas teorion de legitimeco, kiu subtenas privatan posedaĵon, nur se oni ĝin akiras per laboro, negoco, aŭ donaco. En anarki-kapitalisma socio, laŭ ĝiaj defendantoj, volontaj merkataj procedoj rezultus je provizumo de sociaj institucioj kiel polico, defendo, kaj substrukturo per konkurantaj por-profitaj firmaoj, karitataj organizoj, aŭ volontaj asocioj, anstataŭ la ŝtato.

Anarki-kapitalismo ĉerpis influon el por-libermerkataj teoriantoj kiel Gustave de Molinari, Frédéric Bastiat, kaj Robert Nozick, kaj ankaŭ usonaj individuismaj pensantoj kiel Benjamin Tucker kaj Lysander Spooner. Konsiderite formo de individuisma anarkiismo, ĝi malsamas de la individuismo de la "bostonaj anarkiistoj" de la 19-a jarcento kaj per sia malakcepto de la labora teorio de valoro (kaj ĝiaj normigaj implicoj), preferante anstataŭ la novklasikan marĝenisman vidpunkton. Anarki-kapitalismaj ideoj kontribuis al la evoluo de agorismo, aŭtarkiismo, merkata maldekstrisma liberecismo, kaj kripto-anarkiismo.

Anarki-kapitalismo disvolviĝis el radikala kontraŭ-ŝtata liberecanismo kaj individuisma anarkiismo, [66][67][68][69][70][71][72] elirante el la teorioj de la Aŭstria skolo de ekonomiko, studaro de juro kaj ekonomiko, kaj de publikelekta teorio.[73]

Anarki-feminismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarki-feminismo.
Oni ofte uzas purpuran kaj nigran flagon por reprezenti anarki-feminismon.

Anarki-feminismo kunigas radikalan feminismon kaj anarkiismon, kiu vidas patriarkecon (viran dominadon de virinoj) kiel fundamenta manifestaĵo de nevolonta hierarĥio, kion kontraŭas anarkiistoj. Anarki-feminismon inspiris dum la malfrua 19-a jarcento verkojn de fruaj movadanoj kiel Lucy Parsons, Emma Goldman, kaj Voltairine de Cleyre. Anarki-feministoj, kiel aliaj radikalaj feministoj, kritikas tradiciajn konceptojn de familio, edukado, kaj genroroloj, kaj volas ilin abolicii. Anarki-feministoj, kontraste, vidas patriarkion kiel fundamenta problemo en socio, kaj kredas ke la feminisma luktado kontraŭ seksismo kaj patriarkio estas esenca ingredienco de la anarkiisma luktado kontraŭ la ŝtato kaj kapitalismo, nome klasbatalo. L. Susan Brown esprimas la sintenon, ke "anarkiismo estas politika filozofio, kiu kontraŭas ĉiujn rilatojn de potenco, kaj estas defundamente feminisma."[74]

Ekologia anarkiismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Ekologia anarkiismo.
Verda kaj nigra flago de ekologia anarkiismo.

Ekologia anarkiismo (verda anarkiismoeko-anarkiismo)[75] estas anarkiisma pensoskolo, kiu emfazas la naturmedion.[76] Foje oni markas antaŭaĵon en anarki-naturismo,[77][78][79] kaj ĉefaj nuntempaj tendencoj kiel anarki-primitivismo kaj socia ekologio.

Iuj ekologiaj anarkiistoj estas nomataj anarki-primitivistoj aŭ "kontraŭ-civilizaj" anarkiistoj, sed ne ĉiuj ĝin tute malakceptas. Foje, oni priskribas ekologian anarkiismon kiel aŭ porteknologian aŭ kontraŭteknologian, por noti la malsamojn inter tiuj, kiuj porpledas la uzadon de altnivela ekologia teknologio por krei kaj daŭrigi anarkiisman socion, kaj tiuj, kiuj ĉefe vidas civilizon kaj modernan teknologion kiel ion malbonan. Ne-primitivistaj ekologiaj anarkiistoj, kiel la antropologo Brian Morris, ofte elĉerpas influon de la socia ekologio de Murray Bookchin.

Anarkiismo sen adjektivoj[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarkiismo sen adjektivoj.

Anarkiismo sen adjektivoj, laŭ la vortoj de historiisto George Richard Esenwein, "referencis al senstreka formo de anarkiismo, tio estas, ismo sen iuj priskribaj etikedoj kiel komunisma, kolektivisma, reciprokisma, aŭ individuisma. Por aliuloj,...[ĝi] simple kompreniĝis kiel sinteno, kiu toleris la kunekziston de malsamaj anarkiismaj skoloj." Anarkiismo sen adjektivoj emfazas harmonion inter la variaj anarkiismoj tendencoj aŭ organizoj, kaj celas unuigi ilin per iliaj dividitaj kontraŭaŭtoritatismaj kredoj. La pozicion unue alprenis en 1889 Fernando Tarrida del Mármol kiel vokon por tolero, post kiam lin ĝenis la "amaraj debatoj" inter la malsamaj anarkiismaj movadoj. Voltairine de Cleyre, Errico Malatesta, kaj Fred Woodworth estas rimarkindaj proponantoj de tiu ĉi vidpunkto. Kelkaj historiuloj atribuis al kelkaj gazetoj la celon disvastigi tiun tipon de anarkiismon sen adjektivoj, aŭ pli simple la anarkiismon ĝenerale sen aliĝo al iu ajn skolo; unu el tiuj gazetoj estis en Hispanujo La Revista Blanca.

Anarkiismo kaj Esperanto[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Anarkiismo kaj Esperanto.

Anarkiismaj pensoj pri socia justeco kaj egaleco forte ligis la movadon al Esperanto. Dum la frua Esperanto-movado anarkiistoj entuziasme propagandis por la lingvo. Ekde 1905 fondiĝis anarkiismaj Esperanto-grupoj en Stokholmo, Bulgario, Ĉinio kaj aliloke. La plimulto da proletaj esperantistoj dum la frua movado estis anarkiistoj. La kontraŭŝtata kaj kontraŭkapitalisma sintenoj de anarkiistaj esperantistoj kontribuis al la kreo de SAT en 1921 fare de Eŭgeno Lanti[80]. Hodiaŭ ekzistas la Liberecana Frakcio en SAT. La franca anarkiisma radielsendejo Radio Libertaire elsendas programon en Esperanto.

Eŭgeno Lanti

Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco[81], kiu eldonis la gazeton Internacia Socia Revuo. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo[82]. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la internacia anarkiisma kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj.

En marto de 1925, "Berlina Grupo de Anarki-Sindikatismaj Esperantistoj" salutis la en Amsterdamo okazantan 2-an Kongreson de la Internacia Laborista Asocio (ILA). Ĝi parolis pri tio, ke Esperanto en la vicoj de la germana ILA-sekcio FAUD "jam tiugrade enradikiĝis, ke ĝi nun fondis mondan organizaĵon de esperantistoj sur liberecana-kontraŭaŭtoritatisma fundamento". Tio estas verŝajne aludo pri T.L.E.S. (Tutmonda Ligo de Esperantistaj Senŝtatanoj), kiu fondiĝis en la 1920-aj jaroj, ĉar SAT en la komenco estis forte sub komunisma influo. Ŝajnas, ke T.L.E.S. pli poste enfandiĝis en SAT.

Historio de anarkiismo[redakti | redakti fonton]

Anarkiismo kiel socia movado dum longa tempo daŭris malgraŭ ŝanĝiĝoj de populareco. Ĝia klasika epoko, kiu laŭ kleruloj okazis inter 1860 kaj 1939, estas ligita kun la laboristaj movadoj de la 19-a jarcento, kaj kun la luktado kontraŭ faŝismo dum la Hispana Enlanda Milito.

Originoj[redakti | redakti fonton]

Gravuraĵo el dokumento de Fosistoj de William Everard.

La plej fruaj[83] anarkiismaj temoj povas troviĝi en la 6a jarcento a.K., inter verkoj de taoista filozofo Laozio,[84] kaj en postaj jarcentoj ĉe Ĝuangzio kaj Bao Ĝingjan.[85] La filozofio de Ĝuangzio estis priskribita de variaj fontoj kiel anarkiisma.[86][87][88][89] Ĝuangzio verkis, "Ŝtelisteto estas enprizonita. Ŝtelistego iĝas reganto de Nacio."[90] Diogeno la Cinika kaj la Cinikistoj, ties samtempa Zenono el Kitiono, nome fondinto de Stoikismo, enkondukis aliajn similajn temojn.[84] Jesuo estas foje konsiderata la unua anarkiisto laŭ la kristana anarkiista tradicio. Georges Lechartier verkis ke "La vera fondinto de anarkio estis Jesuo Kristo kaj... la unua anarkiisma societo estas tiu de apostoloj."[91] En komenca islama historio, kelkaj manifestaĵoj de anarkiisma pensaro troviĝas dum la Dua Fitnao aŭ islama enlanda milito ĉe la Kalifujo, kiam la Ĥariĝistoj insistis ke la imameco estas rajto por ĉiu individuo ene de la islama socio.[92] Poste, kelkaj fakuloj de Islamo, kiaj Amer al-Basri[93] kaj Abu Hanifa,[94] estris movadojn por bojkoti la regantojn, preparante la vojon al la tradicio de Ŭakfo (donaco), kiu utilis kiel alternativo kaj rifuĝo el la centralizitaj aŭtoritatoj de emiroj. Sed tiaj interpretoj respegulas subvertajn religiajn konceptojn kiel ĉe la menciitaj similaj instruoj de anarkiisma Taoismo kaj tiuj de aliaj kontraŭ-aŭtoritataj religiaj tradicioj kreante kompleksan rilataron rilate al la demando ĉu anarkiismo kaj religio kongruas aŭ ne. Tio estas ekzempligita kiam la glorigo de la ŝtato estas vidata kiel formo de peka idolismo.[95][96]

La franca renesanca politika filozofo Étienne de La Boétie verkis en sia plej fama verko la Diskurson pri volonta servo kiun historiistoj konsideras grava anarkiisma antaŭaĵo.[97][98] La radikala protestanta Gerrard Winstanley kaj lia grupo nome la Fosistoj estas citataj de variaj aŭtoroj kiel propovantaj anarkiismajn socialajn decidojn en la 17a jarcento en Anglio.[99][100][101] La termino "anarkiisto" estis uzata la aunuan fojon en angla lingvo en 1642, dum la Angla enlanda milito, kiel pejorativa termino de perforto, uzata de Reĝistoj kontraŭ siaj opoziciantoj, nome la Rondkapuloj.[102] Ĉirkaŭ la epoko de la Franca Revolucio kelkaj, kiaj la Enragés, ekuzis la terminon pozitive,[103] opozicie al la jakobena centralizado de povo, vidante "revolucian registaron" kiel oksimoro.[102] Ĉirkaŭ la fino de la 19a jarcento, la vorto "anarkiismo" estis perdinta sian dekomencan negativan konotacion.[102]

Jean-Jacques Rousseau emfazis la gravon de la persona kaj natura libero.

Moderna anarkiismo kreskiĝis el la ĉu nereligia ĉu religia pensaro de la epoko de la Klerismo, partikulare el la argumentoj de Jean-Jacques Rousseau por la morala centreco de libero.[104]

Kiel parto de la politika movado de la 1790-aj jaroj en la komenco de la Franca Revolucio, William Godwin disvolvigis la unuan esprimon de moderna anarkiisma pensaro.[105][106] Godwin estis, laŭ Petro Kropotkino, "la unua kiu formulis la politikajn kaj ekonomiajn konceptojn de anarkiismo, kvankam li ne donis tiun nomon al la ideoj disvolvigitaj en sia verko",[84] dum Godwin ligis siajn anarkiismajn ideojn al frua Edmund Burke.[107]

Godwin estas ĝenerale rigardata kiel la fondinto de la pensoskolo konata kiel 'filozofia anarkiismo'. Li argumentis en Political Justice (1793)[106][108] ke registaro havas nepran malican influon sur la socio, kaj ke ĝi pluigas dependon kaj nescion. Li pensis ke la etendo de la uzo de racio fare de amasoj finfine devigos registarojn retiriĝi kiel nenecesa forto. Kvankam li ne atribuis al la ŝtato moralan legitimecon, li estis kontraŭ la uzado de revoluciaj taktikoj por forigi la registaron el la povo. Male, li defendis por ties anstataŭo pere de procezo de pacema evoluo.[106][109]

Lia malemo al la trudado de regul-bazita socio kondukis lin al la denunco, kiel manifestado de la popola ‘mensa sklaveco’, la fundamentojn de juro, posedrajtoj kaj eĉ la institucion de geedziĝo. Li konsideris la bazajn fundamentojn de socio kiel kontraŭantaj la naturan disvolvigon de individuoj por la uzado de ties povo por racii por alveno je reciproka profita metodo de socia organizado. En ĉiu okazo, registaro kaj ties institucioj estas montrataj kiel kontraŭaj al la disvolvigo de nia kapablo por vivi tute kongrue kun la plena kaj libera plenumo de privata juĝo.

La franca Pierre-Joseph Proudhon estas vidata kiel unua mem-proklamita anarkiisto, etikedo kiun li adoptis en sia pionira verko, Qu'est-ce que la propriété?, publikigita en 1840. Pro tio kelkaj konsideras Proudhon kiel la fondinto de moderna anarkiisma teorio.[110] Li disvolvigis la teorion de spontana ordo en socio, kie organizado aperas sen centra kunordiganto trudanta sian propran ideon de ordo kontraŭ la volo de individuaj agadoj en siaj propraj interesoj; lia fama citaĵo pri la afero estas, "Libereco estas patrino, ne filino, de ordo." En Qu'est-ce que la propriété ? Proudhon respondas per la fama akuzo "Propreco estas ŝtelo." En tiu verko, li kontraŭis la institucion de malpliigita "propreco" (propriété), kie posedantoj havas kompletajn rajtojn por "uzo kaj misuzo" de ties propreco kiel ili volas.[111] Li kontrastigis tion kun tio kion li nomigis "posedon," aŭ limigita posedeco de rimedoj kaj varoj nur en pli malpli kontinua uzado. Poste, tamen, Proudhon aldonis ke "Propreco estas Libereco," kaj asertis ke ĝi estas rifuĝejo kontraŭ la ŝtata povo.[112] Lia opozicio al la ŝtato, al la organizita religio, kaj al kelkaj kapitalismaj praktikoj inspiris postajn anarkiistojn, kaj faris lin unu el la ĉefaj sociaj pensuloj tiutempaj.

La anarki-komunisto Joseph Déjacque estis la unua persono kiu priskribis sin mem kiel "liberecana".[113] Malkiel ĉe Pierre-Joseph Proudhon, li argumentis ke, "ne estas la produkto de lia aŭ ŝia laboro je kio la laboristo havas rajton, sed je la kontentigo de siaj bezonoj, ia ajn estus ties naturo."[114] En 1844 en Germanio la post-hegelana filozofo Max Stirner publikigis la libron, Der Einzige und sein Eigentum, kiu estos poste konsiderata influa sed frua teksto de individuisma anarkiismo.[115] Francaj anarkiistoj aktivaj en la Revolucio de 1848 estis ekzemple Anselme Bellegarrigue, Ernest Coeurderoy, Joseph Déjacque[113] kaj Pierre Joseph Proudhon.[116][117]

La 1-a Internacio kaj la Pariza Komunumo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Unua Internacio kaj Pariza Komunumo.
Anarki-kolektivisto Miĥilo Bakunino kontraŭis la marksistan celon de diktatoreco de la proletaro, anstataŭ preferante universalan ribelon, kaj li aliancigis sin kun la kontraŭ-aŭtoritatistoj de la 1-a Internacio antaŭ sia elpelo de la Marksistoj.

En Eŭropo, brutalaj reagoj sekvis la revoluciojn de 1848. Dum tiuj ĝis dek landoj spertis mallongajn aŭ longdaŭrajn sociajn ribelojn kiam grupoj okazigis naciismajn insurekciojn. Post plej el tiuj klopodoj por sistemaj ŝanĝoj finis en malsukceso, konservativaj elementoj ekhavis avantaĝon el la divido de grupoj de socialistoj, anarkiistoj, liberaloj, kaj naciistoj, por eviti pluajn ribelojn.[118] En Hispanio Ramón de la Sagra establis la anarkiistan gazeton El Porvenir en La Coruña en 1845 kiu estis inspirita de la ideoj de Proudhon.[119] La kataluna politikisto Francesc Pi i Margall iĝis la ĉefa tradukisto de la verkoj de Proudhon en hispanan[120] kaj poste dum mallonge iĝis prezidento de la Unua Hispana Respubliko en 1873 dum li estis la estro de la Demokratia Respublikisma Federala Partio. Laŭ George Woodcock "Tiuj tradukoj havos profundan kaj daŭran efikon sur la disvolvigo de hispana anarkiismo post 1870, sed antaŭ tiu tempo la ideoj de Proudhon, kiel estis interpretata de Pi, jam havigis multon de la inspiro por la federisma movado kiu eliris en la komencaj 1860aj jaroj."[121] Laŭ la Encyclopedia Britannica "Dum la hispana revolucio de 1873, Pi y Margall klopodis establi necentralizitan, aŭ "kantonisman," politikan sistemon laŭ la premisoj de Proudhon."[122]

En 1864 la 1-a Internacio unuigis diversajn revoluciulojn, inkluzive de francaj sekvantoj de Proudhon,[123] blankiistoj, framasonistoj, anglaj sindikatanoj, socialistoj, kaj socialdemokratoj. Pro siaj ligoj al aktivaj laboristaj movadoj, la 1-a Internacio fariĝis grava organizaĵo. Karlo Markso fariĝis inter ĝiaj estroj, kaj aniĝis en ĝian Ĝeneralan Konsilantaron. La reciprokistoj (sekvantoj de Proudhon), kontraŭis la ŝtatan socialismon de Markso, advokatante politikan abstinismon kaj malgrandajn kvantojn da posedaĵoj.[124][125] Woodcock informis ke ankaŭ la usonaj individuismaj anarkiistoj Lysander Spooner kaj William B. Greene estis membroj de la Unua Internacio.[126] En 1868, post sia nesukcesa partopreno en la Ligo de Paco kaj Libereco, Bakunino kaj liaj anarki-kolektivismaj kunuloj aniĝis en la 1-an Internacion – kun kiu ne engaĝis la Ligo.[127] Ili sinaliancigis kun la kontraŭ-aŭtoritatismaj socialismaj partoj de la Internacio, kiu porpledis la revolucian detruon de la ŝtato, kaj la kolektivigon de posedaĵoj.

Unue, la kolektivistoj laboris kun la marksistoj por puŝi la Internacion laŭ pli revolucia socialisma direkto. Poste, la Internacio polusiĝis laŭ du kampoj, kun Markso kaj Bakunino kiel siaj kontraŭstarantaj estroj.[128] Bakunino karakterizis la ideojn de Markso kiel aŭtoritatismaj, kaj antaŭvidis ke, se marksisma partio potenciĝis, ĝiaj estroj simple anstataŭigus la regoklason kontraŭ kiu ili tiom longe batalis.[129][130]

Anarkiista historiisto George Woodcock informis ke "La jara Kongreso de la Internacio ne estis okazinta en 1870 pro la eksplodo de la Pariza Komunumo, kaj en 1871 la Ĝenerala Konsilantaro alvokis nur specialan konferencon en Londono. Unu delegito kapablis veni el Hispanio kaj neniu el Italio, kvankam oni uzis teknikan ekskuzon – ke ili disiĝis el la Fédération Romande – por eviti inviti la svisajn subtenantojn de Bakunin. Tiele nur minoritato de anarkiistoj ĉeestis, kaj la rezolucioj de la Ĝenerala Konsilantaro estis aprobitaj preskaŭ unuanime. Plej el ili estis klare direktitaj kontraŭ Bakunin kaj liaj sekvantoj."[131]

Bulteno de la Ĵurasa Federacio.

En 1872, la konflikto finis per disiĝo inter la du grupoj, kiam, ĉe la Haga Kongreso, Markso kontraŭstaris la Ĵurasan Federacion kaj forpelis je Bakunino kaj James Guillaume el la Internacio, kaj translokigis ĝian stabejon al Novjorko. Responde, la kontraŭ-aŭtoritatismaj partoj kreis sian propran Internacion ĉe la Kongreso de Sankta-Imjero, alprenante revolucian anarkiisman programon.[132]

La Pariza Komunumo estis registaro kiu dum mallonge regis en Parizo el la 18a de Marto (pli formale, el 28a de Marto) al la 28a de Majo 1871. Tiu Komunumo estis rezulto de ribelo en Parizo post Francio estis venkita en la Francia-Prusia Milito. Anarkiistoj partoprenis aktive en la starigo de la Pariza Komunumo.

Anarkiismo kaj organizita laboro[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Anarkosindikatismo, Internacia Laborista Asocio, Anarkiismo en Hispanio kaj Hispana Revolucio (1936).

La kontraŭaŭtoritatismaj partoj de la 1-a Internacio estis la antaŭvenintoj de la anarki-sindikatistoj, klopodante "anstataŭigi la privilegion kaj aŭtoritaton de la ŝtato" pere de la "libera kaj spontanea organizo de laboro."[133] En 1886, la sindikataro Federation of Organized Trades and Labor Unions (FOTLU) de Usono kaj Kanado unuanime dediĉis la 1an de Majo 1886, kiel dato kiu estos normiga por la lukto por la okhora labortago.[134]

Bildo de Walter Crane pri la ekzekutitaj "Anarkiistoj de Ĉikago" post la Tumulto de Haymarket Square. La afero de Haymarket estis ĝenerale konsiderata la plej grava okazaĵo por la origino de internacia celebraro de la 1a de Majo.

Reage, sindikatoj tra tuta Usono preparis ĝeneralan strikon subtene de la okazaĵo.[134] La 3an de Majo, en Ĉikago, eksplodis tumulto kiam strikrompantoj klopodis trapasi la strik-pikedon, kaj du laboristoj mortiĝis kiam polico pafis kontraŭ la homamaso.[135] La venontan tagon, nome 4a de Majo, anarkiistoj manifestaciis ĉe la Placo Haymarket de Ĉikago.[136] Oni lanĉis bombon el nekonata flanko ĉe la fino de la manifestacio, kiu mortigis policoficiron.[137] Dum la sekva paniko, policanoj pafis kaj al la homamaso kaj unuj kontraŭ aliaj.[138] Sep policanoj kaj almenaŭ kvar laboristoj estis mortigitaj.[139] Ok anarkiistoj ĉu rekte ĉu nerekte rilataj al la organizintoj de la manifestacioj estis arestitaj kaj kulpigitaj pro la murdo de la mortita policoficiro. Tiuj homoj iĝis internacie politikaj famuloj inter la laborista movado. Kvar el la homoj estis ekzekutita kaj kvina memmortiĝis antaŭ sia ekzekuto. Tiu afero iĝis konata kiel Afero Haymarket, kaj estis sprono por la laborista movado kaj por la lukto por la okhora labortago. En 1890 okazis dua klopodo, tiam internacie, por organizi tagon por la okhora labortago. Tiu okazaĵo havis ankaŭ la duarangan celon por memorigi la laboristojn mortigitaj kiel rezulto de la afero Haymarket.[140] Kvankam ĝi estis dekomence intencita kiel unuafoja okazaĵo, la celebro la venontan jaron de la Tago de la Laboro la 1an de Majo firme starigis internacian feritagon de laboristoj.[134]

En 1907, la Internacian Anarkiistan Kongreson de Amsterdamo ĉeestis deputatoj de dek-kvar landoj, inter kiuj estis gravaj roluloj de la anarkiisma movado, inkluzive de Errico Malatesta, Pierre Monatte, Luigi Fabbri, Benoît Broutchoux, Emma Goldman, Rudolf Rocker, Christiaan Cornelissen, ktp. Oni traktis plurajn temojn dum la Kongreso, partikulare pri la organizo de la anarkiisma movado, ideoj pri popola edukado, la ĝenerala striko, kaj kontraŭmilitarismo. Centra debato koncernis la rilaton inter anarkiismo kaj sindikatismo. Malatesta kaj Monatte partikulare kontraŭ unu la alia pri tiu ĉi temo; Monatte pensis ke sindikatismo estis revolucia, kaj kreus la kondiĉojn de socia revolucio, dum Malatesta pensis nure sindikatismo ne sufiĉa. Malatesta pensis ke sindikatoj estis reformismaj, kaj eĉ foje povus esti konservativaj. Kune kun Cornelissen, li citis usonajn sindikatojn de profesiaj sindikatistoj kiel ekzemplo, kie sindikatoj konsistantaj el bonkvalitaj laboristoj foje kontraŭis malbonkvalitajn laboristojn por defendi sian relative privilegian pozicion. Malatesta avertis ke sindikatismaj celoj estis konstante sindikatismo mem, dum anarkiistoj devas ĉiam havi anarkion kiel celon kaj sekve eviti ajnan partikularan metodon kiu malhelpu atingi ĝin.[141]

Buenaventura Durruti estis konata heroo de la hispana Nacia Konfederacio de Laboro.

La Federacio de Hispanaj Laboristoj en 1881 estis la unua grava anarki-sindikatisma movado; anarkiistaj sindikataj federacioj speciale gravis en Hispanujo. La plej sukcesa estis la Confederación Nacional del Trabajo (Nacia Konfederacio de Laboro, mallongigita kiel CNT), fondita en 1910. Antaŭ la 1940-aj jaroj, la CNT estis grava potenco en la politiko de la laborista klaso, kaj grave rolis en la Hispana Enlanda Milito[142] kaj pli precize en la dummilita revolucio de 1936. La CNT filiiĝis kun la Internacia Laborista Asocio, federacio de anarki-sindikatismaj sindikatoj fondita en 1922, kun deputitoj reprezentante du milionojn da laboristoj de dek-kvin landoj en Eŭropo kaj Latin-Ameriko. La plej granda organizita anarkiisma movado nuntempe estas en Hispanujo, kie ekzistas multaj organizoj, kiuj agnoskas sin kiel anarkosindikatismaj, kaj ĉefe la CNT, kiu plutenas la rektan heredon de la iama sindikato kaj la CGT (Confederación General del Trabajo), kies membroj oni kalkulis ĉirkaŭ 100,000 en 2003, kiam ricevis sektorojn neanarkiismajn.

Aliaj aktivaj sindikatismaj movadoj inkluzivas la usonan Aliancon por Laborista Solidareco kaj la britan Solidarecan Federacion. La revolucia industria sindikato Industriaj Laboristoj de la Mondo, anarki-sindikatisma sekvanto de la 1-a Internacio, ankaŭ restas aktiva. En Latinameriko partikulare "La anarkiistoj tuj iĝis aktivaj por organizado de metiistoj kaj de industriaj laboristoj tra Suda kaj Centra Ameriko, kaj ĝis la komencaj 1920-aj ajroj plej el la sindikatoj de Meksiko, Brazilo, Peruo, Ĉilio, kaj Argentino estis anarki-sindikatismaj ĝenerale; la prestiĝo de la hispana C.N.T. kiel revolucia organizaĵo estis sendube je granda etendo responsa pri tiu situacio. La plej granda kaj plej luktema el tiuj organizoj estis la Federación Obrera Regional Argentina ... kiu kreskis rapide al membreco de preskaŭ miliono, kio nanigis la rivalajn socialdemokratajn sindikatojn."[143]

Propagando pro agado kaj kontraŭleĝismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Propagando pro agado, Kontraŭleĝismo kaj Eksproprietiga anarkiismo.
Italusona anarkiisto Luigi Galleani. Liaj sekvantoj, konataj kiel Galeanistoj, okazigis serion de bombaj kaj murdaj klopodoj el 1914 al 1932 kion ili rigardis kiel atakoj kontraŭ 'tiranoj' kaj 'malamikoj de la popolo'.

Kelkaj anarkiistoj, kiaj Johann Most, defendis publike perfortajn agojn de reprezalio kontraŭ kontraŭ-revoluciuloj ĉar "ni predikas ne nur agadon en kaj por si mem, sed ankaŭ agadon kiel propagando."[144] Ĉirkaŭ la 1880-aj jaroj, personoj ene kaj ekstere de la anarkiisma movado ekuzas la moton, "propagando pro agado" por aludi al individua bombado, reĝ- kaj tiran-murdoj. El 1905 antaŭen, la rusaj partneroj de tiuj kontraŭ-sindikatismaj anarki-komunistoj iĝis partianoj de ekonomia terorismo kaj kontraŭleĝaj 'eksproprietigoj'."[145] Kontraŭleĝismo kiel praktiko aperis kaj ene de ĝi "La agoj de anarkiistaj bombistoj kaj murdistoj ("propagando pro agado") kaj la anarkiismaj ŝtelistoj ("individua realproprigo") esprimis siajn malesperon kaj siajn personajn, violentajn malakceptojn de netolerebla socio. Krome, ili estis klare intencitaj kiel ekzemplaj invitoj al ribelo.".[146] En Francio la Bando de Bonnot estis la plej fama grupo kiu aliĝis al kontraŭleĝismo.

Tamen, tiom frue kiom je 1887, gravaj figuroj de la anarkiista movado distanciĝis el tiaj individuaj agadoj. Petro Kropotkino tiele verkis tiun jaron en Le Révolté ke "strukturo bazita sur jarcentoj de historio ne povas esti detruata per kelkaj kilogramoj de dinamito".[147] Vario de anarkiistoj defendis la abandonon de tiuj specoj de taktikoj favore al kolektiva revolucia agado, por ekzemplo tra la movado de sindikatoj. La anarkisindikatisto, Fernand Pelloutier, argumentis en 1895 por renovigita anarkiisma implico en la laborista movado sur bazo ke anarkiismo povus bone funkcii sen "la individua dinamitisto."[148]

Ŝtata subpremado (inklude la fifamajn francajn leĝojn lois scélérates de 1894 kontraŭ gazetarlibero) de anarkiistoj kaj de la laborista movado ĝenerale sekve al la malmultaj sukcesaj bombadoj kaj murdoj povus esti kontribuinta al la abandono de tiuj tipoj de taktikoj, kvankam reciproke la ŝtata subpremado, unuarange, povus esti ludinta gravan rolon por la kuraĝigo al tiuj izolataj agoj. La disiĝo de la franca socialisma movado, en multajn grupojn kaj, sekve la subpremado de la Pariza Komunumo de 1871, la ekzekuto kaj ekzilo de multaj communards (ties partianoj) al prizonkolonioj, favoris individuismajn politikajn esprimon kaj agojn.[149]

Nombraj ŝtatestroj estis murditaj inter 1881 kaj 1914 fare de membroj de anarkiisma movado kiuj deziris venĝon pro reciproka murdo de anarkiistoj kaj aliaj revoluciuloj aŭ simple laboristoj, kiaj la caro Aleksandro la 2-a, la Prezidento Sadi Carnot de Francio, la imperiestrino Elizabeto de Aŭstrio-Hungario, la reĝo Umberto la 1-a de Italio, la Prezidento William McKinley de Usono, la reĝo Karlo la 1-a de Portugalio kaj la reĝo Georgo la 1-a de Grekio. La murdisto de McKinley nome Leon Czolgosz postulis ke li estis influita de anarkiisto kaj feministo Emma Goldman.[150]

La propagando pro agado estis abandonita de plej majoritato de la anarkiisma movado post la Unua Mondmilito (1914–1918) kaj la Oktobra Revolucio.

La Rusia Revolucio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Rusia revolucio de 1917 kaj Maĥnovŝĉino.
Simon Karetnik, Nestor Maĥno kaj Fedir Ščus.

Anarkiistoj partoprenis ĉeflanke de la bolŝevikoj en ambaŭ la februara kaj oktobra revolucioj, kaj multaj anarkiistoj unue subtenis la bolŝevikan ŝtatrenverson.[151] Tamen, la bolŝevikoj baldaŭ turnis sin kontraŭ la anarkiistoj kaj alia maldekstrisma kontraŭstaro, konflikto kiu finis en 1921 per la Kronŝtadta matrosribelo. Anarkiistoj en centra Rusujo estis ĉu enmalliberejigitaj ĉu pelitaj kaŝen se ili ne aliĝis al la gajnintaj bolŝevikoj. Anarkiistoj el Petrogrado kaj Moskvo eliris al Ukrainio.[152] En Ukrainio, anarkiistoj batalis en la enlanda milito kontraŭ la Blanka movado, kaj poste kontraŭ la Bolŝevikoj, gviditaj en la Maĥnovŝĉino de Nestor Maĥno, kiu provis starigi anarkiisman socion en la regiono dum kelkaj monatoj.

Geanarkiistoj Emma Goldman kaj Alexander Berkman rezistis bolŝevikan centrigon de potenco post la Oktobra Revolucio.

Elpelitaj usonaj anarkiistoj Emma Goldman kaj Alexander Berkman estis inter tiuj, kiuj agitadis responde al bolŝevika politiko kaj la subpremado de la Kronŝtadta matrosribelo, antaŭ ke ili forlasis Rusujon. Ambaŭ verkis historiojn de siaj spertoj en Rusujo, kritikante la kvanton da kontrolo uzitan de la Bolŝevikoj. Por ili, la predikoj de Bakunin pri la konsekvencoj de marksisma regno pruviĝis tro veraj.[153][154]

La venko de la Bolŝevikoj en la Oktobra Revolucio kaj la rezulta enlanda milito serioze damaĝis anarkiistajn movadojn internacie. Multaj laboristoj kaj aktivuloj vidis bolŝevikan sukceson kiel ekzemplon; komunistaj partioj kreskis je malprofito por anarkiismo kaj aliaj socialistaj movadoj. En Francujo kaj Usono, ekzemple, iuj anoj de la gravaj sindikatismaj movadoj de la CGT kaj la IWW forlasis tiujn organizaĵojn kaj aniĝis en la 3-a Internacio.[155]

La revolucia tajdo de 1917–23 vidis la aktivan partoprenadon de anarkiistoj laŭ variaj gradoj de protagonismo. En la germana ribelo konata kiel Germana Revolucio de 1918–1919 kiu establis la fondon de la Bavara Soveta Respubliko la anarkiistoj Gustav Landauer, Silvio Gesell kaj Erich Mühsam havis gravajn estrajn postenojn ene de la revoluciaj konsiliismaj strukturoj.[156][157] En la italaj okazaĵoj konataj kiel biennio rosso[158] la anarki-sindikatisma sindikato Unione Sindacale Italiana "kreskis al 800,000 membroj kaj la influo de la Itala Anarkiista Unio (20,000 membroj plus Umanita Nova, ties ĉiutaga ĵurnalo) kreskis kongrue..." Anarkiistoj estis la unuaj kiuj sugestis okupi laborlokojn.[159] En la Meksika revolucio la Meksika Liberala Partio estis establita kaj dum la komencaj 1910-aj jaroj ĝi kondukis al serio de militaj atakoj konduke al la konkero kaj okupado de kelkaj urboj kaj distriktoj en Baja California kun la helpo de la estreco de anarki-komunisto Ricardo Flores Magón.[160]

En Parizo, la grupo Dielo Truda de rusiaj anarkiistaj ekzilitoj, kiu inkluzivis Nestor Maĥno, findecidis, ke anarkiistoj devis evoluigi novajn formojn de organizo, responde al la strukturoj de bolŝevismo. Ilia manifesto de 1926, nomita Organiza Platformo de la Ĝenerala Sindikato de Anarkiistoj (Malneto), estis subtenita de iuj anarki-komunistoj, sed kontraŭita de multaj aliaj. Platformismaj grupoj hodiaŭ inkluzivas je la Laborista Solidareca Movado en Irlando kaj je la Nord-Orienta Federacio de Anarki-Komunistoj (NEFAC) en Nord-Ameriko.

Sinteza anarkiismo aperis kiel organiza alternativo al platformismo kiu klopodas kunigi anarkiistojn de diversaj tendencoj sub la principoj de anarkiismo sen adjektivoj.[161] En la 1920-aj jaroj tiu formo trovis siajn ĉefajn proponantojn ĉe Volin kaj Sebastien Faure.[162] Ĝi estas la ĉefa principo malantaŭ la anarkiismaj federacioj grupigitaj ĉirkaŭ la nuntempa tutmonda Internacio de Anarkiistaj Federacioj.[163]

La Lukto kontraŭ Faŝismo[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikoloj Anarkiismo en Italio, Anarkiismo en Hispanio kaj Anarkiismo en Germanio.
Kontraŭfaŝisma Maquis, kiu rezistis Naziismon kaj la regadon de Franco en Eŭropo.

Dum la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj, la stariĝo de faŝismo en Eŭropo aliformigis la anarkiisman konflikton kontraŭ la ŝtato. En Italujo okazis la unuaj luktoj inter anarkiistoj kaj faŝistoj. Italaj anarkiistoj grave rolis en la kontraŭfaŝisma organizaĵo Arditi del Popolo, kiu estis plej forta en regionoj kun anarkiismaj tradicioj, kaj kiu venkis sukcese plurfoje; ili sukcese forpelis la Nigraĉemizukojn for de la anarkiista fortejo de Parmo en aŭgusto, 1922.[164] En Francujo, kie la Ekstremdekstrismaj Ligoj preskaŭ ribelis en la tumultoj de Februaro, 1934, anarkiistoj disiĝis pri politiko de unuiĝinta fronto.[165]

Anarkiistoj en Francio[166] kaj Italio[167] estis aktivaj en la Rezistado dum la Dua Mondmilito. En Germanio la anarkiisto Erich Mühsam estis arestita pro nekonataj akuzoj frumatene de la 28a de Februaro 1933, malmultajn horojn post la Incendio de Reichstag en Berlino. Joseph Goebbels, la Nazia Propaganda Ministro, etikedis lin kiel unu el "tiuj judaj renversemuloj." Dum la venontaj deksep monatoj, li estis enprizonigita en la koncentrejojn de Sonnenburg, Brandenburgo kaj finfine, Oranienburg. La 2an de Februaro 1934, Mühsam estis translokigita al nazia koncentrejo ĉe Oranienburg kie la nokton de la 9a de Julio 1934, Mühsam estis torturita kaj murdita fare de la gvardioj; lia batita kadavro estis trovita pendita ĉe necesejo la venonta mateno.[168]

Hispana Revolucio[redakti | redakti fonton]

Loupe.svg Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Hispana Revolucio (1936).
Blazono de la Regiona Konsilantaro, alternativa socipolitika sistemo de Aragonio.

En Hispanujo, la CNT unue rifuzis aliĝi al balota alianco de la populara fronto, kaj ĝia abstino kaŭzis balotogajnon de la dekstrismo. Sed en 1936, la CNT ŝanĝis sian politikon, kaj anarkiistaj voĉdonoj helpis redoni al la populara fronto potencon. Monatojn poste, la reganta klaso respondis per provo de puĉa ŝtatrenverso, kaj la Hispana Enlanda Milito (1936-1939) komenciĝis.[169] Responde al la milita ribelo, anarkiisme inspirita movado de kamparanoj kaj laboristoj, subtenita de armhavantaj milicoj, ekregis Barcelonon kaj grandajn regionojn de kampara Hispanujo, kie ili kolektivigis la teron.[170] Sed eĉ antaŭ la faŝisma venko en 1939, la anarkiistoj estis venkitaj en amara lukto kontraŭ la stalinistoj, kiuj kontrolis la disdonon de milita helpo al la respublikana kaŭzo de Sovetunio.[171]

Laŭ Noam Chomsky, "la komunistoj estis ĉefe responsaj pro la detruo de hispanaj anarkiistoj. Ne nur en Katalunio — la komunismaj armeoj ĉefe detruis la kolektivojn aliloke. La komunistoj ĉefe agadis kiel polica forto de la sekureca sistemo de la Respubliko kaj estis tre multe kontraŭaj al la anarkiistoj, parte ĉar Stalin ankoraŭ esperis tiame havi ioman tipon de interkonsento kun okcidentaj landoj kontraŭ Hitler. Tio kompreneble malsukcesis kaj Stalin retiris la subtenon al la Respubliko. Ili eĉ retiris la hispanajn orrezervojn."[172] La okazaĵo konata kiel Hispana Revolucio estis laborista socia revolucio kiu komencis dum la eksplodo de la Hispana Enlanda Milito en 1936 kaj rezultis en la disvastigita realigo de anarkiismaj kaj ple amplekse liberecanaj socialismaj organizaj principoj tra variaj partoj de la ladno dum du al tri jaroj, ĉefe en Katalunio, Aragono, duono de Andaluzio, kaj partoj de Valencilando. Multo de la hispana ekonomio estis metita sub laborista kontrolo; en anarkiismaj fortejoj kiaj Katalunio, la proporcio estis tiom alta kiom ĝis 75%, sed pli malalta en areoj kun forta influo de la Komunista Partio de Hispanio, ĉar la sovet-aliancita partio aktive rezistis klopodojn de kolektivigo kiujn ili ne povis kontroli. Fabrikoj estis administrataj pere de laboristaj komitatoj, ruraj areoj iĝis kolektivigitaj kaj regataj kiel liberecanaj komunumoj. Anarkiista historiisto Sam Dolgoff ĉirkaŭkalkulis ke ĉirkaŭ ok milionoj da personoj partoprenis rekte aŭ almenaŭ nerekte en la Hispana Revolucio,[173] kiun li postulis kiel "pli proksima al la realigo de la idealo de libera senŝtata socio je ampleksa skalo ol ajna alia revolucio en la historio."[174]

Kiel rakontis George Orwell kaj aliaj eksterlandaj observantoj kaj naciaj historiistoj, trupoj gviditaj de stalinistoj subpremis la kolektivojn kaj persekutis malkonsentajn marksistojn kaj anarkiistojn.[175] La elstara itala anarkiisto Camillo Berneri, kiu estis volontulo por lukti kontraŭ Franco estis murdita anstataŭe en Hispanio fare de pafistoj asociataj kun la Hispana Komunista Partio.[176][177][178] La urbo Madrid kapitulaciis al la frankistaj fortoj fare de la lasta ne-frankista urbestro de la urbo, la anarkiisto Melchor Rodríguez García.[179]

Postmilitaj jaroj[redakti | redakti fonton]

Anarkiismo klopodis reorganiziĝi post la Dua Mondmilito kaj tiukuntekste la organiza diskuto inter sinteza anarkiismo kaj platformismo pligraviĝis denove speciale en la anarkiismaj movadoj de Italio kaj Francio. La Meksika Anarkiisma Federacio estis establita en 1945 post la Anarkiisma Federacio de Centro unuiĝis kun la Anarkiisma Federacio de la Federala Distrikto.[180] In the early 1940s, the Antifascist International Solidarity and the Federation of Anarchist Groups of Cuba merged into the large national organisation Asociación Libertaria de Cuba (Cuban Libertarian Association).[181] From 1944 to 1947, the Bulgarian Anarchist Communist Federation reemerged as part of a factory and workplace committee movement, but was repressed by the new Communist regime.[182] In 1945 in France the Fédération Anarchiste and the anarchosyndicalist trade union Confédération nationale du travail was established in the next year while the also synthesist Federazione Anarchica Italiana was founded in Italy. Korean anarchists formed the League of Free Social Constructors in September 1945[182] and in 1946 the Japanese Anarchist Federation was founded.[183] An International Anarchist Congress with delegates from across Europe was held in Paris in May 1948.[182] After World War II, an appeal in the Fraye Arbeter Shtime detailing the plight of German anarchists and called for Americans to support them. By February 1946, the sending of aid parcels to anarchists in Germany was a large-scale operation. The Federation of Libertarian Socialists was founded in Germany in 1947 and Rudolf Rocker wrote for its organ, Die Freie Gesellschaft, which survived until 1953.[184] In 1956 the Uruguayan Anarchist Federation was founded.[185] In 1955 the Anarcho-Communist Federation of Argentina renamed itself as the Argentine Libertarian Federation. The Syndicalist Workers' Federation was a syndicalist group in active in post-war Britain,[186] and one of Solidarity Federation's earliest predecessors. It was formed in 1950 by members of the dissolved Anarchist Federation of Britain.[186] Unlike the AFB, which was influenced by anarcho-syndicalist ideas but ultimately not syndicalist itself, the SWF decided to pursue a more definitely syndicalist, worker-centred strategy from the outset.[186]

Anarchism continued to influence important literary and intellectual personalities of the time, such as Albert Camus, Herbert Read, Paul Goodman, Dwight Macdonald, Allen Ginsberg, George Woodcock, Leopold Kohr,[187][188] Julian Beck, John Cage[189] and the French Surrealist group led by André Breton, which now openly embraced anarchism and collaborated in the Fédération Anarchiste.[190]

Anarcho-pacifism became influential in the Anti-nuclear movement and anti war movements of the time[191][192] as can be seen in the activism and writings of the English anarchist member of Campaign for Nuclear Disarmament Alex Comfort or the similar activism of the American catholic anarcho-pacifists Ammon Hennacy and Dorothy Day. Anarcho-pacifism became a "basis for a critique of militarism on both sides of the Cold War."[193] The resurgence of anarchist ideas during this period is well documented in Robert Graham's Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977).[182]

Enmovadaj demandoj kaj debatoj[redakti | redakti fonton]

La efikeco kaj legitimeco de perforto por politikaj celoj eĉ hodiaŭ estas polemikaj demandoj inter anarkiistoj.

Anarkiismo estas filozofio, kiu enkorpigas multajn diversajn kaj malsamajn sintenojn, tendencojn, kaj pensoskolojn; tiel, oftas malkonsento pri demandoj de valoroj, ideologio, kaj taktikoj. La kongrueco de kapitalismo (kiun anarkiistoj kutime malakceptas, laŭ la Oksforda Akompanlibro al Filozofio), naciismo, kaj religio ene de anarkiismo estas amplekse disputata. Simile, anarkiismo ĝuas malsimplan interrilaton kun ideologioj kiel Marksismo, komunismo, kaj anarki-kapitalismo. Anarkiistoj povas esti inspiritaj de humanismo, dia aŭtoritato, etika egoismo, aŭ de multaj aliaj alternativaj etikaj ismoj.

Fenomenoj kiel civilizacio, teknologio (t.e., ene de anarki-primitivismo kaj insurekta anarkiismo), kaj la demokrata procedo estas akre kritikitaj de iuj anarkiismaj tendencoj, kaj samtempe laŭditaj de aliaj. Anarkiismaj sintenoj pri raso, genro, kaj la naturmedio ŝanĝiĝis ege ekde la moderna origino de la filozofio en la 18-a jarcento.

Je taktika nivelo, dum propagando pro agado estis taktiko uzita de anarkiistoj en la 19-a jarcento (ekz. en la nihilisma movado), modernaj anarkiistoj (ekzemple anarki-pacistoj) proponas alternativajn metodojn por starigi anarkiisman socion kiel senperforto, alternativa ekonomio, kaj kontraŭŝtata kripto-anarkiismo. La diverseco en anarkiismo kaŭzis amplekse malsamajn uzojn de la samaj terminojn inter malsamaj anarkiismaj tradicioj, fakto kiu gvidis al multaj difinaj demandoj en anarkiisma teorio.

Elstaraj anarkiistoj[redakti | redakti fonton]

Murray Bookchin

Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj organizoj[redakti | redakti fonton]

Sidejo de CNT en Barcelono.

Elstaraj anarkiismaj aŭ anarkosindikatismaj gazetoj aŭ komunikiloj[redakti | redakti fonton]

Vidu ankaŭ[redakti | redakti fonton]

Referencoj[redakti | redakti fonton]

  1. Anarchy, Merriam-Webster's Online dictionary
  2. Kropotkin, Peter. Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings, Courier Dover Publications, 2002, p.5
  3. R.B. Fowler (1972). “The Anarchist Tradition of Political Thought”, Western Political Quarterly 25 (4), p. 738–752. COI:10.2307/446800. 
  4. Sylvan, Richard. "Anarchism". A Companion to Contemporary Political Philosophy, redaktintos Goodwin, Robert E. kaj Pettit, Philip. Blackwell Publishing, 1995, p.231
  5. Anarchy, Merriam-Webster's Online dictionary
  6. Vidu:
  7. Vidu ekzemple en Esperanto Liberecana Frakcio de SAT, kun bulteno Liberecana Ligilo ktp.
  8. B. Cano Ruiz, Excursión sobre los Fundamentos Históricos del Anarquismo, Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 53-57. Tiu vidas ankaŭ antaŭaĵojn en la Antikva Egipto kaj la Biblio.
  9. George Woodcock, Albores del Anarquismo, Tierra y Libertad, Meksiko, 1961, paĝoj 96-100.
  10. Ankaŭ menciindas la utopiojn de Francis Bacon: Nova Atlantido, de Campanella: SunŝtatoSuncivito kaj de Étienne Cabet: Vojaĝo al Ikario.
  11. George Woodcock (1961), paĝoj 101-109.
  12. Pri precedencoj el la Usona Revolucio kaj el la Franca Revolucio vidu George Woodcock (1961), paĝoj 109-127.
  13. B. Cano Ruiz (1961), paĝoj 76-87.
  14. Pierre-Joseph Proudhon, Qu'est-ce que la proprieté?, tradukita al multaj lingvoj ekzemple al ¿Qué es la propiedad?, Tusquets, Barcelona, 1975.
  15. Slevin, Carl. "Anarchism." The Concise Oxford Dictionary of Politics. Eld. Iain McLean kaj Alistair McMillan. Oxford University Press, 2003.
  16. Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought. Blackwell Publishing. p. 14.
  17. KROPOTKINO, Petro. (2002) Anarchism: A Collection of Revolutionary Writings. Courier Dover Publications. ISBN 0-486-41955-X.R.B. Fowler (1972). “The Anarchist Tradition of Political Thought”, Western Political Quarterly 25 (4), p. 738–752. COI:10.2307/446800. 
  18. BROOKS, Frank H.. (1994) The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908). Transaction Publishers. ISBN 1-56000-132-1. “Usually considered to be an extreme left-wing ideology, anarchism has always included a significant strain of radical individualism, from the hyperrationalism of Godwin, to the egoism of Stirner, to the libertarians and anarcho-capitalists of today”.
  19. (2000) “Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement”, The New York Times (5a de Aŭgusto). Colin Moynihan (2007). “Book Fair Unites Anarchists. In Spirit, Anyway”, New York Times (16a de Aprilo). 
  20. "The anarchists were unanimous in subjecting authoritarian socialism to a barrage of severe criticism. At the time when they made violent and satirical attacks these were not entirely well founded, for those to whom they were addressed were either primitive or "vulgar" communists, whose thought had not yet been fertilized by Marxist humanism, or else, in the case of Marx and Engels themselves, were not as set on authority and state control as the anarchists made out." Daniel Guerin, Anarchism: From Theory to Practice (New York: Monthly Review Press, 1970)
  21. Mark Bevir (ed). Encyclopedia of Political Theory. SAGE. Los Angeles. 2010. Paĝo 34
  22. Miller, David. 1987. "Mutualism." The Blackwell Encyclopedia of Political Thought. Blackwell Publishing. p. 11
  23. "What do I mean by individualism? I mean by individualism the moral doctrine which, relying on no dogma, no tradition, no external determination, appeals only to the individual conscience."Mini-Manual of Individualism de Han Ryner [1] Alirita la 23an de Junio 2016.
  24. "I do not admit anything except the existence of the individual, as a condition of his sovereignty. To say that the sovereignty of the individual is conditioned by Liberty is simply another way of saying that it is conditioned by itself.""Anarchism and the State" in Individual Liberty
  25. Everhart, Robert B. The Public School Monopoly: A Critical Analysis of Education and the State in American Society. Pacific Institute for Public Policy Research, 1982. p. 115.
  26. Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [2] Alirita la 23an de Junio 2016.
  27. Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy. [3] Alirita la 23an de Junio 2016.
  28. The Encyclopedia Americana: A Library of Universal Knowledge. Encyclopedia Corporation. p. 176.
  29. "This does not mean that the majority thread within the anarchist movement is uncritical of individualist anarchism. Far from it! Social anarchists have argued that this influence of non-anarchist ideas means that while its "criticism of the State is very searching, and [its] defence of the rights of the individual very powerful," like Spencer it "opens ... the way for reconstituting under the heading of 'defence' all the functions of the State." Section G – Is individualist anarchism capitalistic? An Anarchist FAQ
  30. Ostergaard, Geoffrey. "Anarchism". A Dictionary of Marxist Thought. Blackwell Publishing, 1991. p. 21.
  31. "The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people." Alexander Berkman. "What Is Communist Anarchism?"
  32. Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.
  33. Avrich, Paul. 2006. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. p. 5.
  34. Patsouras, Louis. 2005. Marx in Context. iUniverse. p. 54.
  35. Kropotkin, Peter (2007). "13". The Conquest of Bread. Edinburgh: AK Press. ISBN 978-1-904859-10-9.
  36. Bakunin, Mikhail (1990). Statism and Anarchy. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36182-6. "They [the Marxists] maintain that only a dictatorship – their dictatorship, of course – can create the will of the people, while our answer to this is: No dictatorship can have any other aim but that of self-perpetuation, and it can beget only slavery in the people tolerating it; freedom can be created only by freedom, that is, by a universal rebellion on the part of the people and free organization of the toiling masses from the bottom up."
  37. Morris, Brian. Bakunin: The Philosophy of Freedom. Black Rose Books Ltd., 1993. p. 76.
  38. Rae, John. Contemporary Socialism. C. Scribner's sons, 1901, Originalo el Harvard University. p. 261.
  39. "Anarchist communism is also known as anarcho-communism, communist anarchism, or, sometimes, libertarian communism.""Anarchist communism – an introduction" ĉe libcom.org [4] Alirita la 23an de Junio 2016.
  40. "The terms libertarian communism and anarchist communism thus became synonymous within the international anarchist movement as a result of the close connection they had in Spain (with libertarian communism becoming the prevalent term).""Anarchist Communism & Libertarian Communism" de Gruppo Comunista Anarchico di Firenze. el "L'informatore di parte", No. 4, October 1979, quarterly journal of the Gruppo Comunista Anarchico di Firenze, ĉe libcom.org [5] Alirita la 23an de Junio 2016.
  41. "The 'Manifesto of Libertarian Communism' was written in 1953 by Georges Fontenis for the Federation Communiste Libertaire of France. It is one of the key texts of the anarchist-communist current." "Manifesto of Libertarian Communism" de Georges Fontenis ĉe libcom.org [6] Alirita la 23an de Junio 2016.
  42. "In 1926 a group of exiled Russian anarchists in France, the Delo Truda (Workers' Cause) group, published this pamphlet. It arose not from some academic study but from their experiences in the 1917 Russian revolution." "The Organizational Platform of the Libertarian Communists" de Delo Truda [7] Alirita la 23an de Junio 2016.
  43. "The revolution abolishes private ownership of the means of production and distribution, and with it goes capitalistic business. Personal possession remains only in the things you use. Thus, your watch is your own, but the watch factory belongs to the people." Alexander Berkman. "What Is Communist Anarchism?"
  44. From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms Alan James Mayne Published 1999 Greenwood Publishing Group 316 paĝoj ISBN 0-275-96151-6. Books.google.com. 1999. ISBN 978-0-275-96151-0. [8] Alirita la 23an de Junio 2016.
  45. Anarchism for Know-It-Alls By Know-It-Alls For Know-It-Alls, For Know-It-Alls Published de Filiquarian Publishing, LLC., 2008 ISBN 1-59986-218-2, 9781599862187 72 paĝoj. Books.google.com. Januaro 2008. ISBN 978-1-59986-218-7. [9] Alirita la 23an de Junio 2016.
  46. "Luggi Fabbri". Dwardmac.pitzer.edu. 2002-10-13. Retrieved 2015-03-16.
  47. "Platform: Constructive Section". Nestormakhno.info. [10] Alirita la 23an de Junio 2016.
  48. Sorel, Georges. 'Political Theorists in Context' Routledge (2004) p. 248.
  49. Rocker, Rudolf. 'Anarcho-Syndicalism: Theory and Practice' AK Press (2004) p. 73.
  50. Perlin, Terry M. Contemporary Anarchism. Transaction Books, New Brunswick, NJ 1979
  51. 51,0 51,1 George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)
  52. "Resisting the Nation State, the pacifist and anarchist tradition" de Geoffrey Ostergaard. Ppu.org.uk (6a de Aŭgusto 1945). Alirita 20a de Septembro 2010.
  53. CHRISTOYANNOPOULOS, Alexandre. (2010) Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel. Exeter: Imprint Academic, p. 2–4. “Locating Christian anarchism ... In political theology”.
  54. DIELO TROUDA. (2006) Organizational Platform of the General Union of Anarchists (Draft). Italy: FdCA.
  55. 55,0 55,1 An Anarchist FAQ (14a de Februaro 2010). Arkivita el la originalo je 19a de Februaro 2012. Alirita 7a de Julio 2015.
  56. Starhawk"J.3.2 What are "synthesis" federations?". An Anarchist FAQ. Infoshop.org. Arkivita el la originalo je 7a de Oktobro 2010. Alirita 20a de Septembro 2010.
  57. Faure, Sébastien. Libertarian Communism". "The remedy has been found: libertarian communism."
  58. "insurgentdesire.org.uk". insurgentdesire.org.uk.
  59. ""Anarchism, insurrections and insurrectionalism" de Joe Black". Ainfos.ca. 19a de Julio 2006. Arkivita el la originalo la 6an de Decembro 2010. [11] la 25an de Junio 2010.
  60. Verkante antaŭ la apero de la Skolo Carson–Long de maldekstra liberecanismo, historiisto de usona anarkiismo David DeLeon malemis trakti ajnan merkat-orientitan varianton de liberecanismo kiel maldekstra; vidu DeLeon, David (1978). The American as Anarchist: Reflections on Indigenous Radicalism. Baltimore, MD:Johns Hopkins University Press. p. 123.
  61. Gary Chartier kaj Charles W. Johnson (eld). Markets Not Capitalism: Individualist Anarchism Against Bosses, Inequality, Corporate Power, and Structural Poverty. Minor Compositions; 1a eldono (5a de Novembro, 2011)
  62. Gary Chartier aliĝis al Kevin Carson, Charles W. Johnson kaj aliaj (kun eĥoj de la parolmaniero de Benjamin Tucker kaj Thomas Hodgskin) en elteno ke, pro heredo kaj liberigaj celoj kaj potencialo, radikala merkatanarkiismo estu vidata — de ties proponantoj kaj de aliaj — kiel parto de la socialista tradicio, kaj ke merkatanarkiistoj povus kaj devus esti nomataj "socialistoj." Vidu Gary Chartier, "Advocates of Freed Markets Should Oppose Capitalism," "Free-Market Anti-Capitalism?" sesio, ĉiujara konferenco, Association of Private Enterprise Education (Cæsar's Palace, Las Vegas, NV, 13a de Aprilo, 2010); Gary Chartier, "Advocates of Freed Markets Should Embrace 'Anti-Capitalism'"; Gary Chartier, Socialist Ends, Market Means: Five Essays. Ĉp. Tucker, "Socialism."
  63. "But there has always been a market-oriented strand of libertarian socialism that emphasizes voluntary cooperation between producers. And markets, properly understood, have always been about cooperation. As a commenter at Reason magazine's Hit&Run blog, remarking on Jesse Walker's link to the Kelly article, put it: "every trade is a cooperative act." In fact, it's a fairly common observation among market anarchists that genuinely free markets have the most legitimate claim to the label 'socialism.'"."Socialism: A Perfectly Good Word Rehabilitated" de Kevin Carson ĉe la retejo de Center for a Stateless Society.
  64. Hamowy, Ronald (editor). The Encyclopedia of Libertarianism, SAGE, 2008, pp. 10–12, p 195, ISBN 978-1-4129-6580-4, ISBN 978-1-4129-6580-4
  65. Edward Stringham, Anarchy and the law: the political economy of choice, p 51
  66. Tormey, Simon. Anti-Capitalism, One World, 2004.
  67. Perlin, Terry M. Contemporary Anarchism, Transaction Books, NJ 1979.
  68. Raico, Ralph. Authentic German Liberalism of the 19th Century, Ecole Polytechnique, Centre de Recherce en Epistemologie Appliquee, Unité associée au CNRS, 2004.
  69. Heider, Ulrike. Anarchism:Left, Right, and Green, City Lights, 1994. p. 3.
  70. Outhwaite, William. The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought, Anarchism entry, p. 21, 2002.
  71. Bottomore, Tom. Dictionary of Marxist Thought, Anarchism entry, 1991.
  72. Ostergaard, Geofrey. Resisting the Nation State – the anarchist and pacifist tradition, Anarchism As A Tradition of Political Thought. Peace Pledge Union Publications
  73. Edward Stringham, Anarchy, State, and Public Choice, Cheltenham, UK: Edward Elgar, 2005. [12] Alirita la 26an de Junio 2016.
  74. Brown, L. Susan (2002). "Anarchism as a Political Philosophy of Existential Individualism: Implications for Feminism". The Politics of Individualism: Liberalism, Liberal Feminism and Anarchism. Black Rose Books Ltd. Publishing. p. 208.
  75. David Pepper (1996). Modern Environmentalism, p. 44. Routledge. [13] Alirita la 2an de Junio 2016.
  76. Ian Adams (2001). Political Ideology Today, p. 130. Manchester University Press. [14] Alirita la 2an de Junio 2016.
  77. "Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista Ética será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida." "La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938)" de Xavier Díez.
  78. "Anarchism and the different Naturist views have always been related." "Anarchism – Nudism, Naturism" de Carlos Ortega ĉe Asociacion para el Desarrollo Naturista de la Comunidad de Madrid. Publikigita en Revista ADN. Vintro de 2003
  79. EL NATURISMO LIBERTARIO EN LA PENÍNSULA IBÉRICA (1890–1939) de Jose Maria Rosello.
  80. Esperanto kaj Anarkiismo
  81. angle The Esperanto Movement (Contributions to the Sociology of Language), Peter G. Forster, ISBN: 9027933995, paĝo 190
  82. Historio de S. A. T., 1921 1952,Paris, 1953, Eldoninto :SAT, 152 paĝoj
  83. Mises Daily. Mises Institute.
  84. 84,0 84,1 84,2 Peter Kropotkin, "Anarchism", Encyclopædia Britannica 1910.
  85. Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume One: From Anarchy to Anarchism (300CE–1939). Robert Graham's Anarchism Weblog.
  86. "The priority of dao over tiannature:sky underwrites the themes of dependency and relativism that pervade the Zhuangzi and ultimately the skepticism, the open-minded toleration and the political anarchism (or disinterest in political activity or involvement)." "Taoism" ĉe Stanford Encyclopedia of Philosophy
  87. "Doing nothing [wu wei] is the famous Daoist concept for natural action, action in accord with Dao, action in which we freely follow our own way and allow other beings to do likewise. Zhuangzi, the great anarchic Daoist sage, compared it to "riding on the wind." Max Cafard. "Zen Anarchy"
  88. "Zhuangzi helps us discover an anarchistic epistemology and sensibility. He describes a state in which "you are open to everything you see and hear, and allow this to act through you."[45] Part of wuwei, doing without doing, is "knowing without knowing," knowing as being open to the things known, rather than conquering and possessing the objects of knowledge. This means not imposing our prejudices (whether our own personal ones, our culture's, or those built into the human mind) on the Ten Thousand Things." Max Cafard. The Surre(gion)alist Manifesto and Other Writings
  89. "The next group of interpreters have also become incorporated into the extant version of the text. They are the school of anarchistically inclined philosophers, that Graham identifies as a "Primitivist" and a school of "Yangists," chapters 8 to 11, and 28 to 31. These thinkers appear to have been profoundly influenced by the Laozi, and also by the thought of the first and last of the Inner Chapters: "Wandering Beyond," and "Responding to Emperors and Kings." There are also possible signs of influence from Yang Zhu, whose concern was to protect and cultivate one's inner life-source. These chapters combine the anarchistic ideals of a simple life close to nature that can be found in the Laozi with the practices that lead to the cultivation and nurturing of life." "Zhuangzi (Chuang-Tzu, 369–298 BCE)" at the Internet Encyclopedia of Philosophy
  90. Murray RothbardConcepts of the role of intellectuals in social change toward laissez faire (PDF). Arkivita el la originalo je 16a de Decembro 2008. Alirita 28a de Decembro 2008.
  91. Citita en George Woodcock, Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (Cleveland: Meridian Books, 1962), p. 38.
  92. Anarca-Islam. theanarchistlibrary.org.
  93. هادي العلوي, شخصيات غير قلقة في الإسلام, دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص36
  94. هادي العلوي, شخصيات غير قلقة في الإسلام, دار الكنوز الأدبية، بيروت، 1995، ص136
  95. . A Christian Anarchist Critique of Violence: From Turning the Other Cheek to a Rejection of the State. Political Studies Association (Marto 2010).
  96. CHRISTOYANNOPOULOS, Alexandre. (2010) Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel. Exeter: Imprint Academic. “The state as idolatry”.
  97. Kelkaj historiistoj de anarkiismo iris tiom for ke ili klasigis la traktaĵon de La Boétie kiel mem anarkiista, kio estas malĝusta konsiderinte ke La Boétie neniam etendis sian analizon el la tirana registaro al la registaro mem. Sed kvankam La Boétie ne povas esti konsiderata anarkiisto, liaj asertoj pti tiraneco kaj la universaleco de lia politika filozofio kondukis ilin mem facile al tia etendo.Introduction to The Politics of Obedience: The Discourse of Voluntary Servitude de Murray Rothbard. Ludwig Von Mises Institute. p. 18
  98. "Quite rightly, La Boëtie recognizes the potential for domination in any democracy: the democratic leader, elected by the people, becomes intoxicated with his own power and teeters increasingly towards tyranny. Indeed, we can see modern democracy itself as an instance of voluntary servitude on a mass scale. It is not so much that we participate in an illusion whereby we are deceived by elites into thinking we have a genuine say in decision-making. It is rather that democracy itself has encouraged a mass contentment with powerlessness and a general love of submission." "Voluntary Servitude Reconsidered: Radical Politics and the Problem of Self-Domination" de Saul Newman
  99. "Anarchists have regarded the secular revolt of the Diggers, or True Levellers, in seventeenth-century England led by Gerrard Winstanley as a source of pride. Winstanley, deeming that property is corrupting, opposed clericalism, political power and privilege. It is economic inequality, he believed, that produces crime and misery. He championed a primitive communalism based on the pure teachings of God as comprehended through reason." Kenneth C. Wenzer. "Godwin's Place in the Anarchist Tradition — a Bicentennial Tribute"
  100. "It was in these conditions of class struggle that, among a whole cluster of radical groups such as the Fifth Monarchy Men, the Levellers and the Ranters, there emerged perhaps the first real proto-anarchists, the Diggers, who like the classical 19th-century anarchists identified political and economic power and who believed that a social, rather than political revolution was necessary for the establishment of justice. Gerrard Winstanley, the Diggers' leader, made an identification with the word of God and the principle of reason, an equivalent philosophy to that found in Tolstoy's The Kingdom of God is Within You." Marlow. "Anarchism and Christianity"
  101. "Although Proudhon was the first writer to call himself an anarchist, at least two predecessors outlined systems that contain all the basic elements of anarchism. The first was Gerrard Winstanley (1609 – c. 1660), a linen draper who led the small movement of the Diggers during the Commonwealth. Winstanley and his followers protested in the name of a radical Christianity against the economic distress that followed the Civil War and against the inequality that the grandees of the New Model Army seemed intent on preserving. In 1649–1650 the Diggers squatted on stretches of common land in southern England and attempted to set up communities based on work on the land and the sharing of goods." George Woodcock, Anarchism, The Encyclopedia of Philosophy
  102. 102,0 102,1 102,2 "Anarchism", BBC Radio 4 programo In Our Time, 7a de Decembro 2006. Gastigita de Melvyn Bragg de BBC, kun John Keane, Profesoro de Politiko ĉe la Universitato de Westminster, Ruth Kinna, Profesoro pri Politiko ĉe la Universitato Loughborough, kaj Peter Marshall, filozofo kaj historiisto.
  103. Sheehan, Sean. Anarchism, London: Reaktion Books Ltd., 2004. p. 85.
  104. "Anarchism", Encarta Online Encyclopedia 2006 (brita versio).
  105. Everhart, Robert B. The Public School Monopoly: A Critical Analysis of Education and the State in American Society. Pacific Institute for Public Policy Research, 1982. p. 115.
  106. 106,0 106,1 106,2 Philip, Mark (2006-05-20). "William Godwin". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  107. Godwin mem atribuis la unuajn anarkiismajn skribaĵojn al la verko de Edmund Burke nome A Vindication of Natural Society. "Most of the above arguments may be found much more at large in Burke's Vindication of Natural Society; a treatise in which the evils of the existing political institutions are displayed with incomparable force of reasoning and lustre of eloquence ..." – piednoto, Ĉ. 2 Political Justice de William Godwin.
  108. Adams, Ian. Political Ideology Today. Manchester University Press, 2001. p. 116.
  109. GODWIN, William. (1796) Enquiry Concerning Political Justice and its Influence on Modern Morals and Manners. G.G. and J. Robinson. OCLC 2340417.
  110. Daniel Guerin, Anarchism: From Theory to Practice (New York: Monthly Review Press, 1970).
  111. Proudhon, Pierre-Joseph. "Chapter 3. Labour as the efficient cause of the domain of property" el Qu'est-ce que la propriété?, 1840
  112. Edwards, Stewart. Introduction to Selected Writings of Pierre-Joseph Proudhon, Anchor Books, Doubleday & Company, Inc. 1969, p. 33
  113. 113,0 113,1 Joseph Déjacque, De l'être-humain mâle et femelle - Lettre à P.J. Proudhon par Joseph Déjacque (franclingve)
  114. "l'Echange", artikolo en Le Libertaire no 6, 21a de Septembro 1858, New York. [15]
  115. Leopold, David (2006-08-04). "Max Stirner". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
  116. Toast to the Revolution. theanarchistlibrary.org.
  117. L'acitivité d'un socialiste de 1848. google.com.ec.
  118. Breunig, Charles (1977). The Age of Revolution and Reaction, 1789–1850. New York, N.Y: W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-09143-0.
  119. "anarchism :: Anarchism in Spain". Encyclopedia Britannica.
  120. George Woodcock. Anarchism: a history of libertarian movements. Paĝo 357.
  121. George Woodcock. Paĝo 357.
  122. "anarchism :: Anarchism in Spain". Encyclopedia Britannica.
  123. Blin, Arnaud (2007). The History of Terrorism. Berkeley: University of California Press. p. 116. ISBN 0-520-24709-4.
  124. Dodson, Edward (2002). The Discovery of First Principles: Volume 2. Authorhouse. p. 312. ISBN 0-595-24912-4.
  125. Thomas, Paul (1985). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge & Kegan Paul. p. 187. ISBN 0-7102-0685-2.
  126. Woodcock, G. (1962). Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements. Melbourne: Penguin. p. 460.
  127. Thomas, Paul (1980). Karl Marx and the Anarchists. London: Routledge and Kegan Paul. p. 304. ISBN 0-7102-0685-2.
  128. Engel, Barbara (2000). Mothers and Daughters. Evanston: Northwestern University Press. p. 140. ISBN 0-8101-1740-1.
  129. "On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en Bakunin on Anarchy, tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [16] Alirita la 27an de Juio 2016.
  130. Bakunin, Mikhail (1991) [1873]. Statism and Anarchy. Cambridge University Press. ISBN 0-521-36973-8.
  131. George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)
  132. Graham, Robert 'Anarchism (Montreal: Black Rose Books 2005) ISBN 1-55164-251-4.
  133. Rezolucioj el la Kongreso de Saint Imier, en Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Vol. 1, p. 100 [17] Alirita la 28an de Junio 2016.
  134. 134,0 134,1 134,2 FONER, Philip Sheldon. (1986) May day: a short history of the international workers' holiday, 1886–1986. New York: International Publishers. ISBN 0-7178-0624-3.
  135. AVRICH, Paul. (1984) The Haymarket Tragedy. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-00600-8.
  136. AVRICH. The Haymarket Tragedy. ISBN 0-691-04711-1.
  137. Patrolman Mathias J. Degan. The Officer Down Memorial Page, Inc. Arkivita el la originalo je 18a de Januaro 2008. Alirita 19a de Januaro 2008.
  138. Chicago Tribune, 27a de Junio 1886, citita en AVRICH. The Haymarket Tragedy. ISBN 0-691-04711-1.
  139. Act II: Let Your Tragedy Be Enacted Here. The Dramas of Haymarket. Chicago Historical Society (2000). Arkivita el la originalo je 15a de Januaro 2008. Alirita 19a de Januaro 2008.
  140. FONER. May Day. ISBN 0-7178-0624-3.
  141. Skirda, Alexandre (2002). Facing the enemy: a history of anarchist organization from Proudhon to May 1968. A. K. Press. p. 89. ISBN 1-902593-19-7.
  142. Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 24. ISBN 978-0-297-84832-5.
  143. George Woodcock. Anarchism: A History of Libertarian Ideas and Movements (1962)
  144. "Action as Propaganda" de Johann Most, 25a de Julio 1885. Dwardmac.pitzer.edu (21a de Aprilo 2003). Alirita 20a de Septembro 2010.
  145. (el Retarkivo 20090312022528)
  146. The Illegalists - By Doug Imrie. recollectionbooks.com.
  147. Citita en Billington, James H. 1998. Fire in the minds of men: origins of the revolutionary faith New Jersey: Transaction Books, p 417.
  148. Table Of Contents. Blackrosebooks.net. Alirita 20a de Septembro 2010.
  149. Historiisto Benedict Anderson tiele verkis:

    "In March 1871 the Commune took power in the abandoned city and held it for two months. Then Versailles seized the moment to attack and, in one horrifying week, executed roughly 20,000 Communards or suspected sympathizers, a number higher than those killed in the recent war or during Robespierre's 'Terror' of 1793–1794. More than 7,500 were jailed or deported to places like New Caledonia. Thousands of others fled to Belgium, England, Italy, Spain and the United States. In 1872, stringent laws were passed that ruled out all possibilities of organising on the left. Not till 1880 was there a general amnesty for exiled and imprisoned Communards. Meanwhile, the Third Republic found itself strong enough to renew and reinforce Louis Napoleon's imperialist expansion – in Indochina, Africa, and Oceania. Many of France's leading intellectuals and artists had participated in the Commune (Courbet was its quasi-minister of culture, Rimbaud and Pissarro were active propagandists) or were sympathetic to it. The ferocious repression of 1871 and thereafter, was probably the key factor in alienating these milieŭ from the Third Republic and stirring their sympathy for its victims at home and abroad." (Julio–Aŭgusto 2004) “In the World-Shadow of Bismarck and Nobel”, New Left Review II (28), p. 85–129. 

    Laŭ kelkaj analizistoj, en postmilita Germanio, la malpermeso de la Komunista Partio (KDP) kaj tiele de institucia maldekstra politika organizo povus ankaŭ, sammaniere, estis ludinta rolon en la kreado de la Rote Armee Fraktion.
  150. American Experience | Emma Goldman | Transcript | PBS. Alirita 2016-01-12.
  151. Dirlik, Arif (1991). Anarchism in the Chinese Revolution. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-07297-9.
  152. Avrich, Paul (2006). The Russian Anarchists. Stirling: AK Press. p. 204. ISBN 1-904859-48-8.
  153. "On the International Workingmen's Association and Karl Marx" en Bakunin on Anarchy, tradukita kaj eldonita de Sam Dolgoff, 1971. [18] Alirita la 12an de Julio 2016.
  154. Goldman, Emma (2003). "Preface". My Disillusionment in Russia. New York: Dover Publications. p. xx. ISBN 0-486-43270-X. "My critic further charged me with believing that "had the Russians made the Revolution à la Bakunin instead of à la Marx" the result would have been different and more satisfactory. I plead guilty to the charge. In truth, I not only believe so; I am certain of it."
  155. Nomad, Max (1966). "The Anarchist Tradition". In Drachkovitch, Milorad M. Revolutionary Internationals 1864 1943. Stanford University Press. p. 88. ISBN 0-8047-0293-4.
  156. "The Munich Soviet (or "Council Republic") of 1919 exhibited certain features of the TAZ, even though — like most revolutions — its stated goals were not exactly "temporary." Gustav Landauer's participation as Minister of Culture along with Silvio Gesell as Minister of Economics and other anti-authoritarian and extreme libertarian socialists such as the poet/playwrights Erich Mühsam and Ernst Toller, and Ret Marut (the novelist B. Traven), gave the Soviet a distinct anarchist flavor." Hakim Bey. "T.A.Z.: The Temporary Autonomous Zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism"
  157. Die bayerische Revolution 1918/19: Die erste Räterepublik: Literaten an der Macht (germane). br.de. Bayerischer Rundfunk. Alirita 1a de Septembro 2012.
  158. Brunella Dalla Casa, Composizione di classe, rivendicazioni e professionalità nelle lotte del "biennio rosso" a Bologna, in: AA. VV, Bologna 1920; le origini del fascismo, a cura di Luciano Casali, Cappelli, Bologna 1982, pag. 179.
  159. 1918–1921: The Italian factory occupations and Biennio Rosso. libcom.org.
  160. The Magonista Revolt in Baja California. sandiegohistory.org.
  161. Starhawk"J.3.2 What are "synthesis" federations?". An Anarchist FAQ. Infoshop.org. Arkivita el la originalo je 7a de Oktobro 2010. Alirita 20a de Septembro 2010.
  162. Starhawk"J.3.2 What are "synthesis" federations?". An Anarchist FAQ. Infoshop.org. Arkivita el la originalo je 7a de Oktobro 2010. Alirita 20a de Septembro 2010.
  163. Starhawk"J.3.2 What are "synthesis" federations?". An Anarchist FAQ. Infoshop.org. Arkivita el la originalo je 7a de Oktobro 2010. Alirita 20a de Septembro 2010.
  164. Holbrow, Marnie, "Daring but Divided" (Socialist Review Novembro 2002) [19]. Alirita la 12an de Julio 2016
  165. Berry, David. "Fascism or Revolution." Le Libertaire. August 1936.
  166. Anarchist Activity in France during World War Two. blackened.net.
  167. 1943–1945: Anarchist partisans in the Italian Resistance. libcom.org.
  168. MÜHSAM, Erich. (2001) David A. Shepherd: Thunderation!/Alle Wetter!: Folk Play With Song and Dance/Volksstuck Mit Gesang Und Tanz. Bucknell University Press. ISBN 978-0-8387-5416-0.
  169. Beevor, Antony (2006). The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939. London: Weidenfeld & Nicolson. p. 46. ISBN 978-0-297-84832-5.
  170. Bolloten, Burnett (15 November 1984). The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution. University of North Carolina Press. p. 1107. ISBN 978-0-8078-1906-7.
  171. Jean Becarud kaj Gilles Lapouge, Los anarquistas españoles, Laia, Barcelona, 1977, paĝoj 135-140.
  172. Rescuing Memory: the Humanist Interview with Noam Chomsky The Humanist TheHumanist.com [20] Alirita la 13an de Julio 2016. N. p., 2016. Web. 30a de Junio 2016.
  173. Dolgoff, S. (1974). The Anarchist Collectives: Workers' Self-Management in the Spanish Revolution. En The Spanish Revolution, the Luger P08 was used as a weapon of choice by the Spanish. ISBN 978-0-914156-03-1
  174. Dolgoff (1974), p. 5
  175. Birchall, Ian (2004). Sartre Against Stalinism. Berghahn Books. p. 29. ISBN 1-57181-542-2.
  176. "When clashes with the Communist Party broke out, his house, where he lived with other anarchists, was attacked on 4 May 1937. They were all labelled "counter-revolutionaries", disarmed, deprived of their papers and forbidden to go out into the street. There was still shooting in the streets when, on 5 May 1937, news arrived from Italy of Antonio Gramsci's death in a fascist prison...Leaving Radio Barcelona, Berneri set off for the Plaça de la Generalitat, where some Stalinists shouted after him. Before he could turn and look, they opened fire with machine guns, and left his dead body there on the street." "Berneri, Luigi Camillo, 1897–1937" ĉe libcom.com
  177. Paul Avrich. Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America. AK Press. 2005. p. 516
  178. "Spain: Return to "normalization" in Barcelona. The Republican government had sent troops to take over the telephone exchange on 3 May, pitting the anarchists & Poumists on one side against the Republican government & the Stalinist Communist Party on the other, in pitched street battles, resulting in 500 anarchists killed. Squads of Communist Party members took to the streets on 6 May to assassinate leading anarchists. Today, among those found murdered, was the Italian anarchist Camillo Berneri" "Camillo Berneri" ĉe The Anarchist Encyclopedia: A Gallery of Saints & Sinners ...
  179. "Sí se ha aprobado por unanimidad, también a propuesta de Ciudadanos, dedicar una calle al anarquista Melchor Rodríguez García, el último alcalde de Madrid republicano, ante “el gran consenso social y político” al respecto y por “su gran relevancia para la reconciliación y la concordia tras la Guerra Civil”. El País. Madrid sustituirá las calles franquistas por víctimas del terrorismo, [21] Alirita la 13an de Julio 2016.
  180. Coordinación del Portal Libertario OACARegeneración y la Federación Anarquista Mexicana (1952–1960) [Tesis - Portal Libertario OACA]. portaloaca.com.
  181. "The surviving sectors of the revolutionary anarchist movement of the 1920–1940 period, now working in the SIA and the FGAC, reinforced by those Cuban militants and Spanish anarchists fleeing now-fascist Spain, agreed at the beginning of the decade to hold an assembly with the purpose of regrouping the libertarian forces inside a single organization. The guarantees of the 1940 Constitution permitted them to legally create an organization of this type, and it was thus that they agreed to dissolve the two principal Cuban anarchist organizations, the SIA and FGAC, and create a new, unified group, the Asociación Libertaria de Cuba (ALC), a sizable organization with a membership in the thousands."Cuban Anarchism: The History of A Movement by Frank Fernandez
  182. 182,0 182,1 182,2 182,3 Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977). Robert Graham's Anarchism Weblog.
  183. THE ANARCHIST MOVEMENT IN JAPAN Anarchist Communist Editions § ACE Pamphlet No. 8
  184. * (July 1973) “Rudolf Rocker – a biographical sketch”, Journal of Contemporary History 8 (3), p. 94–95. COI:10.1177/002200947300800304. 
  185. 50 años de la Federación Anarquista Uruguaya. anarkismo.net.
  186. 186,0 186,1 186,2 (2000) Encyclopedia of British and Irish Political Organizations'. United Kingdom: Pinter Publishers. ISBN 978-1855672642.
  187. Dr. Leopold Kohr, 84; Backed Smaller States, New York Times obituary, 28 February 1994.
  188. The Breakdown of Nations. ditext.com.
  189. Cage self-identified as an anarchist in a 1985 interview: "I'm an anarchist. I don't know whether the adjective is pure and simple, or philosophical, or what, but I don't like government! And I don't like institutions! And I don't have any confidence in even good institutions." John Cage at Seventy: An Interview by Stephen Montague. American Music, Summer 1985. Ubu.com. Accessed 24 May 2007.
  190. "It was in the black mirror of anarchism that surrealism first recognised itself," wrote André Breton in "The Black Mirror of Anarchism," Selection 23 in Robert Graham, ed., Anarchism: A Documentary History of Libertarian Ideas, Volume Two: The Emergence of the New Anarchism (1939–1977)[22]. Breton had returned to France in 1947 and in April of that year Andre Julien welcomed his return in the pages of Le Libertaire the weekly paper of the Federation Anarchiste ""1919–1950: The politics of Surrealism" by Nick Heath on libcom.org
  191. "In the forties and fifties, anarchism, in fact if not in name, began to reappear, often in alliance with pacifism, as the basis for a critique of militarism on both sides of the Cold War.[23] The anarchist/pacifist wing of the peace movement was small in comparison with the wing of the movement that emphasized electoral work, but made an important contribution to the movement as a whole. Where the more conventional wing of the peace movement rejected militarism and war under all but the most dire circumstances, the anarchist/pacifist wing rejected these on principle.""Anarchism and the Anti-Globalization Movement" by Barbara Epstein
  192. "In the 1950s and 1960s anarcho-pacifism began to gel, tough-minded anarchists adding to the mixture their critique of the state, and tender-minded pacifists their critique of violence. Its first practical manifestation was at the level of method: nonviolent direct action, principled and pragmatic, was used widely in both the Civil Rights movement in the US and the campaign against nuclear weapons in Britain and elsewhere."Geoffrey Ostergaard. Resisting the Nation State. The pacifist and anarchist tradition
  193. Anarchism and the Anti-Globalization Movement. Monthly Review.

Bibliografio[redakti | redakti fonton]

En angla[redakti | redakti fonton]

En germana[redakti | redakti fonton]

Ĝeneralaĵoj[redakti | redakti fonton]

  • Autorenkollektiv: Was ist eigentlich Anarchie. Einführung in die Theorie und Geschichte des Anarchismus. 2. überarbeitete Auflage. Kramer, Berlin 1997, ISBN 3-87956-700-X
  • Achim von Borries, Ingeborg Brandies (Eld.): Anarchismus. Theorie, Kritik, Utopie. Texte und Kommentare. Verlag Graswurzelrevolution, Nettersheim 2007, ISBN 978-3-939045-00-7
  • Jan Cattepoel: Der Anarchismus. Gestalten, Geschichte, Probleme. 3. überarbeitete und erweiterte Auflage. Beck, München 1979, ISBN 3-406-06786-7
  • Hans J. Degen, Jochen Knoblauch: Anarchismus. Eine Einführung. Schmetterling Verlag, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-89657-590-6
  • Monika Grosche: Anarchismus und Revolution. Zum Verständnis gesellschaftlicher Umgestaltung bei den anarchistischen Klassikern Proudhon, Bakunin, Kropotkin. Syndikat A, Moers 2004, ISBN 3-00-011749-0
  • Cindy Milstein: Der Anarchismus und seine Ideale. Unrast Verlag, Münster 2013, ISBN 978-3-89771-533-2
  • Erwin Oberländer (Eld.): Der Anarchismus. Walter, Olten/Freiburg 1972, ISBN 3-530-16784-3
  • Roland Raasch, Hans Jürgen Degen (Eld.): Die richtige Idee für eine falsche Welt? Perspektiven der Anarchie. Oppo-Verlag, Berlin 2002, ISBN 3-926880-12-0
  • K. H. Z. Solneman: Das Manifest der Freiheit und des Friedens. Der Gegenpol zum kommunistischen Manifest. Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1977, ISBN 3-921388-12-0
  • Horst Stowasser: Anarchie! Idee, Geschichte, Perspektiven. Edition Nautilus, Hamburg 2007, ISBN 978-3-89401-537-4.
  • Horst Stowasser: Freiheit pur. Die Idee der Anarchie, Geschichte und Zukunft. Eichborn, Frankfurt 1995, ISBN 3-8218-0448-3 (PDF; 3,01 MB)
  • Uwe Timm: Anarchie, eine konsequente Entscheidung für Freiheit und Wohlstand. Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-10-4

Klasikaĵoj[redakti | redakti fonton]

  • Pierre-Joseph Proudhon: Système des contradictions économiques ou Philosophie de la misère. 1846
    • System der ökonomischen Widersprüche oder: Philosophie des Elends. Kramer, Berlin 2003, ISBN 3-87956-281-4
  • Miĥail Bakunin: Dieu et l’état. 1882 (1871 verfasst)
  • Petro Kropotkino: La Conquête du Pain. 1892
  • Gustav Landauer: Aufruf zum Sozialismus. 1911; Oppo-Verlag, Berlin 1997, ISBN 3-926880-11-2
  • Alexander Berkman: What is communist anarchism? 1929
  • Erich Mühsam: Die Befreiung der Gesellschaft vom Staat. Was ist kommunistischer Anarchismus? 1932; Kramer, Berlin 2005, ISBN 3-87956-276-8, ĉe Wikisource
  • Max Nettlau: Geschichte der Anarchie. 3 Bände
    • Der Vorfrühling der Anarchie. Ihre historische Entwicklung von den Anfängen bis zum Jahre 1864. Verlag Der Syndikalist, Berlin 1925; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-02-3
    • Der Anarchismus von Proudhon zu Kropotkin. Seine historische Entwicklung in den Jahren 1859–1880. Verlag Der Syndikalist, Berlin 1927; Bibliothek Thélème, Münster 1993, ISBN 3-930819-04-X
    • Anarchisten und Sozialrevolutionäre. Die historische Entwicklung des Anarchismus in den Jahren 1880–1886. Asy-Verlag, Berlin 1931; Bibliothek Thélème, Münster 1996, ISBN 3-930819-06-6
  • John Henry Mackay: Die Anarchisten. Kulturgemälde aus dem Ende des XIX. Jahrhunderts. 1891; Mackay-Gesellschaft, Freiburg 1976, ISBN 3-921388-08-2

Moderna kontribuo[redakti | redakti fonton]

  • Murray Bookchin: Remaking Society. 1989
  • Ralf Burnicki: Anarchie als Direktdemokratie. Selbstverwaltung, Antistaatlichkeit. Eine Einführung in den Gegenstand der Anarchie. Syndikat A Medienvertrieb, Moers 1998, ISBN 3-00-002097-7
  • Rolf Cantzen: Weniger Staat – mehr Gesellschaft. Freiheit – Ökologie – Anarchismus. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt 1987, ISBN 3-596-24175-8; Trotzdem-Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-81-5
  • Curious George Brigade, Crimethinc, Co-Conspirators: DIY. Von Anarchie und Dinosauriern. Unrast, Münster 2006, ISBN 3-89771-444-2
  • Bernd Drücke (Eld.): Ja! Anarchismus! Gelebte Utopie im 21. Jahrhundert. Interviews und Gespräche. Karin Kramer Verlag, Berlin 2006, ISBN 3-87956-307-1
  • Bernd Drücke (Eld.): Anarchismus Hoch 2. Soziale Bewegung, Utopie, Realität, Zukunft. Karin Kramer Verlag, Berlin 2014, ISBN 978-3-87956-375-3
  • Bernd Drücke: Zwischen Schreibtisch und Straßenschlacht? Anarchismus und libertäre Presse in Ost- und Westdeutschland. Verlag Klemm & Oelschläger, Ulm 1998, ISBN 3-932577-05-1
  • Gruppe Gegenbilder (Eld.): Autonomie & Kooperation. Projektwerkstatt, Reiskirchen-Saasen 2005, ISBN 978-3-86747-001-8
  • Gruppe Gegenbilder (Eld., überarbeitet von Jörg Bergstedt): Freie Menschen in freien Vereinbarungen, Reiskirchen-Saasen 2012, ISBN 978-3-86747-005-6
  • Graswurzelrevolution (Eld.): Gewaltfreier Anarchismus. Herausforderungen und Perspektiven zur Jahrhundertwende. Verlag Graswurzelrevolution, Heidelberg 1999, ISBN 3-9806353-1-7
  • Wolfgang Haug kaj Michael Wilk: Der Malstrom. Aspekte anarchistischer Staatskritik. Trotzdem Verlag, Grafenau 1995, ISBN 3-922209-82-3
  • Jürgen Mümken: Freiheit, Individualität und Subjektivität. Staat und Subjekt in der Postmoderne aus anarchistischer Perspektive. Verlag Edition AV, Frankfurt 2003, ISBN 3-936049-12-2

Kritikaro[redakti | redakti fonton]

  • Wolfgang Harich: Zur Kritik der revolutionären Ungeduld. Eine Abrechnung mit dem alten und dem neuen Anarchismus. Verlag 8. Mai, Berlin 1998. ISBN 3-93174-506-6
  • Ute Nicolaus: Souverän und Märtyrer. Verlag Königshausen & Neumann. Reihe Literaturwissenschaft. Band 506. S. 39, 40. Florens Christian Rang: Kritik am Anarchismus: Das Problem der Gewalt. ISBN 3-82602-789-2
  • C. Roland Hoffmann-Negulescu: Anarchie, Minimalstaat, Weltstaat. Kritik der libertären Rechts- und Staatstheorie. Kapitel IV., Anarchie, Staat und Utopie. S. 83. Tectum Verlag, Marburg 2011. ISBN 3-82888-303-6

Eksteraj ligiloj[redakti | redakti fonton]